Spice en de strijd om een menswaardig bestaan

ACHTERGROND - De oplossing van problematisch middelengebruik als Spice ligt niet bij het medicaliseren en psychologiseren ervan. Voor een structurele oplossing is sociologische inzicht en politieke beleid nodig. Een gastbijdrage van Jeroen Boekhoven, docent-onderzoeker aan de Academie voor Sociale Studies van de Hanzehogeschool Groningen, verbonden aan het Lectoraat Verslavingskunde.

He who makes a beast of himself gets rid of the pain of being a man

De Britse dichter, essayist en literatuurcriticus Samuel Johnson (1709-1784) dacht natuurlijk niet aan twintigste-eeuwse gebruikers van spice toen hij bovenstaande uitspraak deed. Maar toch. Spice, een kruidenmix waaraan synthetische cannabinoiden zijn toegevoegd, lijkt mensen te veranderen in beesten, vandaar de bijnaam ‘zombiedrug’.

De afschrikwekkende naam is goed bedacht: Spice vervangt weliswaar normale wiet, maar de effecten kunnen wel honderd keer heftiger zijn, en dat is te zien aan hoe mensen bewegen en zich gedragen als ze onder invloed zijn van spice.

De gevolgen van spice-gebruik kwamen indringend en aangrijpend in beeld (op 15 oktober 2018) in een aflevering van Trippers (BNNVARA) waarin presentator Jan Versteegh verslag deed van zijn reis door een aantal (achterstands)wijken in het Verenigd Koninkrijk waar het leven van grote groepen mensen draait om het gebruik van spice.
Het tv-programma schetste een heftig beeld van het leven van gebruikers en hun naargeestige omgeving; door bezuinigingen verpauperde wijken waar de helft van inwoners werkloos is, sociaal gemarginaliseerd, buitenspel gezet, uitgesloten. Desolate levens in een desolaat landschap.

De ontzetting van Jan Versteegh was duidelijk. Hij zag een gruwelijk probleem en zag geen oplossing. Bovendien, zo zei hij: de overheid weet de oplossing ook niet.
Dat geeft stof tot nadenken, helemaal voor diegenen die zich bezighouden met problematisch middelengebruik.

Nadenken over een oplossing voor een probleem begint bij een interpretatie van dat probleem. Het antwoord op een vraagstuk is namelijk afhankelijk van de manier waarop het vraagstuk geïnterpreteerd wordt, en daarbij kan Johnson’s uitspraak helpen.

Eerst wat achtergrondinformatie. Johnson deed zijn inmiddels fameuze uitspraak als reactie op een aristocratische dame zich bij hem had beklaagd over een groep dronken heren die zich beestachtig misdroegen tijdens een diner. Johnson probeerde het gedrag van de heren te verklaren. Volgens hem gedroegen ze zich zo om van hun pijn verlost te zijn.

Over welke pijn Johnson het had is niet duidelijk, maar zijn eigen sombere geestesgesteldheid en zijn overmatige drankgebruik doen vermoeden dat Johnson iets van zichzelf in de heren zag.

Hoewel in het citaat van sprake is van ‘man’, had hij misschien ook zijn vrouw, Elizabeth Johnson (1689-1752), in gedachten. Zij was ziekelijk, en een buitensporig gebruiker van alcohol en laudanum, een tinctuur van opium. Laudanum werd in die tijd voorgeschreven als geneesmiddel voor vrijwel alle kwalen. Het was bitter en niet lekker, maar veel goedkoper dan alcoholische dranken, waardoor het in lagere sociaaleconomische klassen veel werd gebruikt om de pijn van het menszijn te verzachten. In hun geval was het gebruik van goedkope en extreme pijnstillers een reactie op een armoedig en wanhopig bestaan.

Dat alcohol en andere middelen je tot een beest kunnen maken, en dat dat een manier is om Weltschmertz te verminderen dacht ook de legendarische schrijver en journalist Hunter S. Thompson (1937-2005). Zijn trip naar las Vegas – met een kofferbak vol drugs – leverde in 1972 een prachtig psychedelisch boek op (Fear and Loathing in Las Vegas: A Savage Journey to the Heart of the American Dream) dat later, in 1998, grandioos verfilmd werd door Terry Gilliam. Boek en film tonen de beestachtige gekte die overmatig middelengebruik kan opleveren. Beide beginnen dan ook met Johnson’s uitspraak, en zorgden ervoor dat die nog beroemder werd.

