Progressief calvinisme

OPINIE - Een herwaardering van oude calvinistische deugden, mits flexibel geïnterpreteerd, kan een effectief middel zijn tegen consumentisme en decadentie.

Jojanneke Vanderveen, die ik wel eens tegengekomen ben in de korte tijd dat ik bij DWARS rondgelopen heb, is bezig met een experiment: samen met een groep vrienden probeert ze zich te ‘ontworstelen aan het passief consumentisme.’ Ze hebben afspraken gemaakt over hun eet- en kooppatroon, en proberen door die consequent na te leven… ja, wat proberen ze eigenlijk? Nirwana te bereiken? ‘Bewust leven’ is in ieder geval het toverwoord. Via een een serie artikelen hier op Sargasso houdt Jojanneke ons op de hoogte.

Ik gruw van dit soort projecten. ‘Bewust leven,’ dat is jezelf in allerlei ongemakkelijke bochten wringen om de Prinzipienreiter in je tevreden te stellen. Daar wordt niemand gelukkig van, jijzelf niet en de mensen om je heen al helemaal niet.

Ben ik dan een willoze slaaf van de reclame die in de supermarkt impulsief alles koopt dat er lekker uitziet? Beslist niet. Er zijn geen soorten eten of drinken die ik uit principe mijd – ik ben geen veganist, vegetariër, geheelonthouder, hindoe, moslim of jood. Maar ik heb wel degelijk opvattingen over eten. Ik ben een voedselcalvinist: ik eet eenvoudig en gezond, zonder onnodige extraatjes.

Daar is niks bewusts aan. Integendeel, ik hoef er nauwelijks bij na te denken. In achttien jaar opvoeding zijn er een aantal bijzonder heldere ideeën over gezond eten in mijn hoofd gestampt. Ik wéét dat ik twee ons groente en twee stuks fruit per dag nodig heb, dat wit brood bij lange na niet zo goed voor me is als bruin brood, en dat één ons vlees per dag meer dan genoeg is. Ik weet ook dat zolang ik in de regel gezond eet, ik best af en toe een pizza of een kapsalon naar binnen kan werken. Terwijl Jojanneke schrijft dat ‘bewust leven haar best een beetje moeite en studie mag kosten,’ is mijn sobere eetpatroon juist een ingesleten automatisme: dit is normaal, zo hoort het nou eenmaal. Zonder moeite, zonder studie – onbewust, zou je bijna zeggen.

“Verantwoord” materialisme

Die calvinistische instelling kun je op veel meer dingen dan alleen eten toepassen. Dat doe ik tot op zekere hoogte ook, en ik kan het anderen zeker aanraden. Vooral links, hoogopgeleid Nederland – het milieu waar ik zelf uit afkomstig ben – zou best een dosis calvinisme kunnen gebruiken.

Het zijn mensen die zich erg betrokken voelen bij politiek en maatschappij, en zichzelf graag als ‘postmaterialisten’ beschouwen, om met onderzoeksbureau Motivaction te spreken. Kom je echter bij ze thuis, dan krijg je een ander beeld: dure Scandinavische designmeubels in de huiskamer, abstracte frutsels aan de muur en ingewikkeld eten uit een modieus kooktijdschrift op tafel. Of lees de Volkskrant eens, lijfblad van de progressief denkende academicus. Een groot deel van de zaterdagkrant (inclusief het Volkskrant Magazine) is gewijd aan besprekingen van luxeproducten: merkkleding, verre reizen, espressomachines, hippe restaurants, wijn. De Britten noemen het champagne socialism, de Fransen gauche caviar – in ieder geval is deze “verfijnde”, zogenaamd cultureel verantwoorde vorm van materialisme geen haar beter dan het “platte” materialisme van de VVD-stemmende middenklasse, boven wie de gemiddelde Volkskrantlezer zich toch ver verheven waant.

Een wel heel triest voorbeeld van links materialisme is het fenomeen “hulp in de huishouding”. Een directere verwijzing naar de klassenmaatschappij van vroeger tijden is nauwelijks denkbaar. Andere mensen jouw huishoudklusjes laten opknappen omdat jij het beter getroffen hebt in het leven dan zij, wat is daar in hemelsnaam links aan?

