Privacybeleid, goede intenties, slechte consequenties

Afgelopen vrijdag was er de uitreiking van de Big Brother Awards 2009. Verslagen en meningen daarover kunt u rustig elders lezen. Zelf was ik aanwezig en wil aan de hand van de aanwezigheid en uitspraken van twee personen die avond een relevant pijnpunt duidelijk maken in het privacydebat.

Allereerst was er het verhaal van Renate Tromp. Opgepakt, in de cel gezet, beschuldigd van het bedreigen van een bekende Nederlander en na 11 uur weer vrij gelaten. Haar paspoort was enige tijd daarvoor gestolen en iemand had haar identiteit gebruikt om onder haar naam een mobiel abonnement te nemen en te misbruiken. De officier van justitie had dit niet gecontroleerd en dus niet 1 en 1 bij elkaar opgeteld. Overigens zat er drie maanden tussen de bedreiging en het oppakken.

Wat later op de avond was de heer van Tol, Districtshoofd van de politie Rotterdam-Rijnmond zo sterk om de award voor meest absurde voorstel (mobiele naaktscanners) hoogst persoonlijk in ontvangst te nemen, als enige van de winnaars.
Hij begon zijn toespraakje met te zeggen dat hij geschokt was door het verhaal van Renate Tromp. En dat dat helemaal in tegenspraak was met waarvoor hij bij de politie gekomen was en nog steeds is.

En daarin heeft hij waarschijnlijk gelijk. Sterker nog, dat geldt waarschijnlijk voor de meeste politiemensen (gelukkig) en ook de meeste andere mensen die zich met de veiligheid van dit land bezig houden. Maar dat is dan ook niet het probleem.

Het probleem, vanuit het gezichtspunt privacybescherming en alle mogelijke gevolgen bij het ontbreken daarvan, zit hem namelijk in een combinatie van drie factoren.
Allereerst is mogelijk wel veruit de grootste meerderheid van de mensen binnen politie (en instanties van soortgelijke aard) oprecht integer en bewust van hun verantwoordelijkheid. Maar er is altijd een minderheid die het zien als een gewone baan, die hun tijd uitzitten tot hun pensioen, die het eigenlijk zijn gaan doen omdat het toch vooral leuk leek of die ambitie net iets boven integriteit zet. Neem daarbij de prestatiedwang die tegenwoordig ook voor politie geldt (bonnen schrijven!) en je hebt een gevaarlijke combinatie waarin zorgvuldigheid, correctheid en oplettendheid geofferd worden voor het scoren.

De tweede factor die meespeelt is de toenemende omvang en complexiteit van de beschikbare informatie. Vincent Icke gaf het in zijn speech tijdens de uitreiking ook al aan. Met iedere nieuwe database neemt het aantal mogelijke verbindingen tussen stukjes informatie exponentieel toe. En we hebben nu al heel veel bronnen waaruit geput kan worden. En al die bronnen hebben zogenaamde feitjes over mensen er in zitten. En als je die feitjes maar lang genoeg combineert, zonder rekening te houden met bepaalde omstandigheden over logica, kan je vanzelf altijd wel een paar mensen vinden waarvoor het aannemelijk is dat ze iets hebben fout gedaan, zonder dat dit ook werkelijk het geval is. Persoonlijk noem ik dit een gecompliceerde valse positief overigens.

De derde factor die meespeelt is dat veel van de functionarissen die gaan over het gebruik en interpreteren van alle data niet langer voldoende kennis hebben om ook daadwerkelijk te begrijpen wat ze zien, of dat goed is en onder welke omstandigheden dat anders kan zijn dan het lijkt. Laat ik hiervoor een voorbeeld (geanonimiseerd) geven uit mijn omgeving. Iemand wordt opgepakt en zes dagen van partner en kinderen opgesloten zonder advocaat. Wederom wegens bedreiging van een bekende Nederlander. Dat zou gebeurd zijn via het ip-adres van de computer van die persoon. Dat bleek dus niet te kloppen. Niet alleen doordat de persoon in veel van genoemde gevallen niet thuis bleek te zijn (de partner wel overigens, maar het abonnement stond niet op die naam…..). Maar juist ook doordat later bleek dat iemand anders onder datzelfde IP-adres had weten te opereren (het verhaal gaat niet of dit een open-wifi probleem of een slim ip-chang-trucje was).
De betrokken ambtenaren bleken niet te weten dat dit tot de mogelijkheden bestond.
Kunt u het zich voorstellen, zes dagen eenzame opsluiting zonder contact met de familie? Alleen doordat iemand dacht dat 1 en 1 wel gelijk moest zijn aan 2 maar niet begreep dat er ook andere mogelijkheden zijn.

Het zijn bovenstaande factoren die maken dat alle privacymaatregelen best goede intenties zijn, maar mogelijk heel slechte consequenties hebben.
En zolang er geen echt debat gevoerd wordt over deze materie, zal de kans op problemen alleen maar toenemen.
Waar moet dat debat dan over gaan? Heel eenvoudig:
– Is van de reeds aanwezige maatregel of voorgenomen maatregel hard te maken dat deze significant helpt bij het verbeteren van de veiligheid (dat wil zeggen met fatsoenlijke onderzoeken onderbouwd)
– Is van iedere maatregel goed doordacht wat de onvoorziene gevolgen zouden kunnen zijn
– Is bij iedere maatregel wel een fatsoenlijke set met controlemechanisme aangebracht die misbruik voorkomen (niet alleen technisch, maar ook in de zin van checks-and-balances)
– Zijn de functionarissen en de organisaties wel in staat om iedere nieuwe maatregel goed, veilig en integer te gebruiken
– Weegt, bovenstaande uitgezocht hebbende, het risico van falen nog op tegen de te verwachten positieve effecten

Gegeven de uitspraken van een van de winnaars, mvr Ter Horst, verwacht ik echter dat het nog wel even kan duren voor dit debat werkelijk gevoerd gaat worden. Laat staan dat er maatregelen teruggedraaid gaan worden waarvan blijkt dat ze helemaal nergens op slaan.

Met bovenstaande wil ik ook graag duidelijk maken dat er helemaal geen boosaardig Big Brother plan hoeft te zijn om toch in een maatschappij te belanden waar je zomaar van straat geplukt kan worden. Juist de goede bedoelingen dienen gewantrouwd te worden.

  1. 1

    In het verlengde van deze post: Een absurd gevolg van het steeds beter maken van veiligheidssystemen is dat het onvoorstelbaarder wordt (voor de gebruikers) dat het systeem faalt, terwijl een ‘onveilig’ systeem wat zo nu en dan faalt veiliger is omdat degenen die er mee omgaan weten dat sommige dingen een ‘vals alarm’ geven.

  2. 2

    Digibetisme is in beide verhalen een belangrijke factor. Als ik bij mij op school de jeugd zie appzappen op hun laptopjes kan die kloof de komende jaren alleen maar groter worden.

  3. 4

    @Dikke Berta: Jij. En alle andere burgers. Niet de regering, de politie of de Tweede Kamer.
    Schrijf een brief, zeg het tegen je vrienden, sluit je aan bij een beweging, reageer bij alle krantenstukken die over privacybeperkende maatregelen gaan, etc…..

  4. 5

    Ik blijf het doodeng vinden, niet dat iedereen iets vraagt, maar dat nergens bij betrokken instanties mensen zitten die bereid zijn te zeggen:zouden wij dat wel doen i.v.m…..
    En daar bovenop een regering die de ballen weet van internet, en waarvan de diverse departementen elkaar beconcurreren zodat daar ook niemand iets zegt.

  5. 6

    Een terzijde dan maar.
    Ik vond de schriftelijke reactie van Guusje nogal tekend. Wat is dit toch een typische pvda-regent. Bah. Zeg dan dat je geen commentaar hebt -and shut it. Triest. Als het je niet zint, of het frustreert teveel, of je kunt het niet (opbrengen), joh kap er dan mee. Maar neen. Het is zo’n bende binnen de pvda dat de machinerie voor de senioren-stoelendans een beetje op zijn gat ligt. Dus sja wat moet je he? Uitzitten dan maar die kloterit? Hopen op betere tijden? Beetje gaan lopen trollen in dit soort reacties? Alsof je niet beter weet? Bah.

  6. 7

    @Sil: maar weet die jeugd ook echt hoe het werkt? Dat lijkt me nou juist belangrijk. Filmpjes kijken op Youtube vereist verder weinig kennis.

  7. 8

    Bij dit privacy debat moet ik steeds vaker terugdenken aan een interview dat jaren terug op TV was met Hans Galjaard. Ik meen dat hij ethicus & professor in de erfelijkheidsleer was aan de universiteit van R’dam. In dat interview ging het over de ethiek van de wetenschappers. De ontdekkingen die zij doen hebben altijd het ‘goede’ ten doel maar als een ontdekking eenmaal ‘de markt op gaat’ blijkt er vaak ook een negatieve kant aan te zitten. De wetenschapper die de ontdekking gedaan heeft had die niet voorzien en voelt zich vervolgens verantwoordelijk voor de ‘misbruik’ van zijn ontdekking. Voorbeeld, de screening op aangeboren afwijkingen maken het ook mogelijk om vooraf te zien of een nieuw mens een vrouw dan wel een man in wording is. Daardoor kunnen in bepaalde landen (China, India) de aanstaande ouders besluiten op basis van sekse of het kind in wording wel of niet voldragen gaat worden. We moeten dus niet alleen oppassen dat de huidige machthebbers met onze data gaan experimenteren…nee nog veel bevreesder moeten we zijn voor de machthebbers van de toekomst. En bij deze materie geldt zeker het motto, ‘geef ze een vinger en ze willen je hand’.

  8. 9

    Ongelofelijk maar waar, ik heb het niet zo gepland maar het ondersteund stukje #8 volledig;

    Welingelichte kringen komt met een artikel getiteld ‘Zeventig jaar na Mengele: op weg naar de Perfecte Mens’ over een laagdrempelige gentest die over een par weken bij een kliniek te bestellen is voor 400 BP/pp of 700 BP/stel.

    Lees het artikel hier

  9. 11

    Volgens mij stap je te makkelijk over de rol van de politie heen. Veel maatregelen worden helemaal niet door Ter Horst c.s. bedacht, maar door de politie of de officier van justitie. Zij lopen in de praktijk tegen belemmeringen aan om mensen op te pakken en verzinnen dan hoe het wel kan. Dat brengen ze in de praktijk en Ter Horst past de wet aan.

    Die Van Tol is een schijnheil, want hij zegt geschokt te zijn, maar doet verder niets. Begrijp me goed, ik geloof dat hij het echt wel vervelend voor Rentae Tromp vond, maar ik denk niet dat hij vond dat er fouten waren gemaakt door de politie. Ze heeft immers maar een dag vast gezeten. En dat soort kleinigheden moet je er maar voor over hebben als je veiligheid wil.

    De politie kan maar één kant op denken en doet dat dan ook. Bij de politie in Rotterdam gaan ze het verst in het illegaal opslaan van kentekens. Hij gaat gewoon door met zijn naaktscanner. Denk je echt dat hij denkt: ‘Ooh god, we hebben een onschuldige een politie-trauma bezorgd, dat kan zo niet’?

    Ook de officier van Justitie is allang geen ‘waarheidsvinder’ meer, maar een crime-fighter. Hij wordt alleen nog maar afgerekend op winst in een strafzaak. Hoeveel onschuldigen daar voor moeten bloeden maakt hem niks uit.

    Ik geloof daarom ook niet dat de intenties wel goed zijn. De ‘intenties’ worden maar vanuit één invalshoek bedacht en bekeken.

  10. 14

    @kalahiri: Maar ten dele mee eens. Van Tol zit in dat systeem en denkt vanuit dat systeem. Beetje in de trend van “if you only have a hamer, everything looks like a nail”.
    Natuurlijk kan je nog net iets meer van hem verwachten, maar probeer je maar eens staande te houden in die omgeving. Zelfde geldt voor justitie.
    Daarom is het juist zo belangrijk dat de politiek de regels opstelt en de grenzen aangeeft.

    Het is in deze discussie niet handig om een van de betrokken partijen als “kwaadwillend” of slecht te bestempelen. Wij (dat wil zeggen de burgers) zijn net zo goed debet aan het ontstaan van de huidige opvattingen.

  11. 15

    @Steeph. Ben het met je eens dat we met z’n allen verantwoordelijk zijn voor de huidige situatie. Denk dat ik een beetje hetzelfde zeg als jij, maar op een andere manier. De burger vraagt om maatregelen, de politie/politiek neemt ze. Maar mijn punt is juist dat daarom iedereen een verantwoordelijkheid heeft. Het is aan eenieder om opnieuw te bepalen in wat voor samenleving we eigenlijk willen leven. En het is aan eenieder om daar een steentje aan bij te dragen. En niemand kan ‘verontschuldigd’ worden. En dan zeker niet de mensen die op een plek zitten waar ze echt een verschil kunnen maken. Dat geldt dus zeker ook voor Van Tol. Hij heeft niet voor niets de Award gekregen. Hij kan anders beslissen.

    Een ander punt wat ik probeer te maken, is dat de politiek helemaal de regie niet heeft. En dus eigenlijk niet veel te zeggen heeft. De OV-chipkaart, het landelijk Informatiesysteem Schulden, veel van wat politie en justie wil, het EPD zijn allemaal ideeën van buiten de politiek. Het gebeurt eigenlijk al en de politiek loopt er achter aan. In een artikel in de Pers van twee weken geleden (Ik zoek hem nog even op) werd heel goed aangetoond dat de tweede kamer eigenlijk niks snapt van ICT, de mogelijkheden en de risico’s. En zij moeten dan beoordelen wat wel en niet mag.

    Kan je wel alléén van hen vragen om de situatie te veranderen? Ze lopen achter feiten aan en snappen dus niet goed waar het over gaat. Mijn punt is daarom dat je juist ook de ‘voortrekkers’ zou moeten noemen. Zoals dus mensen hoog in de politie organisatie.

  12. 17

    Naar aanleiding van de reacties van Kalahiri en Steeph heb ik de behoefte om te reageren. Basisvoorwaarde voor het voeren van een debat is niet het op voorhand invullen wat je denkt dat er plaatsvindt in iemand hoofd maar wel dit vragen. Het invullen van een anders gedachtengang leidt in mijn beleving eerder tot verwijdering dan tot verbinding. Dus als de vraag aan mij wordt gesteld of ik iets ga doen c.q. of ik iets vindt over de situatie die Renate Tromp heeft meegemaakt dan wil ik die vraag graag beantwoorden. Maar dat heeft geen zin als op voorhand al wordt ingevuld dat ik niets doe en maar één kant op kan denken. Dit vervolgens duiden als schijnheil doet afbreuk aan de vorm van discussie. Ik heb aangegeven blij te zijn met het debat en dit ook te willen voeren. Andere en nieuwe inzichten ontstaan tijdens het debat. Dus pakken jullie deze uitdaging op?

  13. 19

    Ik denk dat dit stuk de kern van het probleem te pakken heeft: we maken (combinaties) informatiesystemen die zodanig complex zijn dat slechts een enkeling ze nog op de juiste manier kan interpreteren.
    Daarnaast treedt het effect op dat men alleen nog maar gelooft in wat op het scherm staat en niet meer zelf nadenkt (bij GPS levert dat zeer komische verhalen op).
    Beide kom je nu al veelvuldig tegen, dat belooft wat voor de toekomst.

    Overigens, denk ik dat zowel politie als politiek in een lastig pakket zitten, en veel minder de regie hebben als vaak gedacht wordt een misschien graag zouden geloven.
    De druk vanuit de samenleving om schuldigen aan te wijzen is enorm. Ik ben benieuwd naar de reacties van dhr. van Tol en waardeer op voorhand zijn moedige houding in deze. Daar kan het kabinet nog heel wat van leren.

  14. 20

    De afgelopen jaren zijn we als burgers bang geworden (en bang gemaakt) voor onveiligheid en hebben we de aangeboden ‘bescherming’ door de overhead over ons heen laten komen. In een stortvloed van wetten worden nu gegevens van ons vastgelegd, gemonitord en gekoppeld.

    Nu zien en merken steeds meer mensen ook de gevaren daarvan.
    1. Identiteitsfraude is een sterk groeiende misdaadvorm. Dit leidt tot arrestatie/veroordeling van onschuldige burgers (zoals Renate Tromp, opgepakt nadat anderen haar naam aannamen na een paspoortdiefstal). Dit gebeurt door – al dan niet goedwillende -ambtenaren die niet verder denken en/of willen scoren

    2. Door databanken te koppelen en te gaan ‘profilen’ denkt men (ook preventief!) ‘daders’ te kunnen opsporen. Toenemend gevaar is dat daardoor ‘fales positives’ naar boven komen. Onschuldigen die als potentieele dader naar boven komen uit het systeem. Ook hier worden onschuldige burgers het slachtoffer van diezelfde aanpak van ambtenaren.

    3. Door registratie van biometrische kenmerken en steeds meer andere persoonlijke gegevens van burgers wordt ook de machtsverhouding tussen burger en overhead ernstig verstoord.
    De Big brother-staat komt zo naderbij en leidt tot ongewenste zelfdisciplinering. Mensen vertonen ander gedrag, vanwege de kans dat ze overal gevolgd worden.
    De burger heeft echter het recht onbespied door het leven te gaan, (de kern van privacy!) en wordt steeds vaker bij voorbaat als verdachte beschouwd.
    Dat is een rechtstaat onwaardig. Willen we dit met elkaar? Daar moeten Nederlands burgers zich bewust van worden.

    Het gaat niet meer om de schijntegenstelling veiligheid of privacy.
    De komende tijd zal de discussie gaan over controle of vrijheid.
    Als burgers is het wel moeilijk dit debat te voeren met een wantrouwende overheid, die dit debat juist niet wenst aan te gaan.
    Zie het biometrisch-paspoortdebat (door de Kamers jassen en het Nieuwe Rijk de mond snoeren). Het niet ophalen van de Big Brother Award door Ter Horst is ook veelzeggend. De BiZa-baas stuurt alleen een medewerker om en passant de mobiele naaktscanner te promoten.

    Laten we het debat big brother versus de vrijheid van burgers nu eindelijk gaan voeren (als ook de mainstream pers mee wil werken).
    Via privacybarometer.nl is te zien welke partijen de privacy en de vrijheid beter gezind zijn. Als burgers zich bewust worden van de dreigende gevaren en een betere positie gaan opeisen bij politieke partijen zal er hopelijk snel wat veranderen.

  15. 21

    Is ook bekend hoeveel vals positieven er worden gekozen bij preventief fouilleer acties, zonder die datasystemen? En bij de douane, zonder die datasystemen?

    En hoeveel tijd politieagenten surveilleren op een plek waar ze op dat moment niet het meest nodig zijn?

  16. 22

    Het stomme is dat er nog geen grote acties zijn om deze tendens tegen te houden. De meeste mensen in mijn omgeving (toch academisch opgeleidde mensen) hebben geen bezwaar tegen de opname van hun gegevens in het EPD ingesteld en beginnen een beetje stom te lachen als ik begin over de gevaren van een centrale vingerafdruk-database. Terwijl Hirsch-Ballin al zonder enige moeite de Europese database van vingerafdrukken van vreemdelingen gebruikt voor strafrechtelijke opsporing…

  17. 23

    @ministry of truth: Mooi gezegd. Vandaag was er weer een mooi voorbeeld van overreageren. 10% van demeldingen van kindermishandeling is onterecht. ( http://bit.ly/d9qqSc ) Met alle gevolgen van dien voor de btrokkenen. Want de kinderbescherming komt wel langs na de melding en neemt je situatie onder de loep:
    “Het onderzoek dat na een melding volgt is volgens de krant heel belastend. Medewerkers van het meldpunt bezoeken de school, de crèche, de huisarts en het consultatiebureau om zich te informeren over het welzijn van de kinderen.”

    Dit gaat met het Electronisch KindDossier nog veel erger worden. Hebben jullie wel eens gekeken welke criteria er voor zorgen dat de kinderbescherming bij jou op de stoep staat? Kijk eens hier http://www.meldcriteria.nl/

    Laten we idd het debat aangaan en laat anderen (en politici) weten wat je er van vindt.

  18. 24

    @Bas van Tol: Fijn dat je een reactie gegeven hebt. Ik ben het met je eens dat het beter is als je een discussie kan hebben met mensen ipv over mensen. Ik kan me voorstellen dat Steeph je de ruimte gunt in een eigen bijdrage iets te zeggen. Ik lees graag je gedachten over het onderwerp van hierboven.

  19. 25

    Na een mailwisseling is besloten hier op Sargasso ruimte te maken voor een serie bijdragen vanuit Politie Rijnmond en dhr van Tol. Een open discussie over de voorgenomen maatregelen, tevens binnen de context van het huidige debat (en reeds genomen maatregelen).
    We zijn benieuwd hoe dat gaat lopen.
    Binnenkort meer.

  20. 31

    Je denkt toch niet dat Van Tol (politie Rijnmond) zelf gaat bloggen over bodyscanners, vingerafdrukken etc? Dit is onderdeel van een grote spin van afdeling Voorlichting ministerie van BiZa (en Justitie). Eerst discussie uit de weg gaan en dan even propagandistisch komen uitleggen waarom privacy-schendingen nodig zijn voor de veiligheid.

    Aan de Nederlandse tak van de Neocons geeft Sargasso hiermee een extra podium om de veiligheids-bangmakerij ten koste van onze privacy ‘nog eens uit te leggen’ en goed te praten?
    http://sargasso.nl/archief/2010/02/08/privacybeleid-goede-intenties-slechte-consequenties/

    Nogmaals, we moeten uit deze eindeloze tunnel stappen van (schijn)veiligheid – privacy. 100% veiligheid bestaat immers niet.
    We gooien het kind met het badwater weg. Willen we met ons allen zo’n controle-maatschappij? De discussie moet gaan om overheidscontrole (ook over media) versus onze vrijheid.

  21. 33

    Technisch kan steeds meer worden vastgelegd van burgers (onder het mom van bescherming/veiligheid e.d.). De vraag is nu actueel of we dat ook allemaal moeten willen, als burger (privacy) en als overheid (steeds grotere datahooiberg en dito foutmarge).
    Willen we in zo’n wantrouwende controlestaat leven? (***Ja/Nee)
    Dát is de onderliggende discussie die we samen moeten voeren.

    Laten we kritisch kijken hoe het debat verloopt, het kan het begin zijn van iets moois. Mensen worden zich bewuster van privacyschendingen door transparantie (zie film hieronder). Dus in die zin: hoe meer aandacht hoe beter!
    http://www.youtube.com/watch?v=eLcIF5C3NoQ&feature=player_embedded#

    ***Juiste antwoord=Nee

  22. 36

    @Ministry of Truth: Maar de vraag was hoe je ze in die discussie betrekt. Als “men” het gevoel heeft niet verkeerd bezig te zijn, zullen ze een discussie over de “controlestaat” niet aangaan. Gevolg, geen discussie.

  23. 38

    @Steeph “Men” zoekt op de werkvloer altijd de grenzen van de controlemogelijkheden op.

    “Op de achtergrond bestaat bij proactieve en massale controle de dreiging van grootschalige disciplinering, inderdaad het moet gezegd, als in een politiestaat”, waarschuwt beveiligingsprof. Jacobs.
    “Het is een gewetensvraag aan ieder van ons welke maatschappijvisie wij voor staan en welke risico’s wij willen nemen. Selectieve reactie ligt
    in de lijn van onze nationale traditie. Maar dit kabinet maakt nu
    andere keuzes, die vragen om een expliciete standpuntbepaling en
    verantwoording.”

    Het kabinet bouwt aan een controle-infrastructuur die een rechtsstaat onwaardig lijkt. Uiteindelijk moet men zich daarvoor, als het goed is, verantwoorden in het parlement, voor de rechter, maar ook in het publieke debat zoals hier.

  24. 39

    @Ministry: Zonder flauw te willen zijn lijkt me jouw reactie eentje die juist prima zou passen in een discussie met Van Tol. Ook ik ben van mening dat privacy versus veiligheid in veel gevallen een schijntegenstelling is of zou moeten zijn. Waarom zouden we dat niet tegen Van Tol kunnen zeggen hier op Sargasso?

    Daarnaast is het opvallend hoe vaak reageerders het hier met elkaar eens zijn. Zo ook op andere sites. Je hebt vaak discussies onder gelijkgestemden terwijl het natuurlijk zou moeten gaan om de discussie met ‘ongelijkgestemden’. Ook daarom is het goed van Sargasso om ruimte te bieden aan Van Tol.

  25. 40

    Mijn punt is dat we met de 2e stuurman van de Titanic gaan praten over de stevigheid van de dekstoelen. Terwijl intussen de kapitein de mond stijf dichthield over het ontbreken van waterdichte schotten, waardoor de hele boot ten onder kan gaan…

    De fundamentele discussie wordt doodgezwegen/uit de weg gegaan in media, parlement en publieke debat.
    Beveiligingsprof. Jacobs (Univ. Nijmegen) stelde begin februari via NRC Next terecht de basisvraag: moeten we echt alles opslaan?
    Zie zijn artikel http://www.cs.ru.nl/B.Jacobs/PRESS/nrcnext-opinie-privacy-3-2-10.txt

    Op NRC Next.nl is dit artikel over de Titanic inmiddels opeens verdwenen?!? Moet de fundamentele discussie bij voorbaat gekilled worden?
    http://www.google.com/search?client=safari&rls=en&q=opinie%2Bnrc+next%2Bmoeten+we+echt+alles+opslaan%2Bjacobs&ie=UTF-8&oe=UTF-8

    De kapitein is nu aan het skieën en waar blijft stuurman Van TRol met z’n dekstoelen?
    (Sorry, toetsenbord zet automatisch steeds een R ertussen)