‘Niet zo stabiel’

ANALYSE - Het Montesquieu instituut vroeg Prof.dr. Gerrit Voerman, directeur van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen een inschatting te maken van de stabiliteit van Rutte III. Hij acht de kans dat dit kabinet de eindstreep haalt niet erg groot.

‘De coalitie van twee christelijke en twee liberale partijen is gebouwd op tegenstellingen’, somt Voerman op. ‘Het kabinet heeft in het parlement een minieme meerderheid. De ploeg bestaat uit onervaren ministers. En bovendien blijven de partijleiders, op Rutte na, in de Kamer – om het profiel van de eigen partij te bewaken.’

De Groningse hoogleraar loopt de ‘risico-inventarisatie’ punt voor punt langs:

  • ‘De samenstelling van de coalitie – CDA en ChristenUnie  aan de ene kant, VVD en D66 aan de andere kant – is van dien aard dat er ideologische spanningen zijn ingebouwd. Tweede partijen die het product van gemeenschapsdenken zijn versus twee partijen met een veel individualistische, zelfs vrijzinniger inslag: dat is vragen om problemen. De breuklijnen – identiteit, integratie, Europa – zijn weliswaar in het regeerakkoord weggewerkt, maar ze bestaan nog wel degelijk.’
  • ‘Het kabinet kan rekenen op minieme meerderheid, zowel in de Tweede als de Eerste Kamer. Elk kamerlid heeft de nucleaire optie in handen, zoals CDA-leider Sybrand Buma het noemt. Er is weinig voor nodig om de meerderheid kwijt te raken. Omdat regeren bijna altijd kiezersaanhang kost, is er alle kans dat de coalitie in elk geval in 2019 – na de provinciale verkiezingen – in de Eerste Kamer de smalle meerderheid verliest.’
  • ‘Er zit nogal wat onervarenheid in de ministersploeg. Er is maar een minister die doorgaat van Rutte II naar Rutte III – en dat is Rutte zelf. Er zitten her en der nogal wat riskante benoemingen. Veel wethouders, weinig Haagse ervaring. Neem alleen al van Financiën. Ongetwijfeld is Wopke Hoekstra een politiek talent, maar hoe gaat hij – uit het niets van de Eerste Kamer – het op een van de zwaarste ministersposten doen?’
  • ‘Last but no least: de partijleiders van CDA, D66 en ChristenUnie, Buma, Pechtold en Segers, blijven op afstand van het kabinet. Vanwege de krappe meerderheid willen ze de zaak bewaken vanuit de Kamer. Maar dat zal ook betekenen – ook omdat ze een herhaling willen voorkomen van wat de PvdA -onder-Samsom zich heeft aangedaan – dat ze het eigen partijprofiel zullen bewaken, zoals Bolkestein dat destijds tijdens de paarse coalitie deed. Iemand als Buma heeft dat al met zo veel woorden aangekondigd. Tel uit je winst.’

Er zijn nog meer ‘politieke onbestendigheden’, zoals Gerrit Voerman ze noemt.

Nieuwe leiders

Misschien wel de belangrijkste is dat zowel de VVD als D66 en waarschijnlijk ook het CDA aan de vooravond van een ‘overgangsperiode’ staan. ‘Er staat aan het einde van de komende kabinetsperiode waarschijnlijk een leiderschapswissel voor de deur: Rutte, Pechtold en Buma lopen al zo lang mee dat geen van de partijen er zeker van kan zijn dat zij opnieuw lijsttrekker zullen zijn. Opvolgingen brengen vaak onrust mee zich mee, met kroonprinsen die zich willen profileren.’

Wat vinden de leden van D66?

Ook attendeert Voerman op D66, ‘een partij die wel eens voor meer onrust kan zorgen dan tot nu toe wordt verondersteld’. ‘D66 is de afgelopen jaren wel heel erg een Pechtold-partij geworden. Blijft zijn greep zo sterk als die is?’, zegt hij. ‘Vergeet niet: D66 gaat voor het eerst in meer dan tien jaar weer meeregeren. In die jaren is de partij fors gegroeid, veel nieuwe, jonge leden, leden die niet hebben meegemaakt dat regeren ook pijn doet. Daarbij komt:: voor het verzamelde oppositionele links [PvdA, SP en GroenLinks] is D66 het eerste mikpunt.’

