Nepnieuws ‘omdat ik het zeg’

OPINIE - Waarschuwingen voor ‘nepnieuws’ ontberen bewijzen. 

Was het een toevallige samenloop van omstandigheden? Zowel in Spanje, Engeland als Nederland waarschuwden ministers de afgelopen week voor nepnieuws, meer in het bijzonder voor nepnieuws dat vanuit Rusland zou worden verspreid. De nieuwe minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren, die over de AIVD gaat, schreef een brief aan de Tweede Kamer op verzoek van CDA-fractieleider Van Haersma Buma. “Nederland staat in het vizier van onder meer Russische inlichtingendiensten,” volgens de minister. “Naast deze klassieke inlichtingenoperaties via inlichtingenofficieren zet Rusland ook digitale middelen in voor beïnvloeding van besluitvormingsprocessen, beeldvorming en de publieke opinie. Ook in Nederland zijn er dossiers en (politieke) processen die voor Rusland van belang zijn en waarbij beïnvloeding en manipulatie een voorstelbare dreiging zijn, bijvoorbeeld het MH-17 proces.”

Dat was een pikant voorbeeld voor Buma, enkele dagen nadat zijn fractiegenoot Omtzigt zijn excuses had moeten aanbieden voor het souffleren van een ‘nepgetuige’ op een hoorzitting over de ramp met de MH-17. Dat nieuws, vorig weekend door de NRC naar buiten gebracht, is door een andere aanwezige bij de hoorzitting overigens gekwalificeerd als ‘nepnieuws’. De suggestie van de krant dat Omtzigt met opzet deze getuige opvoerde wijst VU-docent Erik Denters met klem van de hand. Maar tendentieuze journalistiek is nog geen ‘nepnieuws’.

Wat is nepnieuws?

Minister Ollongren hanteert in haar brief een betere, beperkte definitie van nepnieuws. “Deze vorm van politieke beïnvloeding omvat de integrale, veelal heimelijke inzet van (drog-) argumenten, selectieve informatie en desinformatie (omtrent politiek gevoelige thema’s) ten behoeve van het realiseren van politieke doeleinden richting een vooraf bepaald publiek.” Niks nieuws, voegt ze er terecht aan toe. Het internet biedt tegenwoordig wel veel meer mogelijkheden om op deze manier politiek te bedrijven. Want dat is het in feite: heimelijke politiek bedrijven door middel van het opzettelijk verspreiden van foutieve informatie. Het gaat niet enkel om foutieve informatie. Nepnieuws is niet hetzelfde als propaganda, of een eenzijdige voorstelling van zaken, of bewerkt beeldmateriaal. Het is niet wat Trump nepnieuws noemt en het is bepaald ook geen uitvinding van de Russen. Het gaat om een eeuwenoude truc van geheime diensten: de tegenstander ontregelen door de verspreiding van leugens en geruchten.

Klassieke verontschuldiging

Rusland zal geheel volgens de traditie de beschuldigingen van Nederland, Engeland en Spanje ongetwijfeld afdoen als ‘nepnieuws’. En het vervelende is dat we dit op geen enkele manier kunnen weerleggen. Want hoeveel aanwijzingen er ook zijn voor ontregelende informatie vanuit Rusland, een afdoende bewijs voor de verantwoordelijkheid van de Russische staat zullen we waarschijnlijk nooit krijgen. Niet alleen vanwege het heimelijke karakter van de operaties dáár, maar ook vanwege het gebrek aan openheid hier. Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid Dick Schoof, die afgelopen week in het EO-programma ‘Dit is de Dag’ alle ruimte kreeg om de waarschuwing van de regering zonder veel tegenspraak toe te lichten, was daar heel eerlijk over. Op de vraag of hij wat voorbeelden kon geven, zei hij: ‘Het gaat om heimelijke beinvloeding, en dat betekent dat je er vaak achter komt op manieren die je ook niet wil laten weten. Maar er zullen in de toekomst nog wel meer voorbeelden komen.’ Het klassieke argument van de geheime dienst: helaas kunnen we u niet vertellen hoe we aan deze informatie zijn gekomen, want dan geven we onze bronnen en methoden prijs, maar gelooft u ons maar dat het zo is. ‘Alsof de politie waarschuwt voor een gevaarlijke crimineel, maar z’n signalement geheim houdt’, schrijft Roderick Veeloo van RTL-Z.

Vertrouwen

Er was ooit een tijd waarin de overheid niet te klagen had over vertrouwen. Maar vandaag de dag kunnen Ollongren en Schoof toch niet langer volstaan met algemene verwijzingen naar gevaren. Veeloo: ‘Als de minister en de coalitiepartijen niet met bewijzen komen dat onze meningsvorming onder vuur ligt vanuit een ander buitenland, dan bewijzen ze ons en onze veiligheid een slechte dienst. “Omdat ik het zeg” was misschien iets voor vaders van vroeger, maar een betrouwbare overheid komt er natuurlijk niet mee weg. En het kweekt al helemaal geen weerbare burgers.’

Sleepnetreferendum

Daar komt nog iets bij. Het kabinet toont zich bij monde van minister Ollongren alert voor heimelijke beïnvloeding bij de komende gemeenteraadsverkiezingen én bij het referendum over de WIV. Daarbij zouden die ‘weerbare burgers’ het onze eigen regering wel eens lastig kunnen maken met een afwijkend standpunt over veiligheid en de bevoegdheden van de AIVD. Gaat de dienst dan ook op zoek naar heimelijke beïnvloeding uit het buitenland die er op gericht is de macht van de dienst zelf te ondergraven? En zal de AIVD dan ook weer met veel verontschuldigingen over de geheimhouding gaan waarschuwen voor beïnvloeding zonder met harde bewijzen te komen? En gaan we dat dan geloven? Ollongren schrijft in haar brief: “Het is van belang dat de maatschappij zich bewust is dat de digitale dreiging zich in de volle breedte ook in Nederland kan manifesteren. Het kabinet blijft zich dan ook inspannen om dit bewustzijn te stimuleren.” Ik mag hopen dat dit de burgers alert houdt voor nepnieuws van alle kanten, inclusief dat van de eigen overheid.

[overgenomen van Free Flow of Information]

  1. 2

    Nep-nieuws is de nieuwe rascisme-kaart die je kan trekken om je tegenstander de mond te snoeren, dat gaat nog eens heel groot worden dat nep-nieuws.

  2. 5

    Dus wanneer is nepnieuws echt nieuws?

    Ik leg de lat aardig hoog.

    Als de Russen probeerden de Amerikaanse verkiezingen te beinvloeden via Facebook (nieuws)

    en daarin slaagden (nieuws)

    dan veronderstelt men iets ridicuuls. (nepnieuws)

  3. 6

    Want hoeveel aanwijzingen er ook zijn voor ontregelende informatie vanuit Rusland, een afdoende bewijs voor de verantwoordelijkheid van de Russische staat zullen we waarschijnlijk nooit krijgen. Niet alleen vanwege het heimelijke karakter van de operaties dáár, maar ook vanwege het gebrek aan openheid hier.

    Zo heimelijk is dat allemaal niet:

    https://www.nbcnews.com/news/all/russian-troll-describes-work-infamous-misinformation-factory-n821486

    https://www.theguardian.com/media/2014/jul/18/mh17-russia-today-reporter-resigns-sara-firth-kremlin-malaysia

  4. 7

    @6: die insteek is niet al te slim, en lees ook 5.

    1. Ik kan honderd van die reportages zien en daarmee is er precies nul bewijs van de invloed van welke trol ook.

    2. Invloed van trollen op de Brexit was echt? Dan hadden ze reclame moeten maken om niet te gaan stemmen (om de voorstander niet in de wielen te rijden). Guess what, Sherlock? Wie daartoe opriepen waren tegenstanders van Brexit. Hahahaha.

  5. 8

    @7: Het spelletje dat Putin speelt is “plausible deniability”; Russische militairen zijn opeens groene mannetjes, etc. Dan is het maar net wat je als ontvanger uitkomt te geloven, genoeg mannetjes in den vreemde die geilen op “sterke mannetjes” en die Putin’s spelletje met alle liefde meespelen.

  6. 9

    @6: Dank voor deze aanvulling. Wat me opvalt is dat de man deze baan kreeg nadat Rusland vanwege de bezetting van de Krim uit de G8 werd gezet en te maken kreeg met sancties. De verspreiding van nepnieuws als vergeldingsmaatregel, dus.
    En dan die 70% originele tekst. Dat maakt het allemaal nog moeilijker op te sporen. Past wel in de communicatie van oorlogvoerende partijen: de een noemt de vijand terroristen en de eigen partij soldaten; de tegenparij draait die termen in hetzelfde verhaal om. Nieuw is het allemaal niet.

  7. 10

    Waren alle beweringen omtrent het binnenkort aftreden van Trump wegens onderplassen door Russische hoeren nepnieuws van de NOS? En waren horen we nooit iets positiefs over Rusland? Er zal daar toch wel eens iets goed gaan?

  8. 11

    @9: Nieuw is het inderdaad allemaal niet maar het heeft nu wel een ongekende hoogte bereikt; een overheid die hackt om comprimerende informatie te verkrijgen en die dat met een hoop desinformatie verspreid via twitter, facebook, RT, Sputnik, Wikileaks, etc. Dat is nog nooit in die mate voor gekomen. Komt bij dat het westen in identiteitscrisis verkeerd en daardoor een stuk makkelijker te beïnvloeden is.

    @10: Misschien moet je eens verschil maken tussen een land en een regiem. Russen verdienen heel veel beter dan de corrupte maffia kliek van Putin.

  9. 12

    @11:

    Tuurlijk verdienen ze beter. Maar er komt toch nooit iets positiefs uit Rusland? Die vraag stel ik omdat het 2 dingen kan beteken. 1. positieve berichten ontgaan me. 2. Wellicht is ons nieuws ook zeer gekleurd/nepnieuws.

  10. 14

    @11: Veel van wat we tegenwoordig ‘nepnieuws’ noemen verschilt niet van ouderwetse propaganda en tendentieuze journalistiek. Zoals we dat bij alle partijen zien (@12). Naarmate een conflict escaleert wordt het allemaal heftiger en omvangrijker. Op zich niets nieuws en hanteerbaar voor de goede verstaander.
    Des te meer reden om de nieuwe vormen van echt kwaadaardige en heimelijke pogingen tot beïnvloeding van verkiezingen of referenda in alle openheid met namen en rugnummers aan de kaak te stellen. Daarmee zou de democratie pas echt gediend zijn.

  11. 17

    @11:

    Nieuw is het inderdaad allemaal niet maar het heeft nu wel een ongekende hoogte bereikt; een overheid die hackt om comprimerende informatie te verkrijgen

    En jij denkt dat wij dat niet doen? ooit al eens van het clubje genaamd : NSA gehoord?

  12. 19

    @18: Daar heb je die sukkel weer die alles maar bagatelliseert.

    Ik geef je een hint, de kans is groter dat de NSA op jou computer mee kijkt dan dat de russen dat doen, sukkel.

  13. 20

    Het enige wapen tegen nepnieuws zijn onafhankelijke media.

    Helaas heeft de privatiseringsgolf de kranten en TV in de handen van miljardairs als Rupert Murdoch gedreven.

    Overheden hebben afgelopen decennia zo vaak plannen doorgedreven door onjuiste of onvolledige informatie te verspreiden dat we die ook niet meer kunnen vertrouwen. Neem de uitbreiding van vliegveld Lelystad als meest recent voorbeeld.

    De wetenschap is voor inkomsten steeds meer afhankelijk van geldstromen uit het bedrijfsleven waardoor resultaten van onderzoek naar gewenste uitkomsten wordt gemanipuleerd.

    Het probleem ligt niet in Rusland, maar in onze eigen democratieën. We hebben alle weerstand tegen manipulatie laten afbreken.

  14. 21

    @14: Dat ben ik niet met je eens; wat nu gebeurd gaat veel verder dan ooit is gebeurd. Bijvoorbeeld het hacken van een andere overheid om die data als wapen in te zetten, dat was tot voor kort een no go en kan opgevat worden als een oorlogshandeling. Bijvoorbeeld door een land bombarderen en de vluchtelingenstroom die daaruit voortvloeit als wapen te gebruiken met daarbij steun aan extreem rechtse partijen.

  15. 22

    @19: Ik bagataliseer niks; de NSA probeert hier geen fascisten aan de macht te krijgen. Die hinten van jou zijn net als jouw whataboutisme altijd in het belang van Putin, andersom geredeneerd laat jij het altijd afweten.

  16. 23

    @22:

    Ik bagataliseer niks; de NSA probeert hier geen fascisten aan de macht te krijgen.

    Zegt wie, voor het zelfde geld staat Wilders wel op de loonlijst van de Amerikanen, het zou namelijk niet de eerste keer zijn dat de Amerikanen heel foute lui aan de macht helpen (of ben je Pinochet al weer vergeten?)

    Die hinten van jou zijn net als jouw whataboutisme altijd in het belang van Putin, andersom geredeneerd laat jij het altijd afweten

    Nee, ik zie gewoon geen verschil tussen de VS en Rusland, beide zijn verrot tot op het bot en beide halen dezelfde streken uit (de VS heeft ook 81 verkiezingen sinds WO2 lopen beinvloeden)

    Verschil alleen is dat jij als een slaafje achter de VS aan rent en alles wat daar vandaan komt slikt als zoete koek.

    Wat dat betreft ben je gewoon een usefull idot maar dan voor de amerikanen.

  17. 25

    Het is geen toevallige loop van omstandigheden, er komt gewoon steeds meer bewijs boven tafel. De CIA is flink aan het spitten en dek erom dat die met de Nederlandse en Engelse regering nog veel meer bewijs delen dan wij via de media meekrijgen. Uiteraard is nepnieuws niet nieuw, maar door internet en social media heeft het een hele invloedrijke tak erbij gekregen.

    Het bewijs is heel moeilijk te leveren, het Kremlin is een heel klein hecht kringetje waar veel mondelinge orders vandaan komen. Die komen via via bij spambureau’s die het de wereld insturen en vervolgens kakelen de Bolke’s van deze wereld dat dan na. De aanwijzingen liggen er echter zo duimendik bovenop, dat het in ieder geval uiterst waarschijnlijk is. Ook zie je in de forums reaguurders opduiken die uit het niets lijken te komen als het woord Rusland in de search string voorkomt, op zijn minst zeer verdacht.

    Die Denters spreekt uit eigen inzicht, met geen woord heeft hij het over de door Omtzigt aan de getuige gegeven instructies. Is het geen nepnieuws, dan is het in ieder geval sprake van een nepgetuige en een politicus die er vanaf wist.

  18. 26

    @23: Gaap nog meer whataboutisme.

    De NSA probeert onze democratie, de EU, de Navo en onze vrije samenleving niet om zeep te helpen, dat probeert Putin wel. Dat maakt voor jou kennelijk of allemaal geen fuck uit of je vind het prachtig. Jij bent het ventje dat bij elke schietpartij roept dat het zoontje van je buurman ook met zijn klapperpistooltje schoot en dat die nog veel erger is.

  19. 30

    @26:

    De NSA probeert onze democratie, de EU, de Navo en onze vrije samenleving niet om zeep te helpen

    Juistem, daarom luisterden ze Merkel af he, met zulke ‘bondgenoten’ heb je helemaal geen vijanden nodig.

  20. 31

    Nepnieuws bestond tijdens de inval in Kuwait door Bush Senior:
    https://en.wikipedia.org/wiki/Nayirah_testimony

    Het nieuws dat @6: met ons deelt, kan dus ook nep zijn.
    Door het gebrek aan openheid hier, kunnen wij niet weten wat de waarheid is.

    Ik denk wel dat de situatie in Nederland beter is dan in Rusland:
    – in onze media kunnen we later lezen dat er gelogen is
    en
    – wij hebben hier geen foto-kalenders van Rutte (helaas wel van het koninklijk huis)
    (Ik was in oktober in Sankt Peterburg, en de kalenders van Poetin waren al te koop)

    Bij mijn weten is er ook geen russische wikileaks.

    Maar echt vertrouwen op onze overheid kunnen we pas, als onze eigenoverheid open kaart speelt, niet alleen over oude affaires, maar ook over huidige belangen.
    Verder ben ik het eens met @20:

  21. 32

    Dat nieuws, vorig weekend door de NRC naar buiten gebracht, is door een andere aanwezige bij de hoorzitting

    De NRC was niet aanwezig. Anderzijds waren er verscheidene aanwezigen die de lezing van de NRC hebben tegengesproken. De weergave van Jos is een leugen en ik vraag me serieus af waar hij het lef vandaan haalt. De man kent geen schaamte.

  22. 35

    @34: Je schrijft dat er *een* andere aanwezige was die iets “kwalificeert” als nepnieuws. Dat is een enorm understatement, want het verhaal van de NRC is door verscheidene getuigen én aan de hand van een aantal bewijsstukken compleet ontzenuwd. Dat had je inmiddels behoren te weten en door het te downplayen maak je je schuldig aan misleiding. Het kan ook zijn dat je het nieuws buiten de NRC niet hebt gevolgd, maar dan draag je welbewust oogkleppen.

  23. 36

    @18: @19: Persoonlijke beledigingen aan het adres van medediscussianten zijn in strijd met de huisregels.

    Los daarvan @18 is de jij-bak zo oud als er conflicten bestaan tussen mensen. Daar hoef je de sovjets echt niet voor uit de mottenballen te halen. Ik vind het argument whataboutism ook niet zo sterk. Elkaar aanspreken op overtredingen van normen lijkt me vrij menselijk en hoeft ook niet altijd te leiden tot escalatie van een conflict. Het aanspreken van elkaars relativeringsvermogen evenmin.

  24. 38

    En daar is de volgende weer met nepnieuws:

    Burgemeester verbood zwartepietenprotest Dokkum om vuurwerk
    Of het de demonstranten waren die tegen Zwarte Piet kwamen betogen of de mensen die hen op de snelweg tegenhielden, zegt burgemeester Marga Waanders niet.

  25. 39

    @16: “de corrupte maffiakliek van Putin”

    Achja het is gbh hé. (Pseudoniem van Pechtold?)

    Hitler haatte Joden
    Wilders haat Moslims
    Pechtold haat Russen

    Zelfde laken&pak: fucking fascisten haters!

  26. 40

    @37
    Of er ‘een’ of ‘één’ staat, maakt niet uit, in beide gevallen is het enkelvoud. Wat jij bedoelt is dat er niet ‘slechts één aanwezige’ staat. Ook ik lees het in #0 echter zo: “Dat nieuws, vorig weekend door de NRC naar buiten gebracht, is door (slechts) één andere aanwezige bij de hoorzitting overigens gekwalificeerd als ‘nepnieuws’.” Hoewel je eigenlijk niks bedoelt te zeggen over de standpunten van de andere aanwezigen, kan het nu lijken alsof je zegt dat slechts één persoon zich niet zou kunnen vinden in het verhaal van het NRC, maar de rest wel.

    @32
    Er is de impliciete ‘ene aanwezige’ en ‘de andere aanwezige’. #0 bedoelt niet dat de NRC aanwezig was bij die bijeenkomst, zoals jij in #32 impliceert. De ‘ene aanwezige’ is Omtzigt, niet de NRC.

    @0
    In liberale democratieën heeft de overheid nog wel steeds een verhaal, maar zal het niet met dezelfde macht verkondigen dat dat de waarheid is, zoals in communistische, fascistische en autoritaire regimes gebeurt/gebeurde, ook al zijn er nog vaak genoeg misstanden. De standaard, ‘nobele’ opvatting is dat dit liberale democratieën juist sterk maakt, omdat (opvattingen over) waarheden en feiten los staan van bestuur. Dit is tot op zekere hoogte zo. In andere aspecten maakt het liberale democratieën zwak. Mensen zijn vaak genoeg niet rationeel, en datgene waarin ze geloven staat soms haaks op wat zij zelf aangeven dat hun principes zijn; mensen zijn niet bezig met waarheidsvinding, ze kiezen de feiten en de waarheden die bij hun verhaal passen. Het idee dat ‘De Waarheid’ kenbaar is en ‘ergens in het midden ligt’, is daarmee naïef.

    Die wetenschap hebben sommige mensen, en het zal waarschijnlijk makkelijker te zien zijn voor buitenstaanders die naar binnen kijken -Russen, Macedoniers- dan voor binnenstaanders. Zij doen daar elk hun eigen voordeel mee, de Russen om de macht en invloed van Westerse landen in te perken (door het volk over issues te verdelen), de Macedonische trollen doen dat om geld te verdienen (omdat ze weten dat dat soort verhalen die mensen willen geloven goed verkopen). De Russen doen echter meer aan ouderwetse propaganda: dat gaat er over de gehele bevolking goed in, ‘liberals’ laten zich gedwee opjutten door verhalen over Black Lives Matter-onrechten (de populaire Blacktivist-account deed dat, dat wil niet zeggen dat het BLM-verhaal nergens op gestoeld is); conservatieven lieten zich graag opjutten door verhalen over UraniumOne. De verhalen die de Macedoniers de wereld in brachten, werden echter meer en sneller geloofd door mensen in het rechtse kamp: aan de linkerkant was men eerder geneigd te fact-checken, waardoor de aperte onwaarheid al snel duidelijk werd. Aan goedgelovige Trumpfans viel gewoon meer te verdienen.

    Waarom zeg ik dit? Roderick Veeloo mag best zeuren om bewijs van onze machthebbers dat zijn mening door buitenlandse agenten wordt beïnvloed, dat is zijn goed recht en zeker ook nodig in onze liberale democratie. Maar zodra die houding omslaat in een a priori diep wantrouwen tegen de eigen overheid (zoals in Amerika duidelijk te zien is), dan moet hij ook weten dat die houding hem -paradoxaal genoeg- extra vatbaar maakt voor beïnvloeding vanuit het buitenland. Het ‘kweken van weerbare burgers’ is geen kerntaak van de overheid. Als puntje bij paaltje komt, hoop ik dan ook dat Roderick Veeloo wel degelijk het antwoord ‘omdat ik het zeg’ accepteert. De Nederlandse overheid heeft het namelijk waarschijnlijk beter op met de gemiddelde Nederlandse burger dan de Russische overheid.

  27. 41

    ‘Manufacturing Consent’ tegen Putin volgens Karel van Wolferen te beginnen met ‘Wat wil NRC met de karaktermoord op Omtzigt?’ en verder een verwijzing naar nota bene een recent bericht van Reuters over de neonazi’s in Oekraïne, de rol van de CIA tijdens Maidan en tenslotte de motieven van Putin volgens Van Wolferen.
    Hier nog een ander artikel van dezelfde Josh Cohen (former USAID project officer who managed economic reform projects throughout the former Soviet Union and a contributor to Reuters, Foreign Policy, the Washington Post, and others.) over hoe er in Kiev wordt omgegaan met activisten dat niet verschilt met hoe dat in Rusland gebeurt: Something Is Very Wrong in Kyiv.

  28. 42

    Terwijl ik net op de nos site lees dat de regering het verspreiden van nepnieuws strafbaar wil maken, hoor ik op radio1 Rena Netjes er lekker op los liegen dat in Syrië voornamelijk soennieten vervolgd worden.

    Nu weet iedereen die zich maar een beetje wil informeren over de situatie in Syrië dat het net andersom is: het zijn de gore onthoofd soennieten (Al Qaeda -ISIS) die alles en iedereen vervolgen!

    Flikker die nep-nieuws verspreider de bak in!

    Of beter: lever haar uit aan Egypte.

    “De journalisten werd ten laste gelegd dat ze de als terroristische organisatie aangemerkte Moslimbroederschap hadden geholpen en valse informatie hadden verspreid” – wiki

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

| Registreren