Hunter Thomson vond zijn alcohol- en drugsgebruik niet zo’n probleem, en hij verklaarde dan ook: ‘I hate to advocate drugs, alcohol, violence, or insanity to anyone, but they’ve always worked for me’. Maar middelengebruik werkt niet voor iedereen even goed. Het hangt nogal af van de sociale omstandigheden, zoals ook de pijn die mensen willen stillen sterk uiteenloopt. Thomson’s pijn was anders dan de pijn van mensen als Johnson, zijn vrouw, en de heren die dronken verschenen op het keurige diner. En hun pijn verschilt weer behoorlijk van de pijn die een uitzichtloos bestaan aan de onderkant van de samenleving oplevert.

Terug naar Johnson’s uitspraak. Hoe helpt die tekst om het probleem van spice te interpreteren? Ten eerste: voor sommige groepen mensen is spice – ondanks of misschien zelfs wel dankzij de verwoestende werking – een oplossing voor een onderliggend probleem.
Dat probleem is pijn, en hoewel de pijn per persoon verschilt, is er een sociaal patroon zichtbaar: de pijn van spice-gebruikers lijkt voort te komen uit een desperaat leven zonder werk, zonder geld, zonder perspectieven. Zoals hierboven al staat: goedkope en extreme pijnstillers kunnen een reactie zijn op een armoedig en wanhopig bestaan. Waarom zou je geen beest van jezelf maken als je leven mensonwaardig is?

Ten tweede: het probleem lost niet op door alleen spice weg te halen: de pijn blijft dan bestaan. Opvallend is wel dat spice juist daar populair is, waar reguliere wiet verboden is. Een oplossing zou dus kunnen zijn: maak een veel minder schadelijk alternatief voor spice beschikbaar voor de deplorables. Het zou een stap in de goede richting kunnen zijn, maar als het de enige stap is, is het wel een erg cynische oplossing, want daarmee haal je de oorzaak van de pijn niet weg.

Als het hopeloze leven van grote groepen mensen de grondslag vormen van het probleem, dan moet het derde punt zijn: de oplossing van het grootschalig gebruik van spice ligt niet bij het medicaliseren en psychologiseren ervan. De individuele gebruikers van spice hebben misschien wel artsen en psychologen nodig om te herstellen van hun gebruik, maar dat is niet afdoende voor een structurele oplossing.

Voor een structurele oplossing is sociologische inzicht en politieke beleid nodig. Zicht op manieren waarop de samenleving zo georganiseerd kan worden dat er geen bevolkingsgroepen worden buitengesloten. Dat sommige groepen mensen niet langer hun menszijn willen omdat ze de pijn van het leven niet kunnen verdragen. Bestrijding van spice begint bij een strijd voor een menswaardig bestaan voor iedereen, in een inclusieve samenleving.

  1. 1

    Ik vind dat altijd wel mooi hoor. Iedere paar jaar wordt er weer een nieuwe drug ontdekt die mensen in ‘ zombies’ zou veranderen. Eerst was het ‘crystal meth’ , toen ‘Krokodil’ , en nu dus ‘spice’ . Het maakt ook niet zo gek veel uit hoe het spul heet, de effecten zijn altijd hetzelfde: mensen verloederen, raken totaal aan de grond, prostitueren zichzelf en verkopen hun eigen kinderen, eten hun medegebruikers en hun eigen linkerarm op maar uiteindelijk komen ze tot de HEERE en dan is alles goed.

    oK, dat laatste is niet waar, maar je vraagt je wel af waarom dit soort broodje-aap-verhalen jaar-in-jaar-uit terug blijven komen. OM het gepeupel in het gareel te houden?

  2. 3

    @2: ik moet hardmaken dat verzonnen dailymail-verhalen verzonnen zijn? Komop zeg, d’ r is een hele industrie die zich bezig houdt met het bedenken en opkloppen van incidenten. Asielzoekers zijn allemaal crimineel en vallen onze vrouwen lastig, zuid-amerikaanse gelukzoekers marcheren 500km per dag vanuit de binnenlanden van zuid-amerika naar de amerikaanse grens om daar te verkrachten en te moorden, van drugs wordt je een zombie, alle vrouwen in de prostitutie zitten daar om dat ze gemensenhandeld zijn, etc.

    Wake up sheeple! Herken conservatief-populistische propaganda voor wat het is: propaganda.

  3. 4

    @3: In het artikel wordt met betrekking tot het topic een link gegeven naar Jellinek die, dacht ik, Trimbos Instituut aanhaalt en ook een link naar het BNN/Varaprogramma van Jan Versteegh. Dus nergens iets van Daily Mail of verwante subjecten.

    De gastredacteur schrijft over welke weg er ingeslagen zou moeten worden om tot structurele oplossingen voor problematisch drugsbgebruik te komen. Zulk gebruik bestaat en is geen verzinsel.

