Mijn bijzondere kinderen

In aanloop naar de verkiezingen voor het Europees Parlement, hier in Nederland op 4 juni, biedt Sargasso aan alle partijen deelnemen ruimte om middels gastbijdragen hun standpunten naar voren te brengen. Voorwaarde is wel dat ze meedoen in de discussie die er op volgt. Hier de bijdrage van de Judith Merkies, vierde op de lijst van de PvdA.

Mijn bijzondere kinderen,
judithmerkiesGeen andere dagen in het jaar tekenen jullie geschiedenis zo beeldend als de eerste dagen van mei. Dag van de Arbeid, Dodenherdenking, Bevrijdingsdag en Schumandag. Deze dagen zijn, in een notedop, de basis van jullie bestaan. In deze dagen komen alle lijnen samen die jullie erfenis en mijn overtuiging tekenen.
Elk jaar op 4 mei vertel ik over de oorlog en over Anne Frank. Toen ik jullie dat laatst vroeg wisten jullie het nog feilloos van vorig jaar. Natuurlijk, in ieder huis wordt verteld over de oorlog, maar bij ons komt de geschiedenis van twee kanten, met een Duitse vader en een Nederlandse moeder. Daarom kunnen we niet om de geschiedenis heen, onze kinderen, jullie, zijn vredeskinderen. Liefde overwint, waar wapens hebben gefaald.
Je vader kan het jullie vertellen, Duits zijn betekent altijd weer geconfronteerd met vooroordelen en makkelijke stempeltjes. Altijd weer de oorlog, de fiets die terugmoet, de Heil Hitlers, ook na 64 jaar.
En daarom, omdat mensen altijd weer om verantwoording zullen vragen, zelfs aan de vierde generatie, hierbij jullie geschiedenis.
De grootvaders van je vader leefden in het Derde Rijk, de ene was officier in het leger en de andere keerde zich tegen de maatschappij en haar normen. De officier had misschien principes tegenover zijn land, maar niet tegenover zijn kinderen, die hij nog tijdens de oorlog verliet en nooit meer heeft willen zien. De andere had wel principes tegenover zijn kinderen, maar niet tegenover zichzelf en eindigde met de fles in de hand. Deze laatste grootvader droeg de verscheuring al in zich, met voorouders uit Polen, het altijd en eeuwige onderdrukte land, een Poolse naam en een Duitse identiteit waarmee hij zich tijdens het nazi-regime niet wilde identificeren.

Berlijn was lang synoniem met de aanklacht tegen het communisme, tegen de onvrijheid, tegen het onderdrukken van een volk. Toen President Kennedy in 1963 zei: “Ich bin ein Berliner”, bedoelde hij, ‘ik steun de strijd tegen de onvrijheid’. De onvrijheid van het communisme. Ook President Reagan zorgde voor mooie quotes in 1987, staand voor De Muur bij de Brandenburger Tor met “Mr Gorbachev, tear down this wall!”. Jullie vader is een ‘Berliner’, van de west kant. Hij groeide op binnen de grenzen van De Muur, die overal was. Zelfs in het bos, als je wandelde, zelfs in het midden van het meer, maar dan van prikkeldraad, als je ging roeien. En altijd, als je even uit die kleine enclave wilde ontsnappen, dat eindeloze wachten bij de grens, de intimiderende controles en het voelen van de angst. Er was scheiding in de werkelijkheid, maar eenheid in gedachten. De West-Berliners keken naar Oost-Duitse kinderprogramma’s, das Sandmaennchen, en de Oost-Berlijners droomden weg bij de beelden van de Bundesrepublik. Als je altijd omringd bent door onvrijheid, vrienden maakt bij internationale sportwedstrijden die niet vrij zijn, dan weet je de vrijheid te waarderen. Als er dan ook een dag is die je vader tekent is het 9 november 1989. De nacht van de Val van de Berlijnse Muur. Die avond ging ook hij naar De Muur en stond hij bovenop te juichen toen de eerste Oost-Duitsers een beetje verdwaasd naar West-Berlijn liepen. Die nacht is niet alleen Duitse, maar ook Europese geschiedenis. Niet langer onderdrukking op Europese bodem, een triomftocht voor de democratie.

Maakte je vader de contouren van de onvrijheid van nabij, maar toch van buiten mee, mijn moeder en jullie oma zag de onvrijheid van binnen. Zij zat op school in Stalin’s hoogtijdagen, moest met de rode zakdoek om van de verplichte jeugdorganisatie leuzen roepen die de leider bewierookten. Van nabij merkte zij dat het beter was in Hongarije om je mening niet hardop te zeggen en je vrienden zorgvuldig te kiezen. Zij koos in 1956 liever voor een onzeker bestaan, maar in vrijheid, dan een geregeld bestaan in een bezet land. Zij vluchtte naar Nederland een half jaar voor de ondertekening van het Verdrag van Rome. Het verdrag dat de basis legt voor het Europa zoals wij het nu kennen.

