Soevereiniteit bestaat niet

OPINIE - Een klein land als Nederland zal zich altijd moeten schikken naar de wil van grotere landen – EU of geen EU.

DEN HELDER, 19 april 2050 – Met de doop door koningin Amalia is Hr. Ms. Thorbecke officieel in gebruik genomen. Het is het eerste vliegdekschip van de Koninklijke Marine sinds 1968. Er was de afgelopen jaren veel kritiek op het project, dat ruim zes miljard gulden heeft gekost; voorstanders achten deze versterking van de marine echter nodig om de Nederlandse belangen te verdedigen, en kunnen daarbij op de recent opgelopen spanningen met China wijzen.

Ziet u het al voor zich?

Iemand als Thierry Baudet, die zich graag opwindt over het verlies van onze ‘soevereiniteit’ aan de ‘buitenlandse bezettingsmacht’ EU, zal ervan dromen. De werkelijkheid ziet er iets anders uit. Vliegdekschepen kunnen we niet betalen, ook niet met guldens, en als we China nog één keer waarschuwen, moeten ze in Beijing eerst opzoeken waar Nederland ligt, om vervolgens heel hard te lachen.

Weg nach unten

Er zijn landen die beginnen als onbeduidend vlekje op de kaart, en zich in de loop van tientallen of honderden jaren opwerken tot supermacht; denk aan het oude Rome. Nederland heeft min of meer de omgekeerde weg bewandeld. De opstand tegen Spanje begon rommelig, maar toen daar eenmaal schot in zat, werd de jonge Republiek al snel een wereldmacht van formaat. Tegen het eind van de 17de eeuw was de glans er wel weer af, en werden we ingehaald door de Engelsen en de Fransen. Die laatsten vielen in 1795 ons land binnen, waarmee het doek viel voor de Republiek. In 1815 mochten we het nog even proberen, toen we België cadeau kregen, maar koning Willem I wist de Belgen zo vakkundig tegen zich in het harnas te jagen dat we het vijftien jaar later alweer kwijt waren. De Tweede Wereldoorlog en de onafhankelijkheid van Indonesië tenslotte betekenden het definitieve einde van Nederland als machtsfactor.

Hoeveel stellen we anno 2014 voor? We zijn een land van zeventien miljoen mensen. Natuurlijke rijkdommen hebben we nauwelijks, behalve het gasveld van Slochteren, maar dat raakt ook een keer leeg. Onze krijgsmacht is een lachertje: de landmacht heeft niet eens tanks meer, de marine bestaat uit een handjevol fregatten en mijnenvegers, en de luchtmacht kan straks misschien drie of vier JSF’s tegelijk in de lucht houden. Economisch zijn we zwaar afhankelijk van transport en buitenlandse handel.

Ik wil maar zeggen: zoveel soevereiniteit hébben we niet om over te dragen.

‘Mooie economie heb je daar…’

Je kunt Nederland nog zo heldhaftig ‘bevrijden’ van het Brusselse juk, dan nog zullen we ons moeten schikken naar de politieke en economische realiteit. Vóór de invoering van de euro hing de gulden al bijna twintig jaar vast aan de D-mark; vanaf 1983  liet DNB het wel uit zijn hoofd om niet mee te gaan in de koerswijzigingen van de Bundesbank. Toen Rutte in 2012 dreigde om uit de euro te stappen, was de reactie: nou, daar zal de haven van Antwerpen wel bij varen, die van Rotterdam wat minder.

Wat nu door Brusselse richtlijnen wordt afgedwongen, kan ook op de manier van ‘hmm, mooie economie heb je daar… wat zou het jammer zijn als er wat naars mee zou gebeuren.’ In de praktijk is dat lood om oud ijzer.

Dit principe gaat overigens niet alleen binnen Europa op. Het was gênant om te zien hoe minister Timmermans en zijn diplomaten de afgelopen dagen door het stof gingen voor Saoedi-Arabië – een land waar vrouwen tweederangs burgers zijn, atheïsten als terroristen worden beschouwd en homo’s de doodstraf kunnen krijgen. Ook daaruit blijkt hoe beperkt de ‘soevereiniteit’ van een klein land in de praktijk is: een Kerry of een Lavrov hoeft zich echt niet te verlagen tot Timmermans’ kruipwerk.

Dichter bij huis heeft de ‘economische en politieke realiteit’ vooral een zwart-rood-gouden kleurtje.

Merkel en Bismarck

Op een bepaalde manier is Duitsland op dit moment machtiger dan het ooit eerder is geweest. Angela Merkel heeft een invloed in Europa waar Otto von Bismarck slechts van kon dromen. De EU heeft 28 lidstaten, met bij elkaar zo’n 500 miljoen inwoners – en Merkel hoeft in Brussel maar met haar wenkbrauwen te fronsen of de voorstellen worden haastig aangepast.