    Het is verder uitermate beledigend op deze wijze te suggereren dat de auteur tot de conservatief-populistische propagandisten behoort. Of heb je bewijzen dat zulks wel het geval is?

  4. 5

    @4: Eerlijk gezegd zag ik @0 eerder als een neutraal doorgeefluik dan als een oprechte propagandist. Maar nou ik z’ n stuk wat beter lees heb ik ook nog wel wat andere issues met z’n stuk. Kom ik later op de avond nog op terug.

    Anyway: Jellinek is een verslavingskliniek. Die lijken me nou niet echt ‘unbiassed’.

    Jan versteegh:

    Jan Lodewijk Versteegh (Rotterdam, 31 december 1985) is een Nederlandse presentator en zanger. Daarvoor was hij verslaggever bij PowNews.

    Prima credentials voor een ‘autoriteit’ als het gaat om drugs.

    Problematische druggebruik bestaat en is geen verzinsel.

    Klopt. D’ r zijn mensen die verslaafd raken aan GHB (gaat makkelijker dan je denkt). Genoeg mensen die van langdurig simpel blowen een beetje raar in hun hoofd worden. Heb ik nog niks gezegd over alcohol (duh). D’r zijn ook de nodige doden gevallen door ‘research chemicals’ , hoewel ik dat cynisch genoeg niet onder ‘problematisch druggebruik’ zou scharen, maar onder incidenten bij incidenteel drugsgebruik. En de echte zombiedrug is MPTP.

    Maar goed, een van de issues die ik heb met dit stuk is dat het oorzaak en gevolg doorelkaar haalt. Genoeg junkies die met gratis heroine en het inwisselen van naalden een prima bestaan op kunnen bouwen; het is de levensstijl (scoren, betrapt worden op diefstallen, scoren, slechte dope, vervuilde naalden,naalden delen, daardoor enge ziektes krijgen) die slopend is, niet de dope. De meeste ellende komt door het repressieve drugsbeleid, en van de omstandigheden waar mensen in zitten. Niet door de dope an sich.

    Van een ‘lector verslavingszorg’ verwacht ik dat-ie dat onderscheid kan maken. Als-ie dat dan niet doet, dan is-ie wat mij betreft inderdaad wel een propagandist, ja.

  5. 6

    @5: Het stuk gaat over wat er achter problematisch drugsgebruik kan zitten en dat daar de oplossingen moeten worden gezocht. Het stuk gaat dus niet over dat er ieder jaar wel weer een nieuwe drug wordtr ontdekt en hoe daar door bepaalde media over wordt geschreven (de streking van je @1).

    Het stuk gaat ook niet over dat je van (alle?) drugs zombies wordt en al helemaal niet over de rest van je opsonnming in @2. Er valt uit het stuk ook niet op te maken dat het conservatief-populistische propaganda is. Je mag de auteur misschien wel ‘verwijten’ ‘propagandist’ te zijn voor een andere aanpak van de problemen dan tot nu mainstream is.

    En m.b.t. je @3: Je voorbeeld van schoon, goedkoop heroinegebruik is mij bekend en de voordelen zijn daar zeker. Projecten op dat gebied waren zo succesvol dat ze ook weer gesloten konden worden.
    Mensen die zonder hulp onpropbematisch drugs gebruiken? Dat is een select elitair clubje.

    Maar oorzaak en gevolg door elkaar halen? Denk jij dat wat we onder de ‘problematische drugsgebruikers’ kunnen scharen, die voor hun plezier aan drugs begonnen? Denk jij dat die toegang hebben tot betaalbare en schone drugs? Denk jij dat die drugs (of dat nou alcohol of wat anders is) niets met hun fysieke en geestelijke gezondheid doet?

    Je schrijft: (1)De meeste ellende komt door het repressieve drugsbeleid, en (2) van de omstandigheden waar mensen in zitten. (3)Niet door de dope an sich,

    M.b.t. tot 1: dat is maar ten dele waar. Daar waar de repressie bestaat uit oppakken en celstraf uitzitten voor drugsgebruik en daaraan gerelateerde criminaliteit: Ik heb in mijn bijna 20-jarige werk tientallen mensen gemotiveerd zien raken (en daarna ook slaagden) er mee op te houden.

    M.b.t. 2; dat schrijft de auteur toch ook?

    M.b.t. 3: ook dat is maar ten dele waar. Het ligt er aan over welke dope je het hebt. Als je gaat ontkennenj dat er aardig wat mensen eerst een (bepaalde) drug gingen gebruiken, daarna problemen kregen om vervolgens daar weer na problemen te veroorzaken (voor zichzelf en anderen), dan heb je echt te weinig kennis van het gebied.