Sluimerende conflicten

ELDERS - Europa koestert de vrede. Maar regionale conflicten kunnen ook op dit continent de rust verstoren.

In het vooruitzicht van een nieuw associatieverdrag met de EU dat eind november in Vilnius gesloten moet worden is Moldavië dit voorjaar begonnen met het plaatsen van grensposten langs de Dnjestr om inkomend verkeer vanuit de afgesplitste provincie Transnistrië te kunnen controleren. Het is een gebaar vanuit de hoofdstad Chişinău richting Europa: wij zijn er klaar voor om de buitengrenzen van de Unie te bewaken. Aan de overkant is men er niet blij mee. Transnistrië, waar vooral Russen en Oekraïners wonen, heeft zich in 1992 na een burgeroorlog afgescheiden van het overwegend Roemeens sprekende deel van de voormalige Sovjetrepubliek. Hier willen ze liever bij Rusland horen dan bij de EU. Maar het gebied, dat door geen enkel land als onafhankelijke staat wordt erkend, is wel afhankelijk van handel met de buurlanden en de EU.  Een nieuwe stap van regering in Chişinău richting de EU is economisch nadelig voor de inwoners van de afgescheiden strook.  In reactie op de nieuwe controleposten aan de westgrens heeft de Opperste Sovjet in de hoofdstad Tiraspol (het enige parlement ter wereld dat nog onder die naam opereert) besloten nu ook grensposten te plaatsen. Het probleem is dat de beide delen van de voormalige republiek het niet eens zijn over de precieze loop van de grens. Een conflict ligt op de loer en de druk van de EU die gebaat is bij een duidelijke en goed controleerbare buitengrens van fort Europa zal de spanning onvermijdelijk opvoeren.

Veel Roemeense Moldaviërs willen niet wachten tot hun land toegelaten wordt tot de EU. Ze verwerven een “individueel lidmaatschap” op uitnodiging van de Roemeens regering die met gulle hand paspoorten verstrekt aan iedereen die de band met de Groot-Roemeense natie wil aanhalen. Voor de arme Moldaviërs geldt natuurlijk op de eerste plaats de toegang tot de Europese arbeidsmarkt. In eigen land zien velen geen perspectief.  Met als gevolg een nieuwe stroom aan goedkope arbeidskrachten in westerse landen.

Elders in Europa zien we ook elke week weer nieuwe voorbeelden van oplopende spanningen die migratie van buiten de EU oproept.  Een migratie die zal aanhouden zo lang veel landen in Oost-Europa, het Midden-Oosten, Azië en Afrika hun inwoners geen economisch perspectief noch veiligheid kunnen bieden. Ondanks de crisis (en ondanks Willem Alexander’s troonrede) blijven de Europese welvaartsstaten nog steeds aantrekkelijk voor armen en vervolgden.  Met alle problemen die daaruit voortkomen. Een beschamende voorbeeld voor Europa zagen we in een reportage van Nieuwsuur over Bulgarije waar Syrische vluchtelingen in gevangenissen moeten worden vastgehouden omdat het armste land van de EU de toestroom van migranten via een relatief open grens met Turkije niet aankan.

Ook de bestorming van de Spaanse enclave Melilla deze week door Afrikaanse vluchtelingen leverde beelden op die in Europa ongemakkelijke gevoelens zullen hebben opgeroepen. Melilla is een Spaanse enclave in Marokko. Net als de belasting-vrijhaven Ceuta is het een stukje Europese Unie in Afrika.  Marokko betwist de status van deze twee Spaanse steden, wat de omgang met de toestroom van migranten er niet makkelijker op maakt.  In Spanje was er deze zomer meer opwinding over Gibraltar, de Britse enclave aan de andere kant van Ceuta. Deze strategisch gelegen rots is bij de Vrede van Utrecht (dit jaar precies 300 jaar geleden) toegewezen aan de Britten. Die willen er ondanks voortdurende Spaanse claims niet van af, net als de bewoners die de voordelen van deze vrijhaven niet zo maar zullen opgeven.

De incidenten rond Gibraltar zijn inmiddels al weer vergeten. De dreigende afscheiding van Catalonië is in het zwaar door de crisis getroffen Spanje een veel groter probleem. Honderdduizenden Catalanen vormden vorige week op de Catalaanse onafhankelijkheidsdag een menselijke keten door hun regio, in een manifestatie voor voor afscheiding van Spanje.  De overtuiging van de Catalanen dat de Spaanse staat oneerlijk handelt is algemeen gedachtegoed geworden. Dit geldt zowel op het gebied van de belastingen (tussen 2005 en 2010 was het verschil tussen de betaalde en de ontvangen belastingen in Catalonië meer dan 10 miljard euro, hoewel de cijfers verschillen afhankelijk van wie de berekening doet en hoe die wordt uitgevoerd) als van de staatsinvesteringen.  Sinds twee jaar geleden de Catalaanse autonomie toch minder vergaand bleek te zijn dan gedacht groeit het separatisme.  En sinds de crisis is de Spaanse centrale regering minder dan ooit geneigd om daaraan toe te geven. Intussen wachten de Catalanen op een referendum waarin ze zich kunnen uitspreken voor onafhankelijkheid van de Madrileense uitzuigers. Joaquin Almunia, de vice-voorzitter van de Europese Commissie waarschuwde de separatisten maandag in Barcelona – tot ongenoegen van het lokale bedrijfsleven- dat ‘een afgescheiden deel van een staat kan geen lid zijn van de EU’. Wordt vervolgd.

 

 

 

  1. 1

    Interessant stukje.

    Ik heb al eerder betoogd dat het misschien nuttiger zou zijn om landen af te schaffen en (‘culturele’) eenheden te maken. Grensoverschrijdende problemen bestaan dan niet meer.

  2. 3

    @1:
    Illusie.
    Culturele verschillen bestaan, verdwijnen niet, door welke administratieve maatregel ook.

    Wij hebben vrienden in Frankrijk, komen daar geregeld.
    Geen Nederlander vindt een baan in Frankrijk van enig niveau, de Franse ‘elite’ is een gesloten club, en ook ‘gewone’ banen als b.v. timmerman mislukken omdat Frankrijk nu eenmaal veel hiërarchischer is dan Nederland.
    De patron heeft altijd gelijk.

    Dit is, met taalproblemen, één van de EU illusies.

    Het idee van economieën die naar elkaar toegroeien is ook zoiets, kan iemand zich voorstellen dat ouzo drinkende Grieken op terrassen ooit in de richting komen van hardwerkende Duitsers in gespecialiseerde familiebedrijven ?; of omgekeerd ?

  3. 4

    @3:
    Culturele verschillen bestaan, verdwijnen niet, door welke administratieve maatregel ook.

    Dat is dus ook juist het punt : die culturele verschillen moet je niet willen laten verdwijnen [door kunstmatige grenzen], die moet je de leidraad maken voor de [staatkundige] inrichting van de EU.

    Je moet niet denken in kunstmatige grenzen, je moet denken in culturele gebieden [die bij meerderheid worden geaccepteerd en dynamisch kunnen zijn].

    @2: idd, alleen zijn in Libanon de culturele verschillen erg geografisch verweven. Dat maakt het lastiger maar niet onmogelijk. De Balkan is ook zo’n lastig punt maar niet onmogelijk.

    Uitgangspunt moet zijn dat een groep zich autonoom kan voelen / besturen. Grenzen zijn onbelangrijk want kunstmatig. Baskenland is daarvoor een mooi voorbeeld. Accepteer een dynamiek in begrenzingen.

  4. 5

    @3:

    kan iemand zich voorstellen dat ouzo drinkende Grieken op terrassen ooit in de richting komen van hardwerkende Duitsers in gespecialiseerde familiebedrijven ?

    Ik eet al decennia in Nederlandse restaurants van hardwerkende Grieken

  5. 6

    @4: Je wilt dus eigenlijk een hoop ministaatjes, waarbij iedere naar autonomie strevende groep een eigen staatje krijgt. Dus Catalonie, Baskenland enzovoorts. Nog meer opsplitsing dus.

  6. 8

    @6:
    Wat Catalanen en Basken willen is hun zaak.