Na de Eerste Wereldoorlog, nog zo’n geschiedenis die wel op jullie en je vaderskant drukt, maar niet op mij, maakte Europa een grote fout. De landen die door Duitsland waren bezet, besloten na de bevrijding Duitsland streng te straffen. Bitterheid, wrok en wraak zijn geen goede basis voor vrede en Duitsland leed zwaar onder de opgelegde herstelbetalingen. Hitler bood met zijn populisme, simplisme en intolerantie Duitsers een nieuwe identiteit aan: trots op Duitsland. De gevolgen van deze onbezonnen trots herdenken we elk jaar op 4 en 5 mei.

Na de bevrijding, die ook voor veel Duitsers een bevrijding was, maakte Europa niet nogmaals dezelfde fout. Integendeel, Europa steeg, geholpen door de Verenigde Staten, boven zichzelf uit en beschouwde Duitsland als partner in de wederopbouw op de puinhopen van de oorlog. Duitsland werd niet buitengesloten maar juist ingelijfd in de groep. Duitsland en Nederland werden de founding fathers van de Europese Unie. Vooral Duitsers kregen hiermee de mogelijkheid van een andere positieve identiteit, die van Europeaan. De handreiking naar Duitsland, de handreiking van de onderdrukte maar uiteindelijk overwinnaar, aan de onderdrukker maar uiteindelijk verliezer, dit gebaar van tolerantie ligt ten grondslag aan de vrede, vrijheid en de welvaart waarin wij vandaag leven.
Het is deze visie waardoor ik trots ben op Nederland, als grondlegger van deze vrede, en ik trots ben op Europa. De visie van samenwerken om het samen uiteindelijk beter te hebben, de visie van samen zorgen voor kolen en staal in plaats van ieder voor zich wapens en oorlogstuig.

En hoe ziet Europa er nu 50 jaar na deze visie uit? Hoe ziet Europa er voor jullie uit met ouders die alle kloven die er in Europa zijn samen overbruggen. De fout-goed kloof van de oorlog, de kloof oost-west en de kloof communisme-kapitalisme. Hoe ziet Brussel er uit met ouders die samen zes jaar voor Europa werkten? Hoe ziet Nederland er uit met een moeder die de politieke ambitie heeft om Nederland en Europa elkaar beter te later begrijpen? Hoe zien Nederland, Duitsland en Europa er uit dit jaar op 9 mei, Schumandag, Dag van Europa?

Europa is op wat smetten na vrij. Vele kloven zijn overbrugd, alhoewel er nog een grote kloof is tussen arm en rijk. Nieuwe strijden moeten worden gestreden, zoals de strijd tegen de economische crisis en de strijd tegen de klimaatsverandering. Vrijheid is een gemeenplaats en wordt al lang niet meer gezien als bijzonder. En het is juist die vrijheid en de handreiking naar anderen om de maatschappij samen beter te maken die op dit moment onder druk staat. Veel mensen zijn ontevreden en bezorgd over wat Europa is geworden, een project in plaats van een ideaal, een instituut in plaats van een visie. Veel mensen keren naar binnen en sommige politici spinnen opnieuw garen bij populisme, simplisme en intolerantie.

De nog nooit vertoonde handreiking naar elkaar, de internationale en Europese samenwerking maakt de vorige eeuw ondanks de enorme zwarte bladzijden zo bijzonder. Ik hoop voor jullie dat deze eeuw net zo bijzonder mag worden, zonder zwarte bladzijden. Als er iets duidelijk is, is het dat liefde en problemen niet tegengehouden worden door grenzen.
Ooit las ik een spreuk over het huwelijk: ‘als het midden zo was als het begin, dan kwam er nooit een eind’. En daarom, laten we terugkeren naar het begin. Laten we terugkeren naar visie. Laten we terugkeren naar de geschiedenis en hoe het zo gekomen is. Laten we terugkeren naar jullie die symbool staan voor alle kloven die Europa heeft overbrugd en alle handreikingen die zijn gedaan. Kinderen wier bestaan Europa zich in 1945 niet zou hebben kunnen voorstellen.
Deze woorden en deze geschiedenis zijn geen last. Ik schets hiermee niet jullie toekomst, ik schets hiermee jullie verleden, een verleden dat samenvalt met alle hoogte- en dieptepunten van Europa. Een verleden en een toekomst die zo duidelijk naar voren komen in de eerste dagen van mei.

Jullie moeder,
Judith Merkies
 
 
Judith Merkies is publiciste en is kandidaat voor het Europees Parlement voor de PvdA
Dit is de oorspronkelijke versie van het artikel zoals het verscheen in Trouw

  1. 1

    Mooi geschreven. Maar ook wat buiten de wereld.
    Ik heb het voorrecht in Frankrijk te mogen wonen en heb daar op 8 mei de herdenking bijgewoond. Opening het lied van de partizanen, afgesloten door de Marseillaise.

    De namen van de zonen van het dorp die in de 19e eeuw waren omgekomen werden stuk voor stuk voorgelezen door kinderen van het dorp. Na elke naam zei Le Maire: Mort pour la France.

    Een stuk of dertig. Mort pour la France.
    Dat is een nationale (-istische?) herdenking.