Dat komt vooral doordat Duitsland het enige grote Europese land is dat zijn zaakjes enigszins op orde heeft. In theorie zou Frankrijk binnen de EU een tegenwicht moeten zijn, maar dat land is intern veel te zwak. De economie kwakkelt, Hollande heeft niet het gezag om noodzakelijke hervormingen erdoor te krijgen (toch al geen gemakkelijke opgave in Frankrijk vakbondsland) en extreem-rechts rukt op. De as Parijs-Berlijn zou het gezondste fundament onder de Europese samenwerking zijn, maar dan moet Parijs er wel stáán en dat doet het niet. Daardoor is het in de praktijk eerder de as Berlijn-Frankfurt die Europa regeert.

(Buiten Europa laat het Duitse prestige te wensen over, vooral door de geringe bereidheid van de Bundesadler om op militair gebied zijn klauwen te laten zien. Op dit punt doen juist de Fransen het beter, met hun leidende rol in Libië en Mali).

Zeker Nederland – economisch gezien een deelstaat, zoals Alexander Pechtold het uitdrukte – loopt aan de leiband van Duitsland. Of dat een probleem is, kun je je afvragen. Persoonlijk heb ik toch echt liever de Duitsers dan de Russen of de Chinezen.

En de leiband helemaal afleggen is dus geen optie. Soevereiniteit betekent voor een land van ons formaat alleen iets als je een kwajongen in het Torentje hebt – een Wilders of een Roemer, die rare streken uit gaat halen om te laten zien hoe soeverein we wel niet zijn. Dat is lekker stoer, maar op termijn help je er alleen maar de Nederlandse economie en internationale betrekkingen mee om zeep. Eenzijdig uit de euro treden zou zo’n rare streek zijn. Wie nu nog denkt dat de euro een goed idee was, heeft een behoorlijk bord voor z’n kop, maar wie denkt dat een ‘Nexit’ niet minstens zoveel problemen veroorzaakt als-ie oplost, is helemáál krankjorum.

Kaartenhuis

En wat als de EU in z’n geheel wordt opgedoekt? Christian Bangel schrijft in een onheilspellend commentaar voor Die Zeit over die mogelijkheid. Als de Britten bij hun referendum in 2017 voor uittreding stemmen, en als Marine le Pen in datzelfde jaar de Franse presidentsverkiezingen wint, kan het kaartenhuis snel instorten.

Misschien blijft er dan een ‘romp-EU’ over van Noord- en Oost-Europese landen, die zó sterk door Duitsland gedomineerd zal worden dat het Europees Parlement net zo goed meteen naar een vleugel van het Rijksdaggebouw kan verhuizen. Misschien blijft er helemaal niets over en wordt zeventig jaar Europese samenwerking een afgesloten hoofdstuk. In ieder geval zijn de kansen voor welk Europees land dan ook om een rol van betekenis te spelen in de wereld, voor de komende vijftig jaar verkeken. Amerika en Rusland zullen ons als machteloze pionnen uit elkaar spelen (met Poetin-fan Le Pen in het Élysée heeft het Russische kamp Frankrijk alvast binnen).

Ja, de Brusselse papiermolen moet gestroomlijnder en overzichtelijker. En ja, er zijn dingen waar de EU zich wel wat minder mee mag bemoeien. Maar juist op geopolitiek gevoelige terreinen als energie en defensie zullen we intensief moeten samenwerken om in de wereld nog iets voor te stellen. En dan kijk ik niet alleen naar Rusland, maar op termijn ook naar die andere bullebak.

Want ook dat volgt uit het principe ‘klein = niet soeverein’: zolang we zwaar op de Amerikanen leunen voor onze veiligheid, zal geen enkel Europees land zich een echt kritische houding kunnen veroorloven tegenover het land van de drones en de CIA-vluchten.

  1. 1

    Wat versta jij onder souvereiniteit? Want souvereiniteit en zelfvoorzienendheid zijn zeker niet gelijk aan elkaar, iets wat je wel lijkt te veronderstellen in je stuk.

    “zolang we zwaar op de Amerikanen leunen voor onze veiligheid, zal geen enkel Europees land zich een echt kritische houding kunnen veroorloven tegenover het land van de drones en de CIA-vluchten.”

  2. 2

    “Ja, de Brusselse papiermolen moet gestroomlijnder en overzichtelijker. En ja, er zijn dingen waar de EU zich wel wat minder mee mag bemoeien”

    En daar zit nou juist het probleem. ‘Brussel’ lijkt van mening te zijn overal iets over te moeten zeggen, terwijl het geen kritiek accepteert en weigert aan de interne problemen te werken. De waanideeen van de PVV omtrend Europa zijn even gevaarlijk als de blindheid van D66 wanneer het over de slechte kanten gaat.
    Pak de verspilling aan, blijf af van de lokale regelgeving die weinig of geen invloed heeft op andere landen, en focus op het zorgen dat de EU als een besturend orgaan dienst gaat doen, in plaats van als een verzamelplaats voor lobbygroepen.

  3. 3

    @1 Volgens mij is het opwerpen van die vraag de bedoeling van het stuk, niet suggererend dat de auteur het weet. Het idee dat Nederland buiten samenwerkingsverbanden met andere landen om ook maar iets in de melk te brokkelen heeft, is uiteraard lachwekkend, maar veel tegenstanders van diezelfde samenwerkingsverbanden hebben zich dat nog niet tot zich door laten dringen…

    @2 Er zijn weinig voorstanders van de status quo — ook bij D66 moet je volgens mij goed zoeken — maar dat de middenpartijen niet hun grote scheur opentrekken en iedereen tegen zich in het harnas jagen, is wat mij betreft alleen maar lovenswaardig. Niet dat D66 ooit mijn stem zal krijgen, overigens…

  4. 5

    Goh, die Camiel van Altenborg voorspelt heerlijk oncontroleerbaar de toekomst. Mag ik ook eens in die glazen bol van je kijken? Ach, laat ook maar.

  5. 6

    @3:

    De titel is: “Souvereiniteit bestaat niet”. Dan lijkt me eerst een korte uiteenzetting wel op z’n plaats. Of de titel dekt de lading niet. Dat kan ook natuurlijk.

    “maar veel tegenstanders van diezelfde samenwerkingsverbanden hebben zich dat nog niet tot zich door laten dringen… ”
    Daar lijkt het stukje voor het leeuwendeel over te gaan, wat toch echt iets heel anders is. Ik ben het daarnaast ook niet met je eens. Veel mensen nemen dat voor lief. De invloed van Nederland binnen de EU is namelijk ook verwaarloosbaar. Als je verstandig bent, dan berust je je daarin.

  6. 7

    @6

    Of de titel dekt de lading niet. Dat kan ook natuurlijk.

    Dat is het geval.

    Over de rest van #6: noem mij één tegenstander van de EU die zich heeft ‘berust’ in het feit dat Nederland niks voorstelt en dat als wij onze zaakjes zogenaamd zelf zouden regelen, dat we dan alsnog zullen moeten doen wat de grote jongens ons dicteren.

  7. 8

    @0

    Dat kleine legertje van ons is een keuze (Nederland kn zich wel degelijk een vliegdekschip veroorloven, die 6 miljard is slechts 1% van het BNP en is een eenmalige uitgave) en Saudi Arabie is niet echt een grootmacht vergeleken met Nederland. Soeveriniteit die Nederland kan verliezen die het zonder EU niet zou verliezen gaan over binnenlands politiek beleid. Of dat vreselijk erg is is de vraag, Nederland en landen die sterk op Nederland lijken (Duitsland, Denemarken, Oostenrijk, Belgie) maken toch grotendeels de dienst uit in de EU dus onpopulaire maatregelen uit Brussel zijn vaak dingen waar Rutte gewoon voor gelobbyed en getekend heeft maar dat wilde doen zonder dat zijn partij daarvoor wordt afgestraft in de binnenlandse verkiezingen.

  8. 9

    onpopulaire maatregelen uit Brussel zijn vaak dingen waar Rutte gewoon voor gelobbyed en getekend heeft maar dat wilde doen zonder dat zijn partij daarvoor wordt afgestraft in de binnenlandse verkiezingen.

    QFT

  9. 10

    @2:

    ‘Brussel’ lijkt van mening te zijn overal iets over te moeten zeggen, terwijl het geen kritiek accepteert en weigert aan de interne problemen te werken

    de zoveelste herhaling van deze mythe. Voorbeeldje: In de pers en in de algemene beeldvorming is het beeld dat de EU besloten had dat enkel rechte komkommers verkocht mochten worden. Dit was vanaf het begin al niet zo, het was enkel de harmonisering van de markt om komkommers in bepaalde klasses te verdelen. Vanwege de kritiek hierop heeft “Brussel” de richtlijn laten varen. Nog eentje dan. Er is een EU richtlijn tegen straling. Maar toen men deze richtlijn wou uitbreiden naar zonnestraling (wat zou betekenen dat bijvoorbeeld kelners of stratenbouwers geen t-shirt aan zouden mogen hebben) moest de EU snel die richtlijn terugnemen.

  10. 11

    @7:

    Komt omdat dat deels niet waar is. Dat zijn generalisaties zelden, en in dit geval dus ook. De grootmachten bepalen veel, maar er is ook zat ruimte voor eigen invulling.