Veelbetekenend vraagt Voerman zich af waarom D66 geen congres aan de vooravond van de start van Rutte III heeft georganiseerd. ‘Was Pechtold toch niet helemaal zeker van z’n zaak?’ In 2003, toen D66 met de VVD en het CDA ging regeren, belegde het partijbestuur wel zo’n congres waar de leden zich konden uitspreken over het regeerakkoord.

‘CDA kan het meest tevreden zijn’

Binnen de nieuwe coalitie is, signaleert Voerman, de ‘pijn’ ongelijk verdeeld. ‘Het CDA kan het meest tevreden zijn over het regeerakkoord’, analyseert hij. ‘De VVD zit een stuk lastiger. Op een paar punten – met name rondom het eigen huis, traditioneel een kwetsbaar punt voor de VVD – heeft het herkenbaar moeten inleveren.’

‘De ChristenUnie is er ook niet onbeschadigd uitgekomen. De partij heeft het belangrijkste punt – een moratorium rondom medisch-ethische kwesties – binnen. Maar daarvoor heeft het een stevige prijs moeten betalen. En als kleinste van de vier, zal het moeilijker aan z’n trekken komen.’

‘D66 heeft het minste gescoord. Als het gaat om immigratie, nationale identiteit en Europa, kun je je niet voorstellen dat D66 zich er goed bij voelt. Ja, de klimaatafspraken zijn ambitieus. Maar de nieuwe Klimaatminister is niet van D66.’

[overgenomen van het Montesquieu Instituut]

 

  1. 1

    Dat dacht men van het vorige kabinet ook, maar dat heeft ook de rit heeft uitgezeten. De meerderheid is weliswaar dun, maar veel andere keus is er toch niet. PvdA, SP en GroenLinks willen niet, de PVV wil de rest niet, dan blijft er heel weinig keus over. Als het kabinet valt kan CU eventueel geruild worden voor FvD, maar dat maakt het alleen maar moeilijker en daar zit eigenlijk ook niemand op te wachten. PvdA, SP en GL hebben zich alleen maar verder ingegraven, dus de kans dat die bij een volgende ronde wel kans maken is alleen maar kleiner geworden.

    Dat de partijleiders op afstand blijven is alleen maar slim, PvdA en VVD hadden grote problemen om de eigen identiteit te bewaken. Volgens rechtse kiezers was het een PvdA kabinet en vice versa.
    Rutte is uitermate ervaren in partijen bij elkaar houden, en aan zijn eerste optreden te zien kan je dat ook wel aan Klaas Dijkhoff overlaten. Dijkhoff die straks zo vloeiend Rutte op zal volgen.

    Ik denk niet dat het CDA , maar D66 er het beste vanaf is gekomen, veel geld voor milieu, onderwijs en ontwikkelingswerk. Europa gaat wel los lopen, als Europa ten minste zelf geen domme dingen gaat doen. Wat religieus geneuzel hebben ze voor lief moeten nemen, maar goed daar hebben vorige kabinetten ook nooit echt werk van gemaakt, waar was de PvdA om hier mee te scoren? Een centrum links kabinet met D66 had er niet veel anders uitgezien, ze moeten alleen niet zo dom zijn als de PvdA om alles wat ze bereiken weg te gooien en alleen wat ze niet bereiken te benadrukken.

  2. 2

    @1 Goed punt. Als Buma zijn politiek kapitaal besteedt aan zaken zoals het volkslied, en dit vervolgens binnenhaalt, dan zal hij best “tevreden zijn”, maar dat is wat anders als er goed vanaf komen. D66 heeft gelukkig lessen getrokken wat betreft tunnelvisie rond kroonjuwelen. Volgens mij is de fractie/achterban wel tevreden, van idealen kun je niet leven en ach, zaken als licht ongemak voor meerouder-gezinnen, daar zal geen kabinet om vallen.

  3. 4

    De coalitie van twee christelijke en twee liberale partijen is gebouwd op tegenstellingen
    Twee liberale partijen? Ik tel er maar één.

  4. 7

    @5:
    Is dat zo? Via de focus op gezinnen, doet het CDA meer aan herverdeling – en dus de kansen van individuen om zich te ontwikkelen- dan het VVD. Zullen we het erop houden dat ze allebei een onvoldoende scoren?

  5. 8

    @3: De teleurgestelde PvdA-kiezer had wel meer alternatieven dan de teleurgestelde VVD-kiezer. Daarbij had de VVD haar agitprop beter op orde. Een partij die hooguit 2% van de bevolking bedient en nog steeds dik 21% van de stemmen krijgt, kan zeer overtuigend liegen.

  6. 10

    @: “Het CDA kan het meest tevreden zijn over het regeerakkoord”
    Op welke punten anders dan het volkslied of het Rijksbezoek? Jammer dat toelichting uitblijft

  7. 11

    @3 De VVD heeft het precies andersom gedaan, die heeft mooi weer gespeeld met het oplossen van de crisis, terwijl Dijsselbloem dat voor een groot deel voor elkaar heeft gekregen, idem met de Erdogan deal die Samson verzonnen had. De VVD heeft veel tamtam over 2 a 3 stukjes snelweg gemaakt waar maar liefst 10 km harder gereden mocht worden, maar het stelde politiek natuurlijk niks voor. Dat er tegelijkertijd fors genivelleerd werd en dat er een record aantal immigranten toegelaten zijn, dat hebben ze goed weten te verbergen en de PvdA nagelaten uit te buiten.

    Daarnaast is door de toenemende welvaart heel de sociaal democratie heel Europa aftakelende, ze hebben zichzelf overbodig gemaakt, de vroegere arbeider is nu een kleine kapitalist met eigen huis, vliegvakantie en auto, die is beter af bij de VVD. Niet voor niets dat de PvdA gaat samenwerken (fuseren?) met de overige linkse partijen. Samen heeft links 37 zetels, de PvdA had er ooit 53 voor zichzelf alleen, ze leggen het af tegen de nieuwe populistische partijen en DENK, de markt voor klassiek links droogt gewoon op.

  8. 12

    @4

    Ik tel er ook maar één. En dat is een links-liberale partij die slecht wegkomt met deze coalitie. Waarvan ik de leider adviseer om oppositie te voeren en daarbij het kabinet niet te ontzien. En waarvan ik de leider adviseer om zich niet te laten piepelen door de enige conservatieve partij in dit kabinet.

  9. 15

    @14

    Je kunt het CDA dan ook als christelijk-conservatief zien. Alle christen-progressieven hebben de benen genomen bij het CDA. CU is een buitenbeentje. Zware fundamentalisten, maar wel met een hart. Dat is verwarrend, maar ook wel weer verwarmend.

  10. 16

    @13

    Dat moet dan wel een dokter van goede huize zijn. Zoals het er momenteel naar uit ziet is het een VVD-CDA kabinet. Met slechts marginale inbreng van D66. Dat ziet @1 dus helemaal verkeerd.
    Maar ik schreef een half jaar terug al dat D66 zich aan GL had moeten vast houden. De energiewende zit er aan te komen. Met GL in het kabinet (en de economische voorspoed) had men kunnen doorpakken.

    Dus dat “veel geld voor milieu” is mij eigenlijk een beetje ontgaan.

  11. 17

    @13: Als Rutte niet op het allerlaatste moment een Erdogan-bonus had gekregen … en verder is de crisis structureel … er komt een moment dat mensen nieuwe spullen nodig hebben. That’s just about it. God houdt niet van fatsoen, zei George Steiner al.

  12. 18

    “Daarbij komt:: voor het verzamelde oppositionele links [PvdA, SP en GroenLinks] is D66 het eerste mikpunt.”

    Voor het niet-verzamelde oppositionele rechts is D66 ook het mikpunt. (Landelijk dan, lokaal lijkt dat meer PvdA te zijn.)

  13. 19

    @11: bedankt voor de reactie. Ik voel mee met McLovin. (@13:)
    De Erdogan deal was volgens mij vooral door Merckel gesloten.

    @1:

    de vroegere arbeider is nu een kleine kapitalist met eigen huis, vliegvakantie en auto, die is beter af bij de VVD.

    De vroegere arbeider is nog steeds niet beter af bij de VVD.
    Tenminste, niet als hij toe is aan een bejaardentehuis.
    Of als zijn kinderen nog op school zitten, met 29 anderen in een klas.
    Of als hij werkloos wordt, en dat eigen huis toch een beetje duur blijkt te zijn.

  14. 22

    Mijn sympathie voor D66 is met slechts een enkel interview verandert naar een absolute minachting, ik kijk dan naar de blunder van Pechtold met zijn commentaar op het sleepwet referendum. In een enkel moment zoveel fundamentele principes en een programmapunt de prullenbak ingooien. Geen D66 meer voor mij zolang Alexander Pechtold daar de koers mag bepalen. De D66 is voor hem blijkbaar slechts een vehikel om zijn eigen carriere voort te zetten.