    @4.
    De huidige grenzen zijn ook de lijnen van de belangrijkste culturele verschillen.
    Dat is zo ontstaan sinds de natie staten ontstonden, en het feodale systeem vervingen.
    Onder het feodale systeem waren de meeste mensen gewoon afhankelijk van wie door vererving of huwelijk aan de macht was gekomen.
    Je kunt er over treuren, dat de nog bestaande grenzen ook de culturele verschillen aangeven, maar het is gewoon zo.
    Culturele verschillen, economische verschillen, met ook nog verschillende talen maken dat de Groot Europese Heilstaat een illusie is.
    Je ziet dat aan het sneuvelen van elke veelvolkerstaat, van het Romeinse rijk tot de Habsburgs, van USSR tot Joegoslavië.
    Je ziet het aan het vasthouden aan de eigen cultuur van de Baltische landjes, na een 50 jaar niet bestaan te hebben rezen ze uit de as op.
    Toch hebben sommigen daar nog heimwee naar Groot Litauen, ook een mislukte veelvolkerstaat.
    Erdogan wordt er van beticht het Ottomaanse rij weer te willen.
    Illusies dus alom.

  7. 10

    ‘een afgescheiden deel van een staat kan geen lid zijn van de EU’

    Los van het feit dat deze uitspraak van Joaquin Almunia (een Spanjaard!) niet bepaald getuigt van enig democratisch gehalte, is het ook een leugen. Zie bijvoorbeeld de Baltische staten, Slovenië en dit jaar nog Kroatië.

  8. 11

    @8 “Je kunt er over treuren, dat de nog bestaande grenzen ook de culturele verschillen aangeven, maar het is gewoon zo.”

    Alleen is het dus niet zo. De Catalanen bewijzen dat, maar ook elders in Europa lopen op veel plaatsen culturele grenzen en nationale grenzen niet samen, hoe hard de “natiestaten” (waarvan er in de praktijk nauwelijks een paar bestaan) ook aan culturele assimilatie doen.

  9. 12

    @4: ‘Culturele’ groepen zijn in essentie constructies en dynamisch. Het trekken van culturele grenzen is dan ook erg lastig, in tegenstelling tot geografische grenzen.

    Libanon laat juist goed zien wat de problemen van deze benadering zijn, daar blokkeert de autonomie in eigen kring de vorming van een democratische rechtstaat. Mensen in Libanon zijn niet voor de wet gelijk, met iemand trouwen uit een andere groep is bijvoorbeeld niet mogelijk in Libanon.

    Bestuur is bovendien eenvoudiger te organiseren op een geografische dan op een sociale basis. Ik zie geografische grenzen nog niet zo snel verdwijnen.

    Het probleem van Transdnistrië oplossen is overigens niet al te ingewikkeld: druk zetten om beide partijen het probleem te laten oplossen, en dat kan heel mooi door EU lidmaatschap open te stellen voor Moldavië. Een oplossing van het conflict is dan onderdeel van het toetredingsproces, mag Transdnistrië kiezen waar ze bij willen horen en op welke voorwaarden.

  10. 13

    @10: Hij bedoelt waarschijnlijk dat een afgescheiden staat niet automatisch lid is van de EU, het zal apart toetredingsonderhandelingen moeten voeren. Dit geldt voor Catalonië, maar ook voor Schotland.

  11. 14

    @13: Misschien heb je gelijk, maar ik heb er mijn twijfels over. Aan zijn publiek wilde hij in ieder geval de letterlijke betekenis van die woorden overbrengen (waarschijnlijk met de implicatie dat Spanje uit puur rancune de toetreding van een onafhankelijk Catalonië zal blokkeren).

  12. 17

    Het valt op dat bij de bespreking van de omstreden Spaanse grenzen Ceuta, Melilla en Gibraltar worden genoemd maar West-Sahara niet. Toch is dat Spaans gebied, de jure en in het hart van vele Spanjaarden. Officieel is het nog niet gedekoloniseerd. In de praktijk is het verdeeld door een militaire verdedigingswal van de Marokkaanse bezetter die voorgeeft het volledige gebied onder controle te hebben en die erkenning van de Marokkaanse souvereiniteit over het gebied eist. Marokko kan Europa straffen met intrekking van steun aan grensbewaking…

  13. 19

    @18:
    Heb je wel eens een schatting gezien van het aantal slaven per jaar wat het Romeinse rijk verbruikte ?
    Beschouw je misschien het Britse imperium ook als een succes ?
    Lees dan eens Jawaharlal Nehru, ‘The discovery of India’, Calcutta 1948 of Louis Fischer, ´The life of Mahatma Ghandi’, London 1951, Bombay 1995.
    Ook boeiend is Colin Cross, ‘The Fall of the British Empire, 1918-1968’, London 1968, 1970.