Moralistische moeilijkdoenerij

Het persoonlijke is niet altijd politiek, maar het politieke is wel persoonlijk. Wie zich links noemt, zou zich daar ook naar moeten gedragen; het zou de geloofwaardigheid van de linkse partijen ten goede komen. Hier kan het calvinisme uitkomst bieden.

Lieve mede-progressieven: laat fraaie, lang ondergewaardeerde woordcombinaties als ‘niet nodig’, ‘niet zeuren’ en de klassieker ‘doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’ eens in je hoofd rondzweven. Zet weer gewoon nasi goreng of pasta met prut op tafel in plaats van een duur en ingewikkeld gerecht waarvan je de naam amper kunt uitspreken. Richt je huis wat eenvoudiger in. Schuif, kortom, wat verder weg van “hip en decadent” en wat dichter naar “saai en degelijk” toe. Probeer je voor te stellen wat de bijstandsmoeders, asielzoekers en daklozen voor wie je zegt op te komen, van jouw levensstijl zouden vinden.

Nu dreig ik natuurlijk te vervallen in precies dezelfde moralistische moeilijkdoenerij die me bij de ‘bewust levende’ medemens zo tegen de borst stuit. Enige flexibiliteit is dan ook geboden. Ik pleit niet voor principes, voor ijzeren wetten – zoals ik al zei, daar wordt niemand gelukkig van. Nee, ik pleit voor een cultuuromslag, voor andere ideeën over wat wel en niet normaal is. Jezelf links noemen en je ondertussen tegoed doen aan de meest luxueuze geneugten van de kapitalistische consumptiemaatschappij, vind ík niet normaal.

Een gematigd calvinistische instelling is volgens mij een veel beter en handzamer wapen tegen het consumentisme dan het griezelige fundamentalisme van Jojanneke en de haren. Haar stukjes op Sargasso gaan vergezeld van een vaag zwart-witplaatje met daaroverheen in onheilspellende hoofdletters ‘GIJ ZULT NIET…’ Ik zou daarvan willen maken: gij zult uw aardappels eten en niet zeuren.

  1. 1

    in de korte tijd dat ik bij DWARS rondgelopen heb
    Wat is Dwars, een of andere sekte?

    Ik denk dat mensen een beperkte hoeveelheid aandacht te besteden hebben. Aandacht die gaat naar voeding gaat niet naar kunst, aandacht die gaat naar de poes gaat niet naar de vogeltjes, wat gaat naar politiek gaat niet naar de familie, naar groen dan niet naar rood, enz. Keuzes.

    Bewust leven focust de aandacht op andere keuzemogelijkheden maar het genereert geen grotere hoeveelheid aandacht.

  2. 2

    Of lees de Volkskrant eens, lijfblad van de progressief denkende academicus … het “platte” materialisme van de VVD-stemmende middenklasse, boven wie de gemiddelde Volkskrantlezer zich toch ver verheven waant.

    Iemand leeft nog in de vorige eeuw.

  3. 6

    Goed stuk. Als zelfbenoemd links-progressief persoon vind ik het relibashen in dit politieke kwadrant altijd teveel en enigszins achterhaald. Ik heb het liever zo.

    @1 DWARS is de jeugdorganisatie van GroenLinks

    @4 Een kapsalon is een bakje met onderin patat, daarbovenop shoarma, bedekt door kaas. Soms zit er nog wat sla tussendoor, maar het is geen benodigd ingrediënt.

  4. 9

    Klinkt een beetje als iemand die bij zn peers geen gelijk kan krijgen en dan maar een lang en “moeilijk” stuk moet schrijven om zn gelijk te krijgen.

  5. 11

    Bourdieu spreekt over twee elite’s, de economische- culturele elite. Nog steeds is zijn theorie een van de meest gebruikte theorieën om te verklaren waarom een aantal mensen die een hoog salaris verdienen, toch links stemmen. Ik verwacht dat een groot deel van de GL-ers en de D66’ers hieronder vallen.
    Wat ik je kwalijk neem is dat je deze groep verwijt een leven te leiden waarin zij naast hun inspanning voor de samenleving en voor het milieu, tevens zelf genieten van hun leven. Met hun grote, ver rijkende idealen streven ze naar intrinsieke en extrinsieke (zelf)actualisatie. Deze groep wil loskomen van de Nederlandse matiging, juist door bijzonder te eten of kwaliteit te ervaren. En als ze dit doen op de mens- en diervriendelijke manier waarop ze dit doen, dan hebben ze mijn zegen.

  6. 12

    mhhh “he’s got a point” maar ergens is het ook maar allemaal relatief. Camiel roept op om “gewoon nasi goreng” te eten ipv iets exotisch. Ooit was Nasi iets exotisch, dus tja dat wat nu exotisch is is over 10 jaar wellicht “normaal’, moet ik dan zolang wachten. Daarnaast heeft het ook wel een air van PVV-tragiek: eigen ingeburgerd voedsel eerst. Als ik uit een multiculturele gemengde familie kom mag ik dan wel zaken eten die voor mij gewoon zijn maar voor mijn Hollandse buurman wellicht exotisch? (https://www.youtube.com/watch?v=1zHgqhmId1Y)

  7. 13

    Leuk artikel, maar ik moet toch iets te zeiken hebben:

    Een wel heel triest voorbeeld van links materialisme is het fenomeen “hulp in de huishouding”. Een directere verwijzing naar de klassenmaatschappij van vroeger tijden is nauwelijks denkbaar. Andere mensen jouw huishoudklusjes laten opknappen omdat jij het beter getroffen hebt in het leven dan zij, wat is daar in hemelsnaam links aan?

    Camiel, je bent godverdomme zelf degene die de poetsmiep bij het links materialisme schaart!

  8. 14

    Ik las een aantal jaar geleden in de Volkskrant een heel artikel over de kapsalon (een gerecht dat ik toen al wel kende, overigens, inclusief ontstaansgeschiedenis). Is de kapsalon dan een links-elitair gerecht, of de Volkskrant een doe-maar-gewoon-dan-doe-je-al-gek-genoeg-krant?

  9. 17

    Andere mensen jouw huishoudklusjes laten opknappen omdat jij het beter getroffen hebt in het leven dan zij, wat is daar in hemelsnaam links aan?

    Nee, andere mensen mijn huishoudklusjes laten opknappen omdat ik gvd de spaarzame vrije tijd die ik heb niet ook nog schoonmakend door wil brengen. En voor onze schoonmaakster is dat gewoon haar werk. En volgens mij vindt ze het nog leuk ook.

    Het is niet alsof ik een slaaf hou ofzo.

  10. 19

    @17: Je kunt ook gewoon wat minder gaan werken. Houd je nog tijd over voor je huishouden en meer. Maar blijkbaar werk je jezelf liever kapot om disposable income uit te geven aan een onderbetaalde werkkracht. Is inderdaad niet echt links.

  11. 20

    @19: Dus je vraag aan mij om minder te gaan werken (iets wat ik over het algemeen leuk vind) en minder tijd te besteden aan mijn hobby’s om zelf te gaan schoonmaken (iets wat ik haat)?

    En je gaat er voetstoots van uit dat:
    1. Ik mezelf kapot werk
    2. Ik dat doe voor het geld
    3. Ik de schoonmaakster onderbetaal

    Misschien moet je iets minder in stereotypen gaan denken.

  12. 21

    @20: Ik weet niet in wat voor grote kiet je woont, maar overdrijf je niet een beetje. Ik zeg nergens dat je je hobbys moet inkorten. Je zegt zelf: omdat ik gvd de spaarzame vrije tijd die ik heb niet ook nog schoonmakend door wil brengen. Dus neem ik aan dat je door je werk weinig vrije tijd overhoudt, en dat je daar niet gelukkig van wordt. Dan denk ik, als je een werkster kan betalen tegen minimumloon, dan kun je ook minder gaan werken. Dan kun je de huishouden even aan kant krijgen en dan zeeën van tijd overhouden voor je hobbies. Win/win.

    3. Ik de schoonmaakster onderbetaal

    Wit met vakantiedagen of zwart?

  13. 22

    Mijn hobby’s hebben een dermate dwingend karakter – je bevind je er nu – dat ik het niet echt als vrije tijd zie. Maar ik vind het wel leuk. Ik heb daarnaast nog meer van dat soort projectjes die dwingend tijd kosten.

    Door een schoonmaakster te nemen zorgen we ervoor dat we weer meer tijd hebben om met het gezin in het weekend leuke dingen te doen.

  14. 25

    @24: Dan kunnen we concluderen dat Joost niet veel beter is dan een malafide uitzendbureau die afdracht van sociale lasten ontduikt. Maar natuurlijk wel links..

  15. 26

    @25: Je weet natuurlijk niet of je dat kunt concluderen, want je weet niet hoe Joost zijn schoonmaakster betaalt. En áls dat zwart is, of dat op zijn verzoek of haar verzoek is.

    Daarnaast: heb vorig jaar een keer een stukkie geschreven (voor Vrij Nederland, dat het helaas niet online gezet heeft) over dat als we nou eindelijk eens uit de crisis willen komen, we veel meer mensen zwart zouden moeten betalen. Want 1) die sparen dat geld doorgaans niet op, maar geven het uit. 2) Die geven het binnen Nederland uit, dus het geld blijft stromen binnen de Nederlandse economie. 3) Ze geven het geld uit

  16. 27

    @25: Kun je ook iets minder Geenstijl denken? Ten eerste weten we dat niet en ten tweede is incidenteel iemand zwart laten werken wel iets anders dan een malafide uitzendbureau (wie zegt trouwens dat hij de sociale afdrachten niet aan het loon toevoegt?). Neem jij je babysitter ook wit aan?

    Ik vind mezelf in ieder geval heel erg links (en allerminst klassenslachtoffer) met mijn zwarte bijlesbaantje bij een paar bekenden in mijn straat.

  17. 30

    @27: Ik wist niet dat een werkster wekelijks je huishouden laten poetsen onder incidenteel valt. Als Joost netjes de sociale premies afdraagt voor zijn werkster, dan mijn excuses. Zo niet, dan zie ik niet waar mijn vergelijking mank gaat.

  18. 31

    @30: Waar haal jij wekelijks vandaan? Ik merk dat je nogal wat aannames doet (over het loon, de gewerkte uren, wit of zwart). En zelfs indien ja, wekelijks een uurtje is incidenteel. Dat is namelijk ook precies wat mijn #27 (laatste zin) inhoudt. Daar ga je dus echt geen wit werk van maken, al was het maar vanwege de onevenredige hoeveelheid tijd die in dat wit maken van het werk zelf gaat zitten.

  19. 32

    Misschien moet je je eens verdiepen in hoe het geregeld is qua huishoudelijke hulp enz. Dan kom je er achter dat ik helemaal niets af hoef te dragen.

    En hoeveel ik de huishoudster betaal gaat je geen reet aan.

  20. 33

    Op zich kan het tegen de wet zijn om bijvoorbeeld een werkster met een minimum uitkering zwart te betalen.
    Andere zullen zeggen dat het een vorm van barmhartigheid is.
    Hoe het zit met ruilhandel werk voor laten we zeggen een leefpakket voor een aantal dagen, durf ik niet te zeggen.

  21. 34

    Passief consumeren, dat is je lasten aflossen zonder dat er een transactie voor is terug gekomen, net als calvinisme; passief leven en vooral elke scherpe vorm in het leven verafschuwen zodat het ook niets kan geven. Ergo, dode calvinist, dat is de perfekte calvinist.

  22. 35

    @28 Haha nee, mijn stukje dateert van januari 2012. Misschien leest-ie wel VN? :)

    @29 Ik zie dat er een deel van mijn reactie is afgevallen: ik maakte alvast het voorbehoud dat het een ludiek ingestoken stukje was. Mocht dat niet duidelijk zijn.

  23. 36

    Het is zo vreselijk verkrampt jezelf “links” (of iets anders) te noemen en je daar dan naar te gedragen. Zelfstandig denken betekent dat je je gedrag zelf bepaalt door na te denken en als daar dan een etiket als “links” op past, dan is dat bijzaak.