Soevereiniteit, een valse belofte

COLUMN - Vlakbij de Higher Ferry in Dartmouth, Engeland, is een pub met de prachtige naam ‘The Floating Bridge’. Hier kun je aan de river Dart een drankje drinken en genieten van de drukke activiteiten op het water. Geen wonder dat het terras aan het eind van de middag altijd vol is, maar een tafel kun je natuurlijk ook delen. Zo kwam ik in gesprek met een ouder Engels echtpaar. Na wat obligate introductieopmerkingen – are you on holidays, do you like Dartmouth, where do you come from – stelden zij mij de nu zo brandende vraag: wat vind je van Brexit? Omdat ik het gesprek open wilde houden, retourneerde ik de vraag: wat vinden jullie van Brexit? Ik dacht dat dit echtpaar – bereisd en zo te zien niet onbemiddeld – tot het ‘remain’-kamp zou behoren. Maar ik vergiste me, zij hadden ‘leave’ gestemd.

Waarom, vraag je je af, waarom willen juist deze reizende, geïnteresseerde mensen dat hun land uit de EU gaat? Hun antwoord hierop was dat ze het belangrijk vinden dat het Verenigd Koninkrijk weer soeverein wordt. Op mijn vraag wat soevereiniteit voor ze betekent en wat ze hebben gemerkt van een inperking van de Britse soevereiniteit door de EU, bleven ze het antwoord echter schuldig.

Volgens de ‘Oxford Concise Dictionary of Politics’ is soevereiniteit de ‘claim to be the ultimate political authority, subject to no higher power as regards the making and enforcing of political decisions’. Soevereiniteit mag niet worden verward met ‘freedom of action’: externe omstandigheden en ongelijke machtsverhoudingen kunnen de vrijheid om zelfstandig te beslissen beperken. Anders gezegd: volledige soevereiniteit bestaat niet.

Soevereiniteit is in de praktijk dan ook niet heilig. Staten die dezelfde belangen hebben, kunnen besluiten deze belangen gezamenlijk te realiseren. Na twee wereldoorlogen en een continent in puin was dit zelfs voor de Europeanen eindelijk duidelijk geworden. De Europese staten hebben toen de historische stap gezet om bepaalde beslissingsmacht te ‘poolen’. Concreet betekent dit dat deze staten op sommige terreinen, zoals de vrije markt voor producten en diensten, hun vetorecht hebben opgegeven ten gunste van ‘qualified majority voting’. Deze staten hebben dit gedaan omdat zij ervan overtuigd zijn dat er beslissingen moeten worden genomen, ook wanneer er geen unanimiteit kan worden bereikt.

Dit verlies, dit ‘poolen’ van soevereiniteit wordt nu opgeklopt tot het einde van de nationale identiteit. Alsof Engeland Engeland niet meer is, nu het een deel van de soevereniteit heeft opgegeven. Ik heb er weinig van gemerkt. Maar als je nou toch per se soeverein wilt blijven, wat moet je dan doen? Je kunt natuurlijk een soort tweede Noord-Korea worden. Of je kunt ervan afzien lid te worden van de Europese Unie, zoals Zwitserland. Ben je dan soeverein? Het lijkt me niet, dan worden alle beslissingen buiten je om genomen, en vervolgens als fait accompli aan je gepresenteerd. Dan is het dus slikken of stikken.

De Britten hebben geluisterd naar en geloofd in de valse beloftes van populistische schreeuwers over het terugkrijgen van soevereiniteit. Als een Brexit waarheid wordt, komen er nieuwe, bilaterale afspraken en verdragen tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU. Hierna beslissen de EU-staten zonder vertegenwoordiging van het Verenigd Koninkrijk. Of het Verenigd Koninkrijk hier beter van wordt, betwijfel ik. Soevereiner zal het land er in ieder geval niet door worden, de soevereiniteit neemt eerder af. Ik hoop dat dit een les is voor de andere Europeanen.

  1. 2

    Beste Elsje, je geeft een definitie weer van soevereiniteit en selecteert het VK/Brexit als case. Echter, vervolgens val je de case aan op manier wat buiten de door jouw gegeven definitie van soevereiniteit valt. Niet heel sterk dus.
    Als laatste, ik zie dat je een master International Relations hebt. Dan zul je je toch wel bewust zijn van het onderzoek dat uitwijst dat verlies aan soevereiniteit van een land wordt ervaren als een aanval op de identiteit van velen burgers? En dat is niet mijn ‘mening’, maar onderzocht door Jeffrey T. Checkel. Thomas Risse komt op hetzelfde uit. Toch niet de minste auteurs m.b.t. Europese Integratie en Europeanisering.
    Ik ben dus benieuwd waarom je deze opstelling hebt gekozen? Wat probeer je ermee te bereiken?