    De herdenking werd bijgewoond door vooral Nederlanders, Engelsen en Duitsers, een kleine 80 mensen – de helft niet Frans – op een dorp van 350. De Fransen waren eigenlijk hoofdzakelijk afwezig. Bezig met hun vrije dag

    Als herdenkingen in Europa op nationale leest geschoeid blijven – Mort pour la France – dan kunnen we binnenkort Europa gaan herdenken.

    Ik mis het pragmatische in het stuk.
    Ik mis het pragmatische in Europa.

    Grote woorden horen we genoeg. Literaire columns ook. Maar hoe gaan we om met overmatige regelgeving? Hoe gaan we om met nationalisme, met extremen. Enzovoorts.

    Moederlijke gevoelens en idealisme zijn belangrijk maar niet voldoende om Europa op te bouwen.

    Kijken naar de handreiking in Europa kan. Maar evenzo heeft Europa handen afgehakt in diezelfde eeuw. En nu zestig jaar later zie ik – ok, wie ben ik – signalen die me niet aanstaan. En dit verhaal is dan alleen maar een softe aanduiding dat we geschiedenis moeten kennen om Europa te begrijpen.

    Wel, ik ken de geschiedenis redelijk wel.
    En ik denk te mogen constateren, dat het merendeel van de Europeanen maling heeft aan geschiedenis.

    Dus Europa zal iets anders moeten doen.

  2. 3

    Eerst dacht ik: leuk geschreven hoor.

    Toen dacht ik: dat verbloemende taalgebruik, dat ken ik ergens van. Zou het soms toch …

    En ja hoor:
    Judith Merkies is […] kandidaat voor het Europees Parlement voor de PvdA

    Luchtfietserij daar zijn de socialisten wel goed in. Dat we daar allemaal voor in bloed moeten betalen, dat kan ze niet deren.

  3. 4

    Waar is de geschiedenisles goed voor? Om duidelijk te maken dat we geen WO 3 willen? Daar hebben we de NAVO voor.

    De auteur staat buiten de realiteit. Schumandag vieren??? Het Europees parlement is ondoorzichtig en ondemocratisch. Wat beslissen ze? Wie kiest de Europese ‘ministers’. Aan wie zijn ze verantwoording schuldig? Waarom zitten Balkenende en Berlusconi in Europa in 1 partij? En het pro Europa van D66 en de eurosceptische partij van de VVD?

    Ik sluit me aan bij @1, idealisme en mooie woorden zijn niet genoeg…

  4. 6

    Nieuwe strijden moeten worden gestreden

    Strijden is toch een werkwoord? Verder: als dit stuk mij moet inspireren om hierop te stemmen, dan blijf ik achter met het gevoel dat ik niet weet waar deze persoon eigenlijk voor staat. Een nogal generieke proza die door even welk europeesgezinde partij had kunnen worden uitgebraakt.

  5. 10

    Tja.

    > nieuwe strijden moeten worden gestreden

    Hoeveel dooien zijn acceptabel?

    Alleen volwassen mannen of mogen er ook vrouwen mee dood gaan? En kinderen, mogen die ook sterven voor ‘de goede (socialistische) zaak’

    Alleen met cleane ‘headshots’ of mogen we ook napalm op scholen gooien?

    Ophangen?

    Door de shredder?

    Vergiftigen?

    Opensnijden als een varken terwijl ze spartelen aan het kruis?

    (Mocht u vragen waarom ik zulke walgelijke dingen zeg: Mensen die ‘strijden’ voor de ‘goede zaak’ zijn de meest enge mensen die je kunt bedenken. Want die denken dat de ander ‘tegen’ de ‘goede zaak’ is. En dat door strijd de ‘goede zaak’ ‘gewonnen’ kan worden. ten koste van de ander, natuurlijk. Maar dat interesseerd ze niet. de ander was toch slecht.)

  6. 12

    Mensen die ’strijden’ voor de ‘goede zaak’ zijn de meest enge mensen die je kunt bedenken.

    Mja, en hoe gaat het met je eigen strijd tegen de socialisten, richard? Recentelijk wat vakbondsleiders omgelegd ofzo?

  7. 13

    Mescaline,

    Politici die ‘lieve stukken’ schrijven: Den totalen disconnect.

    Politici zijn naïeve griezels met megalomane machtswellust, afgewisseld met hardste soort eigenbelang.

  8. 14

    @12: Dat nog even los van dat mensen die niet strijden voor de goede zaak (maar voor geld, of iets anders) net zo eng zijn, terwijl ze ook nog niet eens proberen de goede zaak te bewerkstelligen. Per saldo dus nog enger.

  9. 16

    Veel strijdlustige reacties hieronder. En dat over het woord ‘strijd’. Kritiek mag, maar graag met een idee over hoe het beter moet. En zo’n idee hoor ik hier niet.

    Dit stuk gaat over visie en dat onze samenleving er niet beter op zal worden als we sommige bevolkingsgroepen buitensluiten.

    Pragmatisme in Europa: lijkt me dat het volgende rijtje behoorlijk pragmatisch is:
    – de euro
    – de afspraken over een beter klimaat (=luchtnormen, CO2-emissie veