Roos en de reus

ANALYSE - Twee weken geleden werd bekend dat journalist Jan Roos fractievoorzitter werd van VNL. Experts buitelden over elkaar heen met uiteenlopende voorspellingen omtrent zijn kansen bij de Tweede Kamerverkiezingen in maart. Wat kunnen we zeggen op basis van wetenschappelijke studies?

“Ja, het is waar: ik word de nieuwe fractievoorzitter van VNL.” Via een filmpje op GeenStijl.nl deed Roos op 29 augustus zijn intrede in de Haagse politiek. Dit lokte een aantal voorspellingen uit. Politicoloog Chris Aalberts bijvoorbeeld denkt dat Roos het moeilijk gaat krijgen, terwijl zijn collega Meindert Fennema verwacht dat hij veel rechtse kiezers aan zich kan binden. Beiden hebben gelijk.

Enerzijds staat Roos voor een enorme opgave, zoals Aalberts beweert. Anderzijds vormt hij een bedreiging voor PVV en VVD, zoals Fennema stelt. Allebei waar. Waarom? Omdat VNL een fors kiezerspotentieel heeft dat overlapt met dat van PVV en VVD. VNL is een slapende reus. Het benutten van dat potentieel is moeilijk, maar gezien de kwetsbaarheid van die rivalen best mogelijk.

Potentieel

Wat weten we van VNL’s potentieel? Twee jaar terug, toen VNL net was opgericht, deed ik met een New Yorkse collega en TNS Nipo onderzoek op basis van een representatieve steekproef van het electoraat. We vroegen 1.553 respondenten wat ze zouden stemmen bij de volgende Tweede Kamerverkiezingen. Slechts 0,5% van degenen die een stemkeuze opgaven zou VNL stemmen.

Maar we stelden de respondenten ook een andere vraag: hoe waarschijnlijk is het dat u ooit VNL zal stemmen? Terwijl 45% nooit op VNL zou stemmen, sloot liefst 39% een VNL-stem niet uit. Die cijfers weken niet erg af van die van de PVV: 48% wees een PVV-stem categorisch van de hand en 43% kon zich voorstellen ooit op de PVV te stemmen. Dit suggereert dat VNL destijds een flink potentieel had.

Zou dat nog steeds zo zijn? Voor zover VNL op de populaire thema’s immigratie en integratie mikt zal haar potentieel niet zijn verkleind. Een aanwijzing is dat van de 64 eerder dit jaar door Koen Damhuis (European University Institute) geïnterviewde PVV-stemmers er liefst 13 VNL als tweede voorkeur opgaven – terwijl VNL toen nog een partijleider zocht. Ook dit wijst op een fors potentieel voor VNL.

Benutten

Hoe kan Roos dat potentieel benutten? Wetenschappelijk onderzoek suggereert dat hij daarvoor drie dingen moet doen en drie dingen moet laten. Wat moet hij doen? Hij moet zich positioneren als anti-immigratie, veel met immigratiethema’s in verband gebracht worden en met die thema’s zo veel mogelijk kiezers bereiken. De hijgerigheid van veel nieuwsmedia maakt dit laatste vrij makkelijk.

De zwalkende partij zal ongetwijfeld profiteren van Roos’ mediacontacten. De Volkskrant schreef op 29 augustus dat VNL ruim 1.000 leden heeft, en een campagnekas van “250 duizend euro.” Daar kan Roos wel wat mee, als hij de “effectieve campaigner” is die NRC Handelsblad die dag in hem zag. Hij zal telkens de media proberen te halen door mediagenieke acties en door conflicten op te zoeken.

Wat moet Roos vooral laten? Eén: ontwijk vragen over economische onderwerpen. Andere partijen zijn geloofwaardiger op die onderwerpen en VNL’s neoliberalisme is impopulair. Twee: vermijd elke indruk niet-democratisch te zijn, toon een ‘fatsoenlijk’ gezicht. Drie: laat geen zwakte zien, doe alsof VNL sterk staat. Die drie factoren zijn waarschijnlijk cruciaal voor succes van anti-immigratiepartijen.

Concurrenten

Roos heeft het geluk dat PVV en VVD nu electoraal kwetsbaar zijn. Al kan Wilders profiteren van zijn strafproces, de PVV heeft zich zodanig politiek geïsoleerd dat kiezers die bezorgd zijn over integratie naar alternatieven zoeken. En de VVD? Die partij heeft een leider die alom wordt gewantrouwd. Bovendien heeft de VVD de integratieproblemen niet aangepakt zoals die kiezers het graag zien.

Waar Aalberts gelijk in heeft is dat Roos voor een moeilijke klus staat. Slechts 10% van alle nieuwe partijen sinds 1948 wist zetels te veroveren. VNL heeft het voordeel van een hoog electoraal plafond (hoger dan DENK, bijvoorbeeld), maar de concurrentie is moordend. Waar Fennema gelijk in heeft is dat als Roos PVV en VVD weet af te troeven, hij veel kiezers van die twee rivalen zal afsnoepen.

Dan heeft Roos de slapende reus wakker geschud.

  1. 1

    Twee weken geleden maakte hij dat bekend, maar sindsdien hebben we niets gehoord. Dus ik vraag me af het kwartje bij Roos en VNL is gevallen.

  2. 2

    Door de samenwerking en de vele compromissen met de PvdA heeft de VVD een gat op rechts opengelaten en heeft Rutte inderdaad een aantal beloftes niet in kunnen lossen, daar zit kans voor VNL. Hetzelfde probleem heeft Angela Merkel met het CDU en de SPD, waar AFD ingedoken is. Wilders zit vast aan zijn vele ex SP en ex PvdA kiezers, waardoor hij sociaaleconomisch niet naar rechst kan bewegen. Rechts van de VVD zit nu alleen maar de SGP wat voor velen geen alternatief is, veel te religieus en te conservatief.

    Roos is echter een populistische blaaskaak, die niet al te veel VVD’ers aan zal spreken, bovendien als het straks spannend wordt kiezen die toch voor de grootste kanshebber op rechts. Bij de PVV kan hij echter wel wat kiezers wegtrekken. Naast ex SP en ex PvdA zitten er ook nog een substantieel aantal ex CDA stemmers en een enkele verdwaalde VVD’er. Die zouden wel eens op een rechts populistisch alternatief kunnen wedden, zeker gezien Wilders toch kansloos is voor regeringsdeelname. Daarbij is de plaat van Wilders aardig grijs gedraaid en heeft Jan Roos met het Oekraïne referendum toch bewezen hoe hij de media en de populistische kiezers kan bespelen.

  3. 3

    *proest*
    Het huidige kabinet voert knetterrechts beleid, maar jij vind dat de VVD te links is geworden?
    Zit je nu gewoon te trollen net zoals je met je idiote claim van PVV=SP ??

  4. 4

    @2

    Wilders zit vast aan zijn vele ex SP en ex PvdA kiezers, waardoor hij sociaal-economisch niet naar rechts kan bewegen.

    Dat is Wilders zijn probleem niet. Ik hoor Wilders zelden over sociaal-economische onderwerpen. Waar Roos en VNL een gevaar is voor Wilders, is dat Roos zich kan opstellen als potentieel coalitiepartner. VNL als redelijk alternatief voor de PVV die toch nooit zal mee doen.

    PVV stemmers zullen momenteel niet zo snel naar de SP gaan. Omdat Wilders scoort met de immigratie-agenda. Daar heeft de SP toch echt een andere kijk op de zaken. En dat is tegelijkertijd de reden dat de SP slecht scoort in de peilingen.

  5. 5

    Terwijl 45% nooit op VNL zou stemmen, sloot liefst 39% een VNL-stem niet uit. (…) Dit suggereert dat VNL destijds een flink potentieel had.

    @0 Dat lijkt me wel een hele minimale voorwaarde om het kiezerspotentieel van een partij te meten.

    Wat je zou moeten bekijken is welk deel van de kiezers te porren is voor de rabiaat-rechtse sociaal-economische boodschap van VNL.

    Het is niet voor niets dat de PVV zich op sociaal-economisch terrein linksconservatief voordoet: ze kent haar eigen achterban.

    Dat is voor een deel dezelfde kiezerspoule waar ook de PVV in vist. Vraag is nu hoeveel potentieel er is voor een partij die zich zowel op immigratiegebied als op sociaal-economisch gebied hard-autoritair opstelt.

    Misschien ligt daar een gat in de markt, dat kan hoor; maar dat zal men dan beter moeten onderzoeken dan enkel met de vraag: sluit u uit ooit op VNL te stemmen?

  6. 6

    @2: “Naast ex SP en ex PvdA zitten er ook nog een substantieel aantal ex CDA stemmers en een enkele verdwaalde VVD’er.”
    VVD-fanboy wil niet onder ogen zien dat het grootste communicerende vat met de PVV bestaat uit de VVD.

  7. 7

    @2

    Wilders zit vast aan zijn vele ex SP en ex PvdA kiezers, waardoor hij sociaal-economisch niet naar rechts kan bewegen.

    Hij kan wel degelijk naar rechts bewegen. Iets op je programma zetten is iets anders dan het uitvoeren, zie destijds de AOW-leeftijd. De op Sargasso gangbare opvatting dat Wilders zich met zijn programma bij voorbaat in de oppositie plaatst, hoeft zijn achterban niet te hebben. Dat die achterban na de verkiezingen teleurgesteld zal zijn over het uitblijven van regeringsdeelname is een probleem voor ná de verkiezingen, en dat twittert hij wel weg.