Recht op links beleid?

OPINIE - Zelfs als sociaal-democraat kun je het moeilijk eens zijn met Marie-Bénédicte Dembour, die linkse waarden tot universele rechten wil verheffen.

In 1948 stelden de piepjonge Verenigde Naties de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens op. Die hebben we nog steeds, maar erg veel merken we er in de praktijk niet van. Er is geen Mondiaal Hof voor de Rechten van de Mens, geen internationale mensenrechtenpolitie die controleert of iedereen zich wel netjes aan de regels houdt. Ik vind het dan ook een vrij nutteloos ding. Er zijn landen waar de mensenrechten over het algemeen gerespecteerd worden, maar daar is geen Universele Verklaring voor nodig: die landen hebben eigen grondwetten waarin zulke rechten worden gewaarborgd. Er zijn ook landen waar ze het met de mensenrechten niet zo nauw nemen, en daar zal heus niet minder gemarteld of gemoord worden omdat er ergens een Universele Verklaring op papier staat.

Toch zou ik niet willen dat de Verklaring afgeschaft wordt, al is het maar vanwege de symbolische werking die daarvan uit zou gaan: jongens, het is mooi geweest met die mensenrechten, vanaf nu zijn we weer barbaren.

Iemand die wel van de Verklaring af wil, is de Belgische rechtsgeleerde Marie-Bénédicte Dembour. Maandag stond er een interview met haar in de Volkskrant, waarin ze pleitte voor de afschaffing van het document. De Verklaring is te westers, vindt ze, en niet meer toereikend voor de problemen van 2013. Dat zijn punten waar je het in meer of mindere mate mee eens kunt zijn, maar dan stuit je op deze zin:

Het mensenrechtenverdrag had als doel moeten hebben om de sociaal-democratie te beschermen, maar het bestaan daarvan is indertijd helaas voor lief genomen.

Een politieke stroming verklinken in een mensenrechtenverdrag? Weten ze bij de Volkskrant heel zeker dat ze een echte rechtsgeleerde hebben geïnterviewd?

Ik ben gehecht aan de waarden van de sociaal-democratie. Ik sta volledig achter het ideaal van een sterke overheid die actief ingrijpt om gelijke kansen voor iedereen te garanderen, en haar burgers beschermt tegen de grillen van de markt. Maar ik heb zeker niet de illusie dat die waarden vanzelfsprekend zijn of universeel.

Mensenrechten zijn randvoorwaarden. Het zijn dingen waarvan je samen afspreekt: hierover valt niet te onderhandelen. Binnen die kaders kun je vervolgens heel veel kanten op.

Je moet dan ook niet proberen om alle problemen met een mensenrechtenverdrag op te lossen. Deden we dat wel, dan zou Nederland geen gewone wetten meer hebben, alleen een hele dikke Grondwet. Als je een hele specifieke visie op de samenleving in zo’n lijstje randvoorwaarden gaat verwerken, zien steeds meer mensen hun opvattingen buiten de kaders verdwijnen – en wat betekenen die kaders dan nog? In feite is Dembour geen haar beter dan de gezellige jongens en meisjes van de Tea Party in Amerika, die van alles wat de Democraten doen, schreeuwen dat het “ongrondwettig” is: hun creatieve interpretatie van de Amerikaanse grondwet staat immers alleen conservatief beleid toe. Patrick van IJzendoorn, die het interview afnam, stipte dit punt ook aan:

Draagt deze houding niet met zich mee dat een deel van de bevolking, die (sic) andere politieke waarden heeft, haar vertrouwen verliest in de rechtspraak?

Het antwoord van Dembour, zoals het in de Volkskrant gedrukt staat: ‘Ahum.’ Ze probéért zich niet eens te verdedigen. Alsof het nog niet duidelijk genoeg was dat dit het punt is waar haar hele kaartenhuis in elkaar stort.

Er wordt vaak geklaagd dat de politiek op de stoel van de rechter gaat zitten, maar Dembour moedigt rechters aan om precies het omgekeerde te doen. Ze heeft weliswaar een punt als ze zegt dat rechters nooit helemaal neutraal kunnen zijn: iedereen wordt wel beïnvloed door zijn eigen politieke standpunten, toga of geen toga. Maar dat betekent niet dat we het streven naar neutraliteit dan maar op moeten geven. Haar redenering lijkt op die van een wetenschapper die zegt: “Waardenvrije wetenschap bestaat nou eenmaal niet, dus laten we vooral met onze meetresultaten gaan sjoemelen als ze niet stroken met onze eigen opvattingen!”

Ik begin me inmiddels af te vragen of Marie-Bénédicte Dembour wel echt bestaat. Ze lijkt eerder een door Martin Sommer of Bert Brussen verzonnen karikatuur van linkse arrogantie. Met zulke vrienden heeft de sociaal-democratie geen vijanden meer nodig.

  1. 1

    Volgens mij bedoelt Dembour iets heel anders dan wat de schrijver van het artikel er van maakt. Volgens mij heeft Dembour het over sociaal-democratie als een omschrijving van de staatsvorm in veel westerse landen, maar de schrijver vat die term op als een politieke stroming.

  2. 3

    “Er zijn landen waar de mensenrechten over het algemeen gerespecteerd worden, maar daar is geen Universele Verklaring voor nodig: die landen hebben eigen grondwetten waarin zulke rechten worden gewaarborgd. “

    Voor Nederland (en trouwens ook een aantal andere Europese landen) is het anders maar goed dat er een internationaal overkoepelend mensenrechtenverdrag is (in dit geval het EVRM) mét een bijbehorend hof, want de Nederlandse grondwet is bijzonder ineffectief in het waarborgen van de mensenrechten (en kan op dat gebied, zo is gebleken, naar believen worden genegeerd).

    Overigens zijn in heel erg veel landen de mensenrechten grondwettelijk heel netjes geborgd. Je ziet alleen dat in grote delen van de wereld (waar een internationaal overkoepelend hof mist) die grondwet wel heel erg dode letter blijft, als het over mensenrechten gaat.

  3. 5

    ‘Toch zou ik niet willen dat de Verklaring afgeschaft wordt, al is het maar vanwege de symbolische werking die daarvan uit zou gaan’

    Symbolisch? Mijn rug op ( zie @3: ). Ik zou het eerder als een soort benchmark willen zien voor rechtsstaten hoe met menselijk-heden en -waarden om te springen en vast te leggen in
    (grond-)wetten. Ook sociaaldemocratieën moeten hier nog al eens aan herinnerd worden.

  4. 6

    @5: Wat ik van #0 begrijp is dat hij juist afschaffen van de mensenrechtenverklaring een (foute) symbolische daad zou vinden. Een verkeerd signaal. Daar lijkt me geen speld tussen te krijgen.

    Overigens ben ik wel van mening dat mensen inderdaad recht hebben op links beleid. Want “links” houdt wat mij betreft automatisch in dat mensenrechten worden gerespecteerd, “rechts” heeft daar juist niet veel mee op.