Seksisme, drugs en rock ’n roll

OPINIE - In sommige sectoren van de maatschappij heeft de emancipatie nog een lange weg te gaan. De rockmuziek is er daar een van.

Laatst zat ik wat te bladeren in oude columns op de site Music From NL. Er zit veel leerzaams en vermakelijks bij: zo is er Chris Delwel die in zijn “muzikantentips” haarfijn de duizend manieren uitlegt waarop je als muzikant genaaid kunt worden door managers, boekers, zaalhouders en vooral je collega-muzikanten. Er is “Bode”,  die in lekker venijnige stukjes zijn beklag doet over de gezapige, conformistische Nederlandse muziekwereld, waar echt originele muziek nauwelijks een kans zou krijgen: ‘Als het te veel herrie is, te moeilijk, laat staan allebei, dan crasht onze harde schijf.’ En er is Jacob Hijmans.

Eerst vond ik ook zijn columns wel leuk, maar hoe meer ik er las, hoe meer ik me aan hem ging ergeren. Hij is nog een stuk zuurder dan Bode en veel minder grappig. Bovendien verwijst hij om de haverklap naar zijn eigen carrière als muzikant, waarbij hij het compliment aan zichzelf niet schuwt – een treurig staaltje egotripperij, zoiets als Hans Wiegel die ons in alles wat hij opschrijft eraan moet en zal herinneren dat hij ooit minister is geweest. Dat alles is op zich zo erg nog niet. Het maakt hem een vervelend, zeurderig mannetje, maar daar hebben we er zoveel van. De echte narigheid zit ‘m in wat Jacob Hijmans over vrouwen schrijft.

‘Testosteronzelfvertrouwen’

Het begint al met een stuk als “Cover-seks”, waarin hij zijn theorie uiteenzet over ‘van welke nummers vrouwen praktiserend geil worden.’ Misschien zit er wel een kern van waarheid in die theorie, en het lijkt me een interessant onderwerp voor een psychologisch onderzoek, maar dat is niet het punt. Uit zijn manier van schrijven valt op te maken dat hij vrouwen ziet zoals Cosmopolitan-redactrices mannen zien: niet als menselijke, aan hemzelf gelijkwaardige wezens, maar als apparaten, waarvan het gedrag makkelijk te analyseren en dus te voorspellen valt. Druk op dit knopje en er gebeurt dat.

Helemaal bont maakt hij het met “Vrouw in de band? Liever niet!” De titel spreekt voor zich, en als argument worden alle oude stereotypen uit de kast getrokken: vrouwen gedragen zich als bazige kleuterjuffen, maken zich overdreven druk om onbenullige uiterlijkheden, en zijn natuurlijk emotioneel instabiel door hun menstruatiecyclus. Hijmans beschimpt mannelijke collega’s die een vrouw in de band willen om hun ‘testosteronzelfvertrouwen’ op te krikken. Dat zou nog enigszins geloofwaardig zijn, als hij zelf niet als reden voor zijn afkeer van vrouwelijke bandleden zou opgeven dat je dan ‘niet meer kan boeren, scheten, roken, zuipen, pijp- en neukgrappen kunt maken, en je blote reet tegen het raam van de bandbus aan kunt drukken.’ Over zoeken naar zelfvertrouwen gesproken! Als je als volwassen man je toevlucht moet nemen tot dat soort puberale ongein om je enigszins stoer te voelen, doe je toch echt wat verkeerd.

Van Vera Lynn tot Amy Winehouse

Aan het eind van deze bizarre klomp vooroordelen raakt hij wel een gevoelig punt: dat ‘bands die de muziekgeschiedenis hebben bepaald en bepalen louter en alleen maar uit mannen bestaan.’ Dat is niks om trots op te zijn, maar hij heeft in grote lijnen wel gelijk, vooral als je naar de wat hardere muziek kijkt. Ook in mijn eigen, uitgebreide collectie komen nauwelijks vrouwelijke artiesten voor: Aretha Franklin, Tina Turner, Janis Joplin, Nina Hagen en verder zou ik het zo snel niet weten. De meeste vrouwen die echt groot zijn geworden in de muziek, van Vera Lynn tot Céline Dion en Amy Winehouse, deden dat met vrij gladde, behaaglijke liedjes.

Dat er in de jaren zestig en zeventig nou niet direct vrouwelijke equivalenten van Jimi Hendrix, Jon Lord of Freddie Mercury opstonden, valt nog te begrijpen – vrouwen zaten toen sowieso nog in een achtergestelde positie. Maar anno 2012 is die idiote tweedeling er nog steeds: vrouwen zingen pop, mannen spelen rock. Nog steeds denk je bij het woord ‘band’, laat staan bij ‘rockband’, aan een groepje jonge mannen, en meestal heb je dan nog gelijk ook. Het is een verdeling die net zomin te rechtvaardigen valt als het oude rollenpatroon in het huishouden, met vader als kostwinner en moeder als onbetaalde huishoudster. En toch is het zo.

Giechelende schoolmeisjes

Ik moet ook zeggen dat ik niet bepaald onder de indruk ben van de paar “harde” bands mét vrouwen erin die ik gehoord heb. De meeste voldoen (net als veel mannenbands overigens) aan de beschrijving: ‘doen in nummer- en albumtitels, interviews, persberichten enzovoort heel erg hun best om te benadrukken hoe “stoer”, “brutaal” en “rock & roll” ze zijn, maar maken daar in hun muziek bar weinig van waar.’ Neem Girlschool, een louter uit vrouwen bestaande “metal”-band uit de jaren tachtig. Ik heb er een tijdje naar geluisterd, maar vond al snel dat ze hun naam iets teveel eer aandeden: vergeleken met tijdgenoten als Judas Priest, Saxon en Iron Maiden klinken ze inderdaad als een stel giechelende schoolmeisjes. (Motörhead laat ik bewust buiten de vergelijking – naast Motörhead klinken de meeste bands als een stel giechelende schoolmeisjes). Een prettige uitzondering is Nashville Pussy, twee vrouwen en twee mannen die wél muziek maken die net zo hard en ruig is als hun imago.

Met de wet van de grote getallen in het achterhoofd denk ik dat als er meer vrouwelijke rockers zouden zijn, er ook meer echt goede tussen zouden zitten. Wat zou het dan ook mooi zijn als het over twintig, dertig jaar net zo normaal is voor vrouwen om rock & roll te spelen als voor mannen, als niemand meer opkijkt van een vrouwelijke of gemengde band. Maar de weg naar dat ideaal is lang, en het onverholen seksisme van figuren als Jacob Hijmans helpt bepaald niet. Natuurlijk, een gemengde band heeft een andere sociale dynamiek dan een mannenband, en het zal ook heus wel eens botsingen geven. Niemand dwingt je om met het andere geslacht in een band te gaan zitten. Maar om nou voor het gemak de helft van de mensheid van het spelen van rock & roll uit te sluiten omdat je zelf niet volwassen genoeg bent om dat soort botsingen netjes op te lossen, is ronduit sneu.

 

  1. 3

    Als je in een bandje speelt waarin je je als volwassen man moet gedragen en puberale ongein verboden is, doe je toch echt wat verkeerd.
    Wijf.

  2. 4

    Leuk stukje. Maar kent de auteur Archangel? Rolo Tomassi is in andere tak van sport ook niet rustig. En het ondergewaarde Senser is ook vergeten.

    Verder heeft auteur wel een punt, want veel verder kom ik ook niet.

    @2 Als softrock ( in de jaren 90 soms ook wel ‘knuffelrock’ genoemd ) ook mag dan weet ik er ook nog wel een paar.

  3. 7

    @3 Viel mij ook al op. Het hoeft niet allemaal hoogdravend te zijn, zeker niet onder creatieve geesten.

    Muziek maken heet niet voor niets ‘spelen’.

  4. 8

    Vrouwen waren sowieso achtergesteld in de jaren zeventig?
    Praat ’s met je oma, ik denk dat de vrouwen in die tijd meer met emancipatie bezig waren dan je studiegenootjes.

  5. 11

    @4 Ja, ik dacht dus al dat Camiel wat anders bedoelde dan die bands. Maar Skunk Anansie softrock? Hebben best harde muziek gemaakt hoor.

    Maar goed, we kunnen voorbeelden noemen wat we willen, Camiel en #6 hebben gelijk. Vrouwen zijn in de minderheid.

  6. 12

    Ik denk aan vrouwen als Bjork en Kate Bush. Geen harde rock, maar wel eigenzinnig en creatief. En in de jaren 80/90 had je natuurlijk The Breeders.

  7. 13

    Heb het stuk niet helemaal gelezen (sorry…) en ben niet van de popmuziek.
    Feit is dat vrouwen van liedjes houden, gebracht liefst door sexsymbool of identificatiefiguur. Instrumentale muziek is te abstract voor ze. Improvisatie is al helemaal eng. Ja er zijn uitzonderingen maar check je eigen cd collectie eens ter zelfreflectie. Voor het overige zijn vrouwen verrukkelijk en kunnen we nog veel van ze leren!

  8. 14

    Het is een smaakkwestie. Ga maar eens bij een metalconcert kijken. In het publiek zie je nauwelijks vrouwen. Voor hiphop geldt hetzelfde. Logisch dus dat zij het ook minder zelf maken. In de indiehoek (wat dat dan ook precies moge zijn) staat het bol van de vrouwen. Een rijtje namen uit mijn eigen last.fm-jaarlijstje: Blonde Redhead, Crystal Castles, Liechtenstein, Bodies Of Water, Veronica Falls, Dark Dark Dark, Laura Marling, Hospitality, Broadcast, Cap Bambino, Space Siren… Nou ja, punt is duidelijk.

  9. 16

    @14: Ik ben bij zat metalconcerten geweest, en het verschilt erg per subgenre. Bij thrash metal kom je inderdaad nauwelijks vrouwen tegen, maar bij dingen als folk metal en symfonische metal is het publiek nog best gemengd. Wat wel opvalt is dat de aanwezige dames zowat allemaal hun vriend bij zich hebben – kennelijk vinden vrouwen het niet leuk om ingeklemd te staan tussen grote, zweterige mannen die elkaar door de zaal gooien, tenzij die van hun erbij zit.
    Ook zie je bij die metalstijlen juist opvallend vaak vrouwen in bands, al moet gezegd worden dat het dan bijna altijd om zangeressen gaat en niet om bassistes of drumsters.

  10. 17

    @4
    Arch Enemy bedoel je?

    Walls of Jericho heb je ook nog in de categorie vrouwen die herrie maken.

    Maar het blijft toch een gimmick om een vrouwenstem te gebruiken voor iets waar een mannenstem zich nu eenmaal beter voor leent.

  11. 18

    @13 Belachelijk seksistische reactie maar ik moet toegeven dat mijn persoonlijke ervaring dit in het geheel niet tegenspreekt. De vrouwen in mijn omgeving lijken inderdaad een afkeer te hebben van instrumentaal of improvisatie, terwijl de mannen die ik ken daar geen moeite mee hebben of het zelfs juist prachtig vinden.

  12. 20

    #16 Er zitten statusverschillen tussen de verschillende muzikantenfuncties, een zanger/frontman is vaker de leider van de band en ook de sologitarist wil graag in de spotlights, maar de bassist heeft een meer ondersteunende rol evenals de drummer, tenzij het om dans of funkbands gaat.

    Als een vrouw een lagere maatschappelijke status heeft dan een man dan zul je dat terugvinden in organisaties en dus ook in bands.

    Wat bij heavy rock meespeelt is dat een vrouw er nogal eens een te ielige stem voor heeft.

  13. 22

    Dichter bij huis, Camiel: waarom zijn er met Steeph, Jos, Ad, Jeroen,Peter, Max, Edge, Dimitri, Paul, Tom, Boudewijn, Simon, Jona, Jaap, Johnny, Jan Paul en the occasional Mohammed VS. Johanna, Eva, Jojanneke, Karin en Oud Zijkwijf 3 x zo veel mannelijke als vrouwelijke auteurs vertegenwoordigd op dit prachtblog??

    En while we’re at it, hoeveel negers bloggen er eigenlijk voor Sarcasso

  14. 25

    Voel me zeer vereerd met zoveel minnetjes;-) Maar reageer eens inhoudelijk. Inmiddels is me duidelijk dat ik hier tussen de popliefhebbers verkeer maar jullie monocultuur zou best wat kunnen hebben aan wat input van gene zijde van al wat hip en jong is. Groetjes!

  15. 26

    @22 Je vergeet Liyen Siaw, Nienke van Attenveldt en Trace. Maar je hebt gelijk, het is een eeuwig aandachtspuntje. Als je nog suggesties voor goede vrouwelijke bloggers hebt, hoor ik het graag! Of negers, ook hartstikke welkom.

  16. 28

    Polly Styreen, Siouxie Sue, Bambix, Deborah Harry, Suzie Quatro, Patti Smith, Bobbi (van Claw Boys Claw), Kim Deal en d’r zus, Joy de Vivre, Eve Libertine, Gee Vaucher, Helen Hill..

  17. 33

    De impliciete beschuldiging van seksisme werp ik van mij.
    Ik heb alleen het goede voor, emancipatie van vrouw (en man) in een overgeformateerde muziekbusiness.
    Om je in te lezen “Endangered Rock”, een artikel van ruim twintig jaar geleden van Camille Paglia te vinden in de archieven van de New York Times van 16 april 1992.
    In de woorden van Yolandi: Raak Fokken Wijs.

  18. 37

    Ehm, bondage is dat nou vrouwonvriendelijk of niet? En touwens, schandalig dat zo weinig mannen Fifty Shades of Grey lezen. Ik ga er meteen aan beginnen.

  19. 40

    En misschien heeft Hijmans wel een punt, maar hij weet kennelijk niet waar hij het over heeft. Want als het gaat om ‘bands die de muziekgeschiedenis hebben bepaald en bepalen louter en alleen maar uit mannen bestaan.’ dan laat hij voor het gemak de Velvet Underground buiten beeld. Als er een band invloed heeft gehad, is die het wel. Met een zangeres (Nico, al was het maar twee platen) maar vooral een magistrale drumster (Moe Tucker, trad enkele jaren geleden nog met eigen band in halflege Melkweg op). Een uitzondering, zeker, maar wel een hele belangrijke.

  20. 44

    @42: Het gaat er niet om hoe ze er nu aan toe is, maar dat ze in de jaren ’60/’70 legendarische muziek heeft helpen maken. Zappa is er ook niet meer erg goed aan toe…

  21. 48

    @18: dank Kevin!
    Maar ben je daarmee niet net zo verwerpelijk seksistisch als ik?;-)
    Nogmaals, ik wil dat vrouwen meer participeren op sleutelposities ipv ondersteunend. Dat was mijn grote deceptie op het conservatorium, alle meiden zangeres. Vrijwel niemand met een lekkere vette groove of mooie harmonien. Je moest eens weten hoe ik mijn leerlinges moet pushen toch vooral skills te verwerven om sturing te kunnen geven aan hun eigen creatief proces.
    Minder afhankelijk te zijn van medemuzikanten. Denk Wende vs Anouk. Groet!