  2. 3

    @2

    Dan zul je je toch wel bewust zijn van het onderzoek dat uitwijst dat verlies aan soevereiniteit van een land wordt ervaren als een aanval op de identiteit van velen burgers?

    Daar zeg je zo wat. Het gaat helemaal niet over soevereiniteit. (Zoals Elsje kundig aan toont) Feitelijk hebben we het over verlies van identiteit.

    Maar wat wil nu het geval? Zowel de Britse (Engelse) of Nederlandse identiteit is puur denkbeeldig. Mensen die al lang gestorven zijn hebben dmv oorlog lijntjes op de kaart getrokken. En daar ontlenen dan weer heden ten dage mensen hun identiteit aan. Veelal provinciale oude mensen.

    Het echtpaar van Elsje is weliswaar bereisd, maar toch nog bekrompen in opvatting over hun identiteit. In iedere Fransman zien ze iemand anders dan zijzelf.

    Maar nationale identiteit is feitelijk gebakken lucht. Zeker op Europese schaal.

  3. 4

    @ Lutine Nationale identiteit is geen gebakken lucht, zelfs al is het een bedachte identiteit. Het is een culturele identiteit, geen biologische.

    Het zijn verbeelde gemeenschappen, uitgevonden tradities, prima. Maar dat betekent niet dat er nu geen nationale identiteit bestaat. De Nederlandse taal, Sinterklaas, Oranje, veel landgenoten voelen zich nu verbonden met deze uitgevonden en (vaak in de 19e eeuw) bedachte tradities.

    Of nationaliteit identiteit ‘feitelijk’ gebakken lucht is, doet helemaal niet ter zake. Het is wat mensen nu ervaren en voelen (=subjectief) en veel mensen voelen zich in de eerste plaats Nederlander (of Engelsman).

    En dat zijn niet veelal oude provinciale mensen, maar in het VK dus 51,9% van de inwoners.

  4. 5

    @4

    Als je hecht aan culturele identiteit dan kan dat in nationaal, maar ook in EU verband. Ik ben volkomen vrij om welke culturele identiteit dan ook aan te nemen. Al wil ik de hele dag op klompen lopen! Iedere avond stamppot eten, Sinterklaas vieren en weet ik veel wat je nog meer kan bedenken.

    Ik heb er geen weet van dat de EU mij daar in belemmert. Ik spreek en gebruik nog gewoon Nederlands en de Britten spreken nog gewoon Engels.

  5. 8

    Het pond sterling is decimaal geworden, het land is min of meer metrisch, maar ze rijden nog steeds aan de verkeerde kant van de weg. Maar wel in auto’s die van een fabricaat zijn dat niet meer in Britse handen is. Zou dat die Britse identiteitscrisis zijn?

  6. 10

    @0: “Als een Brexit waarheid wordt, komen er nieuwe, bilaterale afspraken en verdragen tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU.
    Dat hoeft niet, je draagt zelf al een alternatief aan; Het VK kan ook een tweede Noord-Korea worden, dan zijn ze echt soeverein.

  7. 15

    Soevereiniteit kunnen de meeste burgers amper uitspreken, laat staan schrijven. Het is nationalisme met een sterke afkeer van wat vreemd is, dat de toon heeft gezet: migranten, EU, vrijhandel. Dat is waar het de meeste mensen om gaat.

    Nationale feestdagen, koningshuis, volkslied, kunnen de meesten gestolen worden. Daar zijn ze aan gewend, als het vervangen wordt door iets anders hoor je ze mompelen en klagen, en na een aantal jaren is dat voorbij.

    Behalve natuurlijk de ophitsers die geloven dat de bevolking zo hecht aan soevereiniteit en meer van dat soort onzin.

    Brexit is een meerderheid geworden vanwege de angst voor wat vreemd is, niet vanwege de liefde voor hun koningshuis en de English tea.

  8. 16

    @5: Dat is niet helemaal waar. Er zijn allerlei supranationale instituten die zich onledig zijn gaan houden teneinde deze wereld in een rubbertegel maatschappij te veranderen. De EU bemoeit zich met rauwmelkse kaas, de VN met zwarte piet.

    Dat het niet *jouw* culturele gebruiken zijn, betekent niet dat er geen mensen zijn, die aan iets hechten wat nu onder vuur ligt.

  9. 17

    @15: Ik kan mij anders best wel iets voorstellen bij afkeer van de huidige EU. Juncker, de bewaking van de buitengrenzen, de Euro, ik noem maar wat. Ik heb nog steeds het ‘positieve verhaal van de EU’ niet gehoord. Het is dan ook niet gebruikt in de campagne in de UK. Dat heeft een reden: het is er op dit moment ook niet echt.

  10. 18

    @16

    Van rauwmelkse kaas heb ik geen verstand, maar er is geen verbod op Zwarte Piet. Men laat zich gek maken. Er ligt helemaal niks onder vuur. Wél in de hoofden van mensen.