De bezem door alle woonsubsidies: Meer woningbouw en eerlijke woonlasten voor iedereen

ANALYSE - Het plan van de PvdA voor de sociale woningbouw is een typisch staaltje ‘too little too late’. Dit plan kan zoveel beter. Een analyse van de problemen op de Nederlandse huizenmarkt, en wat hieraan te doen.  

Woonakkoord

De verkiezingen komen er weer aan, en afgelopen week kwam de PvdA met een plan om de kiezer te paaien als de partij die out of the blue het hele huurwoningenstelsel wil veranderen.

Ik waardeer de poging, maar enig cynisme is hier wel op zijn plaats. Door het drie jaar terug gesloten woonakkoord tussen PvdA, VVD, D66, ChristenUnie en SGP werd immers de situatie op de markt voor sociale huurwoningen ernstig verslechterd. Woningcorperaties werden gedwongen hun woningen te verkopen, te bezuinigen op het bouwen van woningen, of de huur te verhogen – en dat laatste mocht dan alleen op zo’n manier dat de toch al zo geringe doorstroming op de markt van sociale huurwoningen verder geblokkeerd werd.

Het plan van de PvdA

Maar we laten we dit cynisme voor de goede orde eens varen, om het plan op zich te kunnen bekijken. Op het eerste gezicht lijkt het sympathiek: de PvdA wil de huursubsidie afschaffen, en in plaats daarvan alle huren inkomensafhankelijk maken: een huur mag maximaal een bepaald percentage van het inkomen van mensen bedragen. Verder willen ze subsidie voor de armere woningbouwverenigingen om te bouwen, en de verplichting voor gemeenten om dit bouwen af te dwingen.

Dat klinkt redelijk en sociaal, nietwaar? Toch zitten er twee enorme gevaren aan. Ten eerste het gevaar dat de subsidie niet op de goede plaats terecht zal komen, en slecht beleid gaat compenseren. Helaas komt geld voor woningcorporaties niet altijd even goed terecht. Ten tweede het gevaar dat woningbouwverenigingen zullen proberen om alleen kapitaalkrachtige huurders aan zich te binden. Die brengen immers meer op. En dit kunnen zij in dit plan bovendien makkelijk monitoren, omdat zij een databank van het inkomen van al hun huurders bij zullen moeten gaan houden. Vanuit privacy-overwegingen is dat natuurlijk ook al hoogst ongewenst.

En daarbij zullen we later in dit artikel nog zien dat dit PvdA-plan de fundamentele problemen van het systeem niet oplost. Dit moet kortom beter kunnen. Maar hoe? Om een oplossing te bedenken is het natuurlijk nuttig eerst eens te verzinnen wat er nu eigenlijk mis gaat. Er zijn op de huurwoningenmarkt drie grote problemen:

Te weinig woningen

Het eerste probleem is dat er te weinig betaalbare huurwoningen worden gebouwd. Dit komt vooral omdat het voor een investeerder bijzonder onaantrekkelijk is een goedkope huurwoning te bouwen, omdat de terugverdientijd daarvoor gewoon te lang is. En dit hangt er weer mee samen, dat van goedkope huurwoningen de prijs, overigens met de beste bedoelingen, kunstmatig laag wordt gehouden.

Op een zogenaamde vrije sectorwoning daarentegen is de terugverdientijd superkort, omdat de prijs die voor zo’n woning gevraagd kan worden erg hoog is. Maar naar die woningen is de vraag weer minder groot, want mensen die zo’n huur kunnen betalen zijn veel voordeliger uit als ze kunnen kopen. Ze zijn er enkel voor mensen die wel geld hebben, maar geen hypotheek kunnen krijgen. Denk aan expats en jonge ondernemers.

Hierdoor worden over-all te weinig woningen voor de huur gebouwd. De PvdA wil dit compenseren door gemeenten te verplichten te bouwen, maar het onderliggende probleem wordt zoals we zien met dit plan helaas niet opgelost.

Geen middensegment

Het tweede probleem is het verschijnsel dat er geen huurwoningen zijn in het middensegment. Dit komt doordat als een woning goedkoop is, de huur beschermd is, en deze niet fors kan stijgen. De woning heeft immers een maximale huur, die bepaald wordt door het zogeheten puntensysteem. Duurdere huurwoningen vallen niet onder die huurbescherming, zodat wanneer een woning duurder wordt, de huur plotseling zeer fors kan stijgen.

Let wel: het kan zijn dat twee volledig gelijkwaardige woningen in het dure en goedkope segment kunnen vallen. De bescherming heeft namelijk ook te maken met de prijshistorie. Viel de huurprijs van de ene woning aanvankelijk net boven de huurgrens, en van de andere daaronder (al is het enkele euro’s), dan kan het prijsverschil tussen de twee woningen inmiddels zo vijfhonderd euro per maand zijn, of meer. Een dubbele huur of driedubbele huur voor gelijkwaardige panden is niet heel ongewoon.

Er zijn dus in praktijk vrijwel alleen heel goedkope en heel dure huurwoningen op de markt. Middenhuren zijn er bijna niet. In het plan van de PvdA wordt dit probleem tot op zekere hoogte bestreden: wanneer er een maximaal percentage van het inkomen mag worden besteed aan huur, zullen er ook woningen ontstaan met een effectieve ‘middenhuur’. Deze middenhuren hangen echter nog minder samen met de kwaliteit van de woning als in het huidige systeem. Ze zijn puur afhankelijk van het inkomen van de huurder. Iemand met een klein inkomen kan in principe in een paleis wonen voor een habbekrats, terwijl een middeninkomen de topprijs kan betalen voor een arbeiderswoninkje.

Geen doorstroming

Een derde probleem komt door het beleid van de afgelopen kabinetten, en dan met name het huidige kabinet. De politiek heeft namelijk het idee gehad dat sociale huurprijzen moeten stijgen, als antwoord op probleem 1.

Maar een oplossing bieden doet dit nog niet, omdat de prijzen erg langzaam stijgen. Probleem 1 bleef bestaan, en daarbij kwam er juist een probleem bij. De prijzen stijgen voor zittende bewoners veel langzamer dan de prijzen van vrijgekomen huizen. Nog meer verschillende prijzen voor gelijkwaardige woningen dus. En dit leidt ertoe dat zittende huurders als ze willen verhuizen plotseling veel meer gaan betalen voor een gelijkwaardige woning.

Daardoor stokt de doorstroming: mensen die in een sociale huurwoning zitten, blijven om begrijpelijke reden lekker zitten, ook als ze eigenlijk wel degelijk een ander huis zouden willen. Ook scheefwonen wordt hiermee gestimuleerd.

Omdat ook de aanpassingen die de PvdA voorstelt zeer geleidelijk zullen moeten worden ingevoerd, om geen enorme inkomensschommelingen te krijgen, wordt dit probleem in het plan op korte en middellange termijn helaas alleen maar groter.

Het centrale probleem

Wat is nu het leidmotief achter al deze problemen? Dat is niet moeilijk aan te wijzen. Wat verstorend werkt, is dat huurwoningen bijzonder veel kunnen verschillen in prijzen, terwijl die prijzen niet samenhangen met de werkelijke waarde van de woning, en in praktijk ook niet perfect samenhangen met de beurs van de bewoners. Gelijkwaardige woningen kunnen voor mensen met dezelfde beurs enorm in woonkosten verschillen. Dit valt niet uit te leggen, en de prijsverschillen blokkeren ook de doorstroming.

Verder wordt er tussen sociale huurwoningen en vrije sectorwoningen een onnatuurlijk gat geschapen. En tenslotte zijn de woningen met een lage huur voor de bouwers uiteindelijk niet rendabel. Dat laatste kan gecompenseerd worden met subsidie en dwang, maar de onwil blijft: die instrumenten blijken telkenmaal niet voldoende om corporaties tot bouwen te dwingen, laat staan particuliere investeerders.

Een betere oplossing voor de markt

Dit probleem zou veel beter opgelost kunnen worden door precies de omgekeerde strategie te volgen als welke de PvdA voorstelt. Hoe? Stel een standaard maximale huurprijs in voor alle woningen in Nederland in.  Een prijs die niet samenhangt met de huurder of de historie, maar puur met de kwaliteit van de woning, naar aanleiding van een puntensysteem.

Dit moet dan gelden voor alle woningen. Dus ook voor de vrijesectorwoningen die nu boven de huurgrens liggen. Dit zorgt voor een gelijk speelveld in huren, en dat bevordert doorstroming. Het gaat ook de idiote huurprijs van particuliere woningen tegen.

De maximale huurprijs moet bovendien zo hoog zijn, dat binnen een redelijke tijd de bouw van een nieuwe woning terugverdiend wordt. Hierdoor wordt bouwen weer aantrekkelijk. De maximering zorgt ervoor dat de prijs niet vijftig keer over de kop gaat vanwege de schaarste, waardoor de schaarste zelf weer rendabel wordt. Om ervoor te zorgen dat de winst van deze maatregel meteen komt, zullen die nieuwe huren niet stapsgewijs, maar in één keer voor de gehele woningmarkt moeten worden ingevoerd.

Een socialere oplossing

Voor de linkse vrinden die dit alles nu met stijgende verontwaardiging hebben gelezen: dit was het marktgerichte (noem het zo je wilt gerust het neoliberale) gedeelte van het plan. Het moge duidelijk zijn dat met deze maatregelen de huren van vooral goedkope woningen bijzonder zullen stijgen. De vrije sectorwoningen worden qua huur dan wel meer aan banden gelegd. en er ontstaat een gelijk speelveld, maar degenen die nu nog een lage huur betalen, betalen de prijs. Daarom kan bovenstaand niet doorgevoerd worden, zonder dat er een sociaal component aan het plan wordt toegevoegd.

Dit sociale component van deze regeling zou moeten bestaan uit het (fors) verhogen van de huursubsidie, die voor zittende huurders in eerste instantie de financiële klap volledig op moet vangen, zodat de verandering voor hen budgetneutraal uitpakt.

Door aanpassingen kan de huursubsidie vervolgens eerlijker en socialer gemaakt worden: scheefwoners gaan meer inleveren, mensen die nu geen sociale huurwoning kunnen krijgen en te duur wonen, kunnen meer krijgen. Dit kan dan geleidelijk ingevoerd worden om al te grote inkomensschommelingen te vermijden, zonder dat dit de doorstroming in de weg zit, zoals nu met de aanpassingen wel het geval is.

Bovendien wordt met dit alternatief de privacy veel beter gewaarborgd dan nu het geval is. De administratie van de huursubsidie is er nu al, bij de belastingdienst, en er hoeft daarvoor dus niet iets nieuws te worden ingericht. Het drie jaar geleden ingevoerde systeem dat de woningbouwverenigingen een administratie bijhouden van de hoogte van de inkomens van haar huurders, kan worden afgeschaft.

Koopwoningen

Het verhogen van de huursubsidie kost natuurlijk geld. Nu hebben we net de huren verhoogd, dus het ligt voor de hand dat de verhuurders dan ook voor de kosten opdraaien. Op die manier is de verandering voor iedereen budgetneutraal, en is het resultaat een veel eerlijkere verdeling van woonkosten, en een veel betere doorstroming. Zo’n extra verhuurdersheffing dempt echter het enthousiasme om woningen te bouwen weer. En dat is zonde. Want we hebben nu wel probleem 2 en 3 opgelost, probleem 1 blijft bestaan.

Gelukkig ligt er een kans om elders veel geld voor financiering los te krijgen. Wanneer de huursubsidie een algemene woonkostensubsidie wordt, kan deze ook toegepast worden op eigenaren van koopwoningen, en op den duur vervangend zijn voor de hypotheekrenteaftrek. In plaats van een omgekeerd inkomensafhankelijke woonsubsidie, wat de HRA nu is, wordt deze op den duur volledig inkomensafhankelijk. Daarvoor zullen er nog heel wat jaren harmonisatie nodig zijn, maar deze harmonisatie levert wel geld op naarmate hogere inkomens in toenemende mate weer naar draagkracht gaan betalen voor hun woning. Dit geld kan dan gaan naar verlaging van de verhuurdersheffing, waardoor bouwen weer een lucratieve business wordt.

Het mooie is dat deze maatregel geen extra geld behoeft. Het geld was er altijd al, maar wordt nu eerlijker verdeeld, met als bijkomend gevolg dat bouwen weer aantrekkelijk wordt, huurkosten betaalbaar blijven en veel eerlijker worden verdeeld, en de doorstroming sterk wordt bevorderd. Ander bijkomend voordeel is dat het kunnen betalen van een koopwoning op deze manier in de toekomst veel minder afhankelijk wordt van het hebben van een vast contract. Kopen wordt dus minder risicovol, en daarmee mogelijk voor meer mensen.

Draagvlak

Het is de PvdA te prijzen dat ze tenminste wil proberen na te denken over een radicale hervorming van het huidige systeem. Wat ze voorstellen is echter een beweging precies de verkeerde kant op: in hun voorstel wordt de woningmarkt eerder meer dan minder verstoord, en verdwijnen de schadelijke grenzen in de subsidiëring niet. Als je de woningmarkt graag op zijn kop wil zetten, doe het dan ook goed. Dit is symptoombestrijding, en niet eens zo effectief ook.

Helaas kennen andere partijen voorstellen die niet meer vruchtbaar zijn. Wat VVD en D66 willen – feitelijk streven zij naar liberalisatie van alle huren – lost één probleem op de lange termijn misschien op (de onwil om te bouwen), maar andere problemen (de doorstroming en beschikbaarheid van woningen voor dat deel van de markt waar de nood nu juist het hoogst is), worden er juist groter door, en op korte en middellange termijn is er dus geen winst, maar enkel verlies.

De SP wil vooral meer geld voor woningbouwverenigingen om te bouwen en lagere huren, maar de centrale problemen worden ook in hun voorstellen niet aangepakt. En waar het geld hiervoor vandaan moet komen, blijft vooralsnog helaas onduidelijk. Natuurlijk is deze partij weliswaar voor het aftoppen van de hypotheekrentaftrek, maar ook hier stellen ze geen fundamentele veranderingen voor, terwijl die veranderingen wel nodig zijn om het systeem eerlijk en sociaal te maken, en het bovendien goed te laten functioneren qua bouwen en doorstroming.

Enfin, de PvdA heeft gesproken, maar andere Partijen hebben nog tot de verkiezingen om iets beters te verzinnen. En uiteindelijk wordt het beleid natuurlijk daarna pas bepaald. Maar één ding kunnen we uit dit verhaal leren: zolang woonsubsidies gekoppeld blijven aan de huizen in plaats van puur aan de portemonnee van mensen, blijft het aanmodderen.

  1. 1

    De PvdA moet haar eigen geschiedenis eens goed bekijken en daar bij vooral letten op de 2 beroemde uitspraken van Jan Schaefer.

    ”Is dit beleid of is hier over nagedacht?”
    en
    ”In gelul kan je niet wonen.”

    Aanvankelijk deed Schaefer deze uitspraak in de Tweede Kamer, maar het presidium vond dit ‘onwelvoeglijk taalgebruik’. In de handelingen, en op zijn latere verkiezingsaffice, werd het dus vervangen door “in geouwehoer kun je niet wonen.”

    ;-)

  2. 3

    Hoi Klokwerk, goed verhaal en analyse van het huidige probleem. Maar, ik vind dat je het standpunt/plan van de PvdA niet volledig weergeeft. Je zegt hierover:

    Er zijn dus in praktijk vrijwel alleen heel goedkope en heel dure huurwoningen op de markt. Middenhuren zijn er bijna niet. In het plan van de PvdA wordt zover ik kan zien dit probleem niet Pgenoemd of bestreden.

    Het plan zelf heeft als uitgangspunt:
    De huur moet betaalbaar worden door een ‘woonquote’ in te voeren. Dat is het deel van het inkomen dat, volgens de NIBUD-normen, maximaal besteed kan worden aan de woning. De verhuurder zal bij de vaststelling van de huur zich aan deze woonquote moeten houden, om de woning betaalbaar te houden voor de huurder.

    In theorie lost dit het probleem van het gat in de markt op: woningen die nu een top huur hebben zouden in het plan een maximaal redelijk huur krijgen. Dan kom je uit bij jouw punt #1 ( er zal te weinig gebouwd worden voor de maximaal redelijke huur) maar daar heeft de PvdA ook een oplossing voor:

    De invoering van een zogeheten aanbodnorm moet ervoor zorgen dat er overal voldoende woonaanbod is. Gemeenten hebben de verplichting om hiervoor te zorgen. De aanbodnorm is een objectieve norm, die gerelateerd is aan de bevolkingssamenstelling van de regio, en de verwachte demografische ontwikkeling. Is er een tekort aan passende woningen voor een bepaalde groep, dan is er een wettelijke verplichting woningen te bouwen.

    Build baby, build.

    Ik vind persoonlijk dat het plan volstrekt ridicuul is, maar het lijkt me als je de prijzen bevriest en als een gek gaat bouwen dat er op een gegeven moment wel voldoende betaalbaar aanbod ontstaat. In die zin zal het PvdA plan zeker werken tegen de “woningnood” onder de lagere (midden)inkomens.

  3. 4

    @2: populistisch “wilderiaans” geleuter:
    Het woningtekort is het gevolg van stompzinnig woningbeleid met de vvd in de voorhoede:
    Het naar de ballen helpen van de coöperaties in hun oorspronkelijke vorm en het slopen i.p.v. renoveren van de oudere goedkope woningen.
    Gevolg is dat er hoofdzakelijk alleen nog woningen in de duurdere sector zijn en (te kleine) hoeveelheid die de maximale de maximale hoeveelheid huursubsidie nodig hebben voor de wat lagere inkomens.

  4. 5

    Er is dus weer een groeiend tekort aan inkomsten in de EU ,zelfs na jaren van bezuinigen . Door de brexit moet er nog zo’n 10 procent extra bezuinigd worden op de laagste inkomens . De immigratie in de EU heeft er voor gezorgd dat de sociale zekerheid onbetaalbaar wordt en dat de overheid weer meer moest uitgeven ,maar dat is goed volgens mario draghi

  5. 6

    Eerlijke woonlasten staat voor de vvd en brussel gelijk aan bezuinigen . Het sociale systeem zoals dat is opgebouwd na de tweede wereldoorlog door de antifascisten ,wordt nu bewust opgeblazen door de …

  6. 8

    Mijn vriendin en ik hebben ook huurtoeslag, en zonder dat zouden we de huur van ons rijtjeshuis (typisch ding met tuintje, bescheiden maar best comfortabel) waarschijnlijk niet kunnen betalen. Toch ben ik eigenlijk tegen elke vorm van huursubsidie (via de huurder) of inkomensafhankelijke huur. Vanwege het opdrijvende effect op de huurprijzen.

    Simpel: die huren moeten gewoon omlaag. Dan zijn dit soort regelingen overbodig. En als er maar genoeg woningen zijn zodat iedereen die dat wil in een goedkoop maar goed huis kan wonen dan is “scheefwonen” ook geen probleem meer. Zolang een minderbedeelde huurder niet wordt verdrongen, wat zou het dan uitmaken als iemand met een goed inkomen ervoor kiest om goedkoop te blijven huren en geld over te houden voor andere zaken? Ik misgun dat niemand, het lijkt me ook helemaal geen taak voor de overheid om voor mensen te beslissen waar ze hun geld aan (moeten) uitgeven. Wèl om garant te staan voor de volkshuisvesting. Dat iedereen een fatsoenlijk dak boven zijn hoofd kan hebben.

    Dus inderdaad: Build baby build. Neem mijn huurtoeslag, schaf dat hele beoordelings-, toekennings- en controlecircus af en financier met de besparing de sociale woningbouw en halveer de huren.

    Wat de PvdA betreft: ik wil eigenlijk niet eens meer weten wat die partij zoal nog verzint in hun pogingen om relevant te blijven. Maakt niet uit met welk plan ze komen, ik heb er echt geen geduld meer mee. Sterft, gij oude vormen en gedachten.

  7. 9

    @Henk @1: In beide vormen een prachtig citaat.

    @Analist @3: Dank voor je antwoord! Inderdaad, je hebt gelijk, het probleem van het gat wordt inderdaad op deze manier wel degelijk deels opgelost. Ik zal dat in het stuk aanpassen, dank je.
    Dat als een gek gaan bouwen zie ik met dit plan helaas niet gebeuren.

    @Henk @4: Mensen die dit soort opmerkingen maken in de discussie zijn helemaal niet geïnteresseerd in woningbouw, totdat het een stok is om hun afgunst mee uit te leven op vluchtelingen, die overigens in weinig te benijden zijn.

    @Ed @5: Al iets intelligenter om de EU als schuldig aan te wijzen, maar besef wel dat de EU voornamelijk is vormgegeven zoals Nederlandse politici (Bolkesteijn, Jan Kees de Jager en Dijsselbloem) met het mes op tafel vaak afgedwongen hebben.

    @Olav @8: Dat is volgens mij een op korte en middellange termijn onhaalbaar ideaal, en als in de tussentijd geen enkele vorm van huursubsidie is, dan hebben we wel een heel groot probleem.

    @Ed/@Olav: Over de PvdA denken we hetzelfde.

  8. 10

    @8, ja, wat we eigenlijk goed zouden moeten beseffen is dat dergelijke subsidies gewoon vrij snel alleen maar subsidie zijn aan de investeerders. De betreffende huurders zijn, net als de kopers, vooral doorgeefluik. Omdat het woningaanbod grotendeels gelijk blijft, is ook de woningverdeling redelijk vast (immers – zolang er een prijscomponent in het spel is blijven woningen verdeeld langs sociaaleconomische componenten, en de relatieve verdeling is redelijk constant) alleen de prijzen worden hoger. Geld dat zeker nu buitenlandse investeerders goedkope woningen opkopen rechtstreeks ons land uitstroomt. Hoera.

    Uiteindelijk is de enige manier om dit enigzins zinnig te benaderen toch echt om te kijken naar het geheel: zoveel mensen, zoveel gezinnen, met een bepaalde verdeling naar woonwensen / noden / locatieverdeling. Daar kun je wel wat in schuiven, maar het blijft gedoe in de marge.

    Overigens zijn er hier zojuist alweer 200 goedkope woonruimtes tegen de vlakte gegaan, die als ze gewoon onderhouden en gerenoveerd waren nog best een tijdje mee hadden kunnen gaan. Daarvoor in de plaats komen vooral eengezinswoningen (koop en vrije sectorwoningen en een paar sociale huur) terwijl de eengezinswoningen die er al staan in de wijk voor minder geld worden opgekocht door investeerders en gesplitst worden in dure kamerappartementen – in gebouwen die daar veel minder geschikt voor zijn dan de gebouwen die gesloopt zijn.

    Goed plan, je voelt de visie.

  9. 12

    Er moet gewoon op grote schaal gekraakt worden, dan leren eigenaren het wel af om een huis speculatief leeg te laten staan. Speculatie op de huur of op de verkoop. Er staan bergen woningen leeg. Sinds de leegstandswet is er niet 1 boete uitgedeeld voor leegstand. Het is een holle lelijke wet.

  10. 14

    @13: klopt, maar antikrakers moet je er ook gewoon uitmeppen. Niet fijn vor ze, maar risico van het vak. Lekker kort door de bocht He? Antikrakers zijn een soort stakingsbrekers. Ze antikraken onder het mom van “een goedkope woning” maar eigenlijk verdedigen ze iets wat voor iedereen slecht is behalve de groot grondbezitters. Het zijn ook geen huurders of wat dat aangaat bewoners, ze leveren een dienst. Daarvoor zouden ze betaald moeten worden. Het zijn gewoon beveiligers.

  11. 15

    @14:
    Sommige hebben vanwege het woningbouwbeleid van de laatste decennia de keuze tussen geen woning of antikraak-wonen.
    Lijkt me beter om ook voor antikraak-wonen wettelijke regels te maken die hun ook wat beter beschermen tegen willekeur.

  12. 16

    Ik denk: Antikraakwonen aan meer regels onderwerpen, en antikraak voor leegstaande vierkante meters verplicht stellen op straffe van een maandelijkse boete?

    En natuurlijk zouden er in de ideale situatie helemaal geen woonsubsidies zijn, of alleen voor de allerlaagste klasse, mensen zonder inkomen, de prijzen veel lager. Maar dat in één keer invoeren betekent een grote klap op het inkomen en/of vermogen van veel mensen. Die zitten er nu eenmaal metersdiep in en die zien niet vanzelf hun huur of hypotheekschuld plotseling dalen. Daarom eerst een eerlijkere verdeling van subsidies die beter werkt voor het bouwen en de markt, en dan langzaam afbouwen zou ik zeggen.

  13. 17

    @15: Dat zie je verkeerd. Ze hebben altijd nog de keuze om een deur open te trappen en daar te gaan wonen. Er zijn woestijnen aan leegstand in Nederland. Over je regels ten opzichte van anti-krakers: kappen met die onzin. Óf je huurt beveiligers in of je geeft mensen een huurcontract. Geef mensen tegelijk een vrijbrief om elk leegstaande pand open te trappen en -als ze dat willen- volledig uit te wonen.
    Het bezitten van vastgoed is een privilege die je door de maatschappij wordt gegund. Een bezitter van vastgoed moet het nuttig maken voor de maatschappij, kleine moeite om er mensen in te zetten voor een lage huur met een echt huurcontract toch?

    Als je dat niet doet, dan dien je niet te worden beschermd door de maatschappij waar je door moedwilligheid of lamlendigheid een woning uit onttrekt. Een woning waar mensen een gelukkig bestaan hadden kunnen opbouwen.

  14. 18

    @16: De mogelijkheid tot het uitdelen van zo een boete bestaat al: De leegstandswet uit 2010. Sinds het invoeren van die wet zijn er niet 100, niet 10, niet één, maar precies NUL boetes geïnt voor leegstand.

  15. 19

    @11

    Je begrijpt zelf ook wel dat wonen op een stukje gras op een industrieterrein niet op grote schaal kan worden toegepast.

    En daar komen we gelijk op het probleem in Nederland: de schaarse ruimte. We (ik tenminste) willen niet overal te pas en te onpas tiny houses zien verrijzen. Het industrieterrein kan me dan nog niet zo veel schelen, maar van de polders moeten ze afblijven. Anders gaan we de kant op van de bungalowparken waar mensen permanent wonen. Dat zijn niet de gezelligste plekken in Nederland.

    Kortom: regulering daar kunnen we niet om heen. En daar komen de projectontwikkelaars om de hoek kijken. Zij leggen beslag op gronden en drijven de prijs op. Uiteraard in goed overleg met de lokale VVD fractie.

    Landbouwgrond is niet duurder dan ca 6 euro per m2. Met zo’ n tiny house heb je aan 100 m2 genoeg. Dan praat je over 600 euro. Doe er nog een moestuin bij van 200 m2 dan praat je over totaal 1800 euro.

    Dus ja, goedkoop en zelfvoorzienend wonen is mogelijk. Maar er zitten nogal wat haken en ogen aan.

  16. 20

    @Pineaux: De leegstandswet is wel iets heel anders dan ik voor ogen heb. De leegstandswet heeft het over een meldingsplicht als de gemeente dat eist, met een absolute bovengrens aan de boete, wat natuurlijk boterzacht is. Wat ik zou zeggen is een maandelijkse boete van twee keer de huurwaarde bij leegstand langer dan drie maanden bijvoorbeeld. Dat zal al beter helpen, zeker als gemeenten beseffen dat ze geld kunnen gaan verdienen met controle.

    Wat jij wilt is natuurlijk een prima oplossing als je alleen maar één kant van de zaak bekijk. Maar ik zoek in de politiek altijd een vereniging van belangen. Antikraak is voordelig voor een eigenaar omdat een woning binnen twee weken opgeleverd kan worden (verhuren via de leegstandwet: opzegtermijn drie maanden, officiële verhuur: opzegtermijn binnen een jaar nog drie maanden maar een hoop meer juridisch gedoe). Voor een antikraker is het voordelig omdat het antikraakbureau vaak een vervolgwoning zorgt (soms zelfs een garantie daarop geeft) en de kosten laag zijn, voor kunstenaars met name voordelig omdat ze vaak relatief goedkoop atelierruimte hebben.

    Eigenaars dwingen om beveiligers in te huren lijkt me geen goed idee. De ruimte moet gebruikt worden in plaats van alleen maar beschermd tegen krakers. Eigenaars dwingen tot officiële huur geeft de huurders rechten die de eigenaar niet waar kan maken wanneer er ontwikkelingsplannen zijn voor het pand. Ik heb geen bezwaar tegen antikraak, als het maar goed (beter) geregeld is. Een opzegtermijn van een maand, een keiharde garantie van het bureau voor vervangende woonruimte, daar zou je aan kunnen denken. De onzekerheid en de mindere staat van de voorzieningen worden gecompenseerd door lagere huur, die je kan indexeren en wegen tegen gewone huur. Niets mis mee.

    @11/@19: Ik vind het idee van groen wonen en ‘ontspullen’ reuze sympathiek maar ik denk dat een leven lang kamperen niet voor iedereen weggelegd is.

  17. 22

    @20 Het is niet voor iedereen weggelegd. Maar het kan wel een deel van een oplossing van de problemen op de woonmarkt zijn. Ik zie nu alleenstaanden in een eengezinswoning wonen. En de steden zijn overbezet. Door mensen daar weg te lokken en hen in een groene, ontspulde en goedkope woning te laten wonen schep je ruimte voor gezinnen en jonge mensen die in de stad willen wonen.

    @21 Wat mij betreft wel. Maar als beleggers en projectontwikkelaars er lucht van krijgen, kopen zij in aanmerking komende gronden op met de bedoeling er winst op te maken. Ik weet niet hoe je dat moet omzeilen. Dat lukt op de gewone woningmarkt ook niet.

  18. 23

    Op zich een aardig verhaal. Het probleem is toch een beetje het micro-management, waartoe iedereen zich zo voelt aangetrokken. Ik ben er niet zo voor de halve vastgoed wereld te bestieren vanuit Den Haag.
    Toen ik in de jaren tachtig bij VROM ging werken, circuleerden daar artikelen over het afschaffen van subsidies, behalve aan de laagst betaalden. Wat later een artikel over de prijsverhogende werking van subsidies, mooi geillustreerd door een opgeblazen huis, waar munten door een spleet werden geperst.
    Inmiddels heeft Hugo Priemus ook een commentaartje gemaakt:

    werkgroep Huurders
    nieuwsbrief nummer 26
    Eerder deze maand verscheen een visie op de volkshuisvesting die is opgesteld door een werkgroep onder leiding van Hans Spekman. http://www.pvda.nl/berichten/2016/06/Samenvatting+essay+werkgroep+volkshuisvesting+van+de+PvdA
    Op ons verzoek geeft Hugo hieronder zijn reactie op het stuk.

    Enkele kritische kanttekeningen bij een PvdA-visie: door
    Hugo Priemus, emeritus hoogleraar volkshuisvesting.

    1. De werkgroep ‘Volkshuisvesting’ van de PvdA heeft een notitie geschreven over het in de komende jaren te voeren woonbeleid. ‘Onze waarden voor het Wonen’ heet de notitie. Voorzitter van de werkgroep is Hans Spekman. Leden zijn onder meer Adri Duivesteijn, Toon Geenen, Hamit Karakus, Albert de Vries en Barend Wind.
    2. De werkgroep onderscheidt drie waarden: toegankelijkheid, betaalbaarheid en zeggenschap. Eén klassieke waarde ziet de werkgroep over het hoofd: kwaliteit, inclusief veiligheid, gezondheid, functionaliteit, flexibiliteit, duurzaamheid en energiezuinigheid. Juist op deze punten is de overheid al decennialang actief en dat moet vooral zo blijven.
    3. De werkgroep onderscheidt twee werelden: het sociale en het commerciële woonstelsel. Hoe deze werelden zich tot elkaar verhouden wordt niet onthuld. De werkgroep werkt het sociale woonstelsel uit, maar besteedt geen aandacht aan het commerciële woonstelsel. Over de fiscale behandeling van de eigen woning doet de werkgroep geen uitspraak. Dat is onbegrijpelijk.
    4. Binnen het sociale woonstelsel geldt een nationaal vastgestelde wettelijke aanbodnorm voor de totale woonlasten (huur + energielasten) en een centraal vastgestelde woonquote. De hoogte van de woonquote varieert met de woningkwaliteit: plus of min 10%. Hoe groot de sociale sector moet zijn, blijft onduidelijk. De werkgroep wil een einde maken aan de ‘kunstmatige waterscheiding’ tussen huur en koop en stelt daarvoor een harde grens in de plaats tussen sociaal en commercieel. Het resultaat is kunstmatig en bureaucratisch.
    5. Binnen het sociale stelsel vallen alle woningen met een gereguleerde huur (beneden de liberalisatiegrens). De indeling in regio’s wordt benadrukt. Het sociale woonstelsel is eigendomsneutraal en legt veel nadruk op wooncoöperaties. Om knelpunten op te lossen wordt een Rijksfonds voor het Wonen ingezet, er moet een eerlijker grondbeleid komen (zonder speculatie) en er komt een financieringsgarantie voor wooncoöperaties. Kennelijk worden alle financiële risico’s binnen coöperaties afgedekt.
    6. Per saldo moeten binnen het sociale woonstelsel tekorten worden gecompenseerd door overschotten. Op termijn moet een zelfvoorzienend systeem worden gerealiseerd, waarbij geen algemene middelen nodig zijn om de aanbodnorm te garanderen. Tussen corporaties zal er fors worden herverdeeld. Hoe de overgang van sociaal naar commercieel v.v. er voor bewoners en investeerders uitziet, blijft in het ongewisse. Het waarderingsstelsel en de huurtoeslag blijven voorlopig gehandhaafd, ondanks de evidente gebreken die aan deze instrumenten kleven.
    7. “De PvdA is tegen alle ongewilde vormen van segregatie”, aldus de werkgroep. Kennelijk heeft de PvdA geen moeite met “gewilde” vormen van segregatie. Gewilde segregatie aan de bovenkant gaat vaak gepaard met ongewilde segregatie aan de onderkant.
    8. Hoe het huidige, mede door de PvdA gesteunde, woonstelsel transformeert tot het door de werkgroep voorgestelde woonstelsel, wordt nergens uitgelegd. Dat is vreemd, want de verschillen tussen beide stelsels zijn zeer groot.
    9. De ‘gemeenschap’ van bewoners is de mentale en morele eigenaar van elke woningcorporatie. Corporatiebestuurders worden door de bewoners benoemd. Zij worden leden van een vereniging: de nieuwe juridische vorm van de corporaties. Bewoners krijgen het recht om het beheer van woning en woonomgeving te realiseren. Het verschil tussen insiders (huurders van corporatiewoningen) en outsiders (woningzoekenden) neemt toe.
    10. De werkgroep presenteert bijna nergens kwantitatieve informatie. Op verschillende plaatsen meldt de werkgroep dat de corporaties 2,4 miljoen woningen bezitten. Volgens het Woononderzoek Nederland 2015 bezitten de corporaties 2.009.000 woningen met een huur tot de liberalisatiegrens, waarvan 1.404.000 woningen met een huur tot de aftoppingsgrens. Gegadigden die een sociale huurwoning willen betrekken en een beroep willen doen op de huurtoeslag, zijn aangewezen op 1,4 miljoen en niet 2,4 miljoen sociale huurwoningen.
    11. Wat is het mogelijke alternatief voor het toekomstig woonbeleid? Mijn inziens zijn er twee betekenisvolle perspectieven: het rapport van de SER-Commissie van Sociaal-Economische Deskundigen (2010) en het Plan Wonen 4.0, ondertekend en op 23 mei 2012 gepresenteerd door de Vereniging Eigen Huis, de Woonbond, Aedes en de NVM. Beide plannen hebben gemeen dat ze uitgaan van het geleidelijk afbouwen van alle generieke financiële steun aan het wonen, het aanscherpen van de huurtoeslag tot een robuuste inkomensgerelateerde woontoeslag voor huurders en bewoner-eigenaren, en van een vèrgaande eigendomsneutraliteit van het beleid. Beide plannen betreffen het volledige stelsel: sociaal en commercieel, inclusief de overgang tussen beide.
    De PvdA zou er goed aan doen om in de voetsporen te treden van Wonen 4.0 en van de SER-CSED (2010).
    Nu presenteert de werkgroep helaas een doodlopende weg.
    12. Mijn conclusie is dat de werkgroep authentiek in beeld brengt hoe groot de verwarring binnen de PvdA is over het te voeren woonbeleid.

    Er lijkt mij weinig tegen in te brengen. Het probleem is nu de verwarring in de politiek nog te verdrijven.

  19. 24

    @20: Ik ben het niet met je eens, maar dat is denk ik redelijk fundamenteel.
    Ik ga niet mee in je idee dat je altijd moet verbinden. Als mensen een machtspositie bezitten: namelijk het bezit van grond, huizen of andersoortig vastgoed; dan is elke manier “waar iedereen zich in kan vinden” een hand in de richting van de mensen met die machtspositie en -op zijn best- een geconfijte drol voor de mensen zonder die positie.

    Als je altijd op zoek bent naar een positie “waar iedereen zich in kan vinden” dan is er geen of nauwelijks beweegruimte – behalve binnen de status quo. Progressie heeft vernietiging nodig en met vernietiging krijg je altijd mensen die daar verdrietig over zijn en zich er dus niet in kunnen vinden. Op zoek zijn naar een oplossing “waar iedereen zich in kan vinden”, dan ben je dus op zoek naar een doekje voor het bloeden terwijl er chirurgie en hechtingen nodig zijn.

  20. 26

    @Pineaux: Als je er zo in staat dan zal je moeten erkennen dat jouw oplossing ook geen oplossing is. Als je echt wat wilt veranderen aan het grootkapitaal dan zal je moeten onteigenen. Daar zit echter nogal een prijskaartje aan vast meestal, nog even los van het maatschappelijk draagvlak wat ervoor ontbreekt.

    In zowel jouw als mijn oplossing komt het erop neer dat mensen gedwongen worden te verhuren, het gaat alleen om de vorm. Op jouw manier heb je een zwaar gefinancierde beveiligingsindustrie die lege panden bezet houdt en een vrij rechteloze groep krakers. Nog niet echt ideaal dus. Ik denk dat het fundamenteler ingrijpt als je leegstand flink beboet. Het enige grote verschil is dat ik daarbij rekening houd met de noodzaak van tijdelijke leegstand, en een idee opper om daar dan het beste van te maken, door er toch een soort bewoning met minder zekerheid en service in te zetten, maar dan ook met een evenredig lagere prijs. Maar weer met meer rechten dan krakers hbben. Volgens mij grijp ik daarmee al fundamenteler in, ook al houd ik rekening met meerdere belangen.

    @Lutine: Alleenstaanden trekken juist meer naar de stad. Je moet immers altijd de deur uit voor sociaal contact. Dan is het niet aantrekkelijk om op de hei te wonen. Gezinnen trekken juist meer naar de buitenwijken en het groen. Toch wat kindvriendelijker allemaal. Dus die ontspulde hokken zou ik niet op de hei zetten maar op de gewilde locaties. En ik denk dat als het voor veel mensen moet werken toch iets groter moet zijn dan wat het nu is. In een stapelbed boven de keuken slapen waarin je welgeteld 1 persoon kan uitnodigen en 1 sigaret kan roken voordat de boel blauw staat gaat volgens mij voor de meeste mensen snel vervelen.

  21. 27

    Als de PvdA onverkort een maximale huur relateert aan het inkomen, dan zullen veel minima uit hun huis moeten omdat zij niet genoeg inkomen hebben, ook al is de huur in principe laag. Vooral voor ouderen met een oud huis en een oud huurcontract zal dit spelen. Dat zie ik als addertje onder het gras, de neoliberalen streven er immers naar, de minvermogenden uit de stad te schoppen naar containers aan de stadsrand, onder het motto: “Uit het oog, uit het hart”, dan kunnen zij daarna alles met diezelfde minima uitvreten zonder dat de meer verdienenden ooit nog contact met ze hebben, dat maakt liegen en ontkennen gemakkelijker. Ook zullen dan steeds meer plaatsen door vervoerskosten onbereikbaar zijn voor minima, bijvoorbeeld zullen kinderen op mbo beperkt zijn m.b.t. keuze opleiding, omdat zij geen studiebeurs of ov-kaart krijgen.

  22. 28

    @27: Het lijkt mij sterk dat dat het plan is van de PvdA. Zou het niet eerder zijn dat voor huur X je maximaal inkomen Y mag hebben?

    Dus niet – zoals je schreef – dat je een minimum inkomen moet hebben?

  23. 29

    @27, dat heeft een tijdje gesudderd, en JA. Dat vervoersprobleem is duidelijk een emergent probleem – zelfs als politici en het neoliberalisme het niet opzettelijk bedacht hebben, zie je wel dat het gebeurt. Hier is de nieuwe busregeling van kracht, en je ziet bijvoorbeeld dat die toch erg gedefinieerd is in termen van spitsvervoer, van en naar het werk en eventueel opleiding, maar vrijwel helemaal niet voor het fijnmazigere vervoer in de buurt. Gevolg is dat met name de randen van de stad weinig mogelijkheden hebben. En dat is dan weer vooral een probleem voor mensen die om uiteenlopende redenen geen auto hebben, niet hele stukken kunnen lopen en/of de fiets niet kunnen gebruiken om de kilometers binnen de stad te overbruggen.

    Maar die randen van de stad zijn wel ongeveer de enige plekken waar je nog een woning kunt betalen, want dichterbij de vervoersmogelijkheden is veel meer geld te halen. Enerzijds het inpikken van de ruimte, door sloop, en daarna nieuwbouw die gericht is op mensen met meer inkomen.
    Zo wordt een groep wel letterlijk steeds verder op afstand gezet.

  24. 30

    Wie non-rendabelen goedkoop wil kunnen blijven laten wonen op A-lokaties, die moet iets opslaan over hun inkomen, daar is niet aan te ontkomen. Als je dat niet doet namelijk, krijg je corruptie en scheefwonen. Mensen en lokaties veranderen namelijk, ze gaan meer verdienen enzo; leefsituaties veranderen.

    Door een absoluut puntensysteem in te voeren, perverteer je daarenboven nog een stuk marktwerking, namelijk die van de veranderende markt. We hebben indicatoren nodig om dat puntensysteem aan te kunnen passen. De koopmarkt biedt daarvoor op sommige plekken (zeg, het centrum van Amsterdam) te weinig aanknopingspunten.

    De auteur lijkt te denken dat deze veranderingen niet bestaan: dat wie nu weinig verdient, altijd wel weinig zal verdienen. Dat wat nu een A-lokatie is, dat altijd wel zal blijven.

  25. 31

    Waar komt die walgelijke term ‘onrendabelen’ toch ineens vandaan?

    Voor het ontstaan en verklaren van corruptie heb je dat overigens niet nodig, toch, Piet van Pol, Jos van Rey, Camiel Eurlings, Barosso, Ton Hooijmaijers?

  26. 33

    Ik maak om twee redenen bezwaar tegen de term ‘onrendabelen’, ten eerste vanwege het neerbuigende karakter, ten tweede omdat het niet van toepassing is: als mensen geen commerciële huur op kunnen brengen dan betekent dat niet dat ze niet werken of geen belasting betalen – huursubsidie nu wordt ook aan werkenden gegeven. Om dan nog maar te zwijgen van al die mensen die leven van hypotheekrenteaftrek, dus om de hele bevolking maar af te doen als onrendabelen… het slaat kortom nergens op.

    Daarbij blijkt dat KJH of slecht heeft gelezen of maar bizar weinig van mijn alternatief heeft begrepen. Ten eerste houd ik juist wel degelijk rekening met meanderende inkomens, veel meer dan in het huidige systeem, omdat ik de belastingdienst de huursubsidie wil laten toekennen (die alle subsidie voor wonen overneemt, dus ook de beschermde huur). Ten tweede heeft hij kennelijk geen flauw idee van wat het puntenstelsel inhoudt, want locatie en commerciële waarde van het pand zijn daarbij belangrijke factoren, naast natuurlijk woongenot. En als daar veranderingen in zijn, dan heeft dat meteen invloed op de puntentelling van de woning. Met beide dingen is in het alternatief dus juist veel beter rekening gehouden dan in het stelsel nu.

  27. 34

    @31

    Waar komt die walgelijke term ‘onrendabele’ toch ineens vandaan?

    Dat walgelijke is je persoonlijke perceptie. Onrendabelen zélf hebben er vaak minder moeite mee. (Ik ben getrouwd met een onrendabele) Het is klip en klaar dat er een groep mensen is die economisch onrendabel is. Zij hebben niks aan mensen die mooi praten uit politieke correctheid.

    In dit verband (de woningmarkt) ken ik onrendabelen die uit hun vertrouwde woonomgeving hebben moeten vertrekken naar een andere provincie omdat de sociale woningmarkt een droevige puinhoop is. Waarmee ook gelijk de sociale kring verdween die zo hard nodig is om wat te mantelen.

    Ik heb vaak de indruk dat men politiek correct leutert en verder de onrendabelen maar wat aan hun lot overlaat. Dus je kan beter in je eigen omgeving kijken (en mss doe je dat al) dan je druk maken over termen…..

  28. 35

    Ik maak me heel druk over termen, omdat ze niet losstaan van wat er verder in de maatschappij gebeurt. Iedere keer dat een dergelijke term gebruikt wordt, maken we twee aannames namelijk een klein beetje meer waar:
    1. het idee dat economische waarde een belangrijke (zo niet de belangrijkste) maatstaf is
    2. dat je mensen langs die maatstaf kunt meten en kunt afkeuren.

    Daarmee knappen mensen die dergelijke termen gebruiken het vuile werk op, en wordt de weg geplaveid voor schadelijk beleid (of het in stand houden van schadelijk beleid), omdat de beeldvorming zo vertekend is.

    En de mensen die echt onrendabel zijn voor ons als maatschappij (bv degenen die voor eigen gewin hebben gespeculeerd met onze economie en daarbij gigantisch veel kapitaal hebben vernietigd, of degenen die bijdragen aan het wegsluizen van geld uit onze reele economie) die worden over het algemeen niet als onrendabel gelabeld.

  29. 36

    @35

    Kijk nu eens wat je doet. Je vergelijkt iemand die maatschappelijk is ondergesneeuwd met een of andere bankster. Dat is het punt helemaal niet! Sociale betrokkenheid is geven om hen die geen economische waarde meer hebben en toch nog een beetje willen leven.

    Waarom mag dat niet benoemd? Waarom haal je er andere zaken bij?

    Er leven in onze maatschappij een x aantal personen die geen economische waarde hebben. In een maatschappij met hárt voor mensen, zorgen wij voor hen. Niet uit ideologie, niet om er beter voor te worden, niet omdat zij dat ook voor ons zouden doen. Maar doodgewoon omdat ieder redelijk mens in een maatschappij wil leven waar we (in ieder geval een beetje) om elkaar géven.

    Gaat het je begrip te boven om te beseffen hoe het is om uitgerangeerd te zijn als je nog lang geen 50 bent? Dat onrendabelen liever horen dat ze (economisch) onrendabel zijn dan al dat geouwehoer óver hen, maar niet mét hen?

    In gelul kan je niet wonen lees ik hier ergens boven. Volgens mij is het de beste politieke uitspraak aller tijden.

    In de context van het topic: de woningmarkt is totaal ontspoord.
    Ik heb de oplossing ook niet. Wat ik wel zie is dat er miljarden verdwijnen aan HRA, aan subsidie en dat degenen die het echt nodig hebben wegkwijnen.

  30. 37

    @31: He – Barosso is links, he? (ik heb in Portugal gewoond toen hij de PSD plugde) maar enfin.

    Kijk ‘es – sowieso snap ik niet waarom we met z’n allen in dit landje al een jaartje of veertig naar het laagste punt aan het rennen zijn, op zoek naar woongenot. De neiging van alles en iedereen om maar in de randstedelijke grootstad te willen wonen, komt op mij bevreemdend over. Tja, en daardoor stijgen de huizenprijzen. Ik vind persoonlijk dat de regering heel veel verder uit de box zou moeten denken (wat met stijgende zeespiegel en zo), en daar een alternatief tegenover zou moeten stellen, zoals ze ook in de jaren ’70 deden (de verhuizing van veel overheids-diensten naar de periferie) en dit zou toch gvd het tijdperk van telewerken moeten zijn, maar goed. Wie ben ik.

    Dat gezegd zijnde – ik snap dat mensen die in het centrum van Amsterdam wonen, ook hun kinderen naar school willen sturen, en dat daar leraren te werk moeten worden gesteld, die met hun krappe leraren-salarisje (nog zo’n schande, eigenlijk) zich niet kunnen veroorloven om tegen marktprijs ook maar een beetje in de buurt van hun werk te wonen. Zo’n arme kleuterjuf zou, als alles aan de markt zou worden overgelaten, twee, drie uur per dag in het OV zitten (en daar een belangrijk deel van haar salaris aan uitgeven – double whammy).

    Maar ja. Wonen in het centrum van Amsterdam tegen markt-condities en kinderen hebben, is *ook* een keuze. Misschien moeten die ouders dan maar een beetje bijleggen. Of inkomens voor (semi-)overheden op vestigingsplaats indexeren. Daar wordt zo’n baan aantrekkelijker van. Komt nog bij – ik weet zo net nog niet of we nog wel weten wat een huis in Mokum waard is. Er zijn inmiddels zo godvergeten veel regelingen die de markt verzieken – wie weet trekken al die yuppen daar wel gewoon weg als de gesubsidieerde kunstenaar-wannabe’s ook opeens gedwongen vertrekken! Wie weet valt de Kalverstraat op gegeven moment wel om als dat internet-shoppen nog eens echt groot wordt.

    De huizenmarkt is onderdeel van een nog veel groter probleem. En dat probleem heet dat meer dan 50% van onze opbrengst door de vingers van ambtenaren vloeit. Er zijn echt maar heel weinig mensen die nog weten wat ze werkelijk verdienen. Ik zag ooit eens een heel fijn leesbaar artikel in The Guardian (dat ik niet meer kan terugvinden), genaamd ‘Everybody is on the take’. Dat vat het voor mij feilloos samen. Ik zit echt wel bij de bovenste 10%. Ik verdien een keertje of wat modaal, en toch zit ik in de tengels van de overheid. Via kinderbijslag. Via hypotheekrenteaftrek. Via kinderopvangtoeslag. Via zorgtoeslag. Via… Enfin, ik word er gek van.

    Dus is zo’n kleuterjuf onrendabel? We zouden het met een pistool tegen de slaap gedrukt niet eens *weten*. De informatie is gewoon weg. Zoekgeraakt in het Kafkaeke woud van regeltjes en bedilzucht met als climax: het ruimtelijke ordenings-beleid in Nederland.

  31. 38

    @36,@37, https://decorrespondent.nl/4892/Waarom-de-grootste-uitkeringstrekkers-aan-de-top-zitten-en-leven-op-kosten-van-de-leraar-verpleger-en-vuilnisman/188072940-0971aefb

    Onze hele visie op economie is zo rammelend als wat, maar mensen binnen ons systeem hebben allemaal economische waarde omdat zij 1 omloop van het geld zijn, en daardoor positief tellen voor het BNP.

    Het enige wat negatief telt is het geld dat onze maatschappij uit gaat – en dan doel ik voornamelijk op het geld waar wij ook nog eens niks (of vrijwel niks) voor terugkrijgen: belastingontduiking of ontwijking, speculeren op de markt, etc.

    Overigens – Barosso was vroeger misschien links, maar links zijn en bij Goldman Sachs aan het werk gaan sluiten elkaar uit, dus nu is hij het zeker niet.

  32. 39

    @37: De PSD is al sinds eind jaren ’70 een centrumrechtse partij (zit in de conservatieve EPP samen met het CDA en ook de partij van Berlusconi). Barosso is ooit links geweest (toen dat in de mode was ten tijde van de revolutie), maar is sinds hij politiek belangrijk is, toch echt één van de conservatief-rechtse kartrekkers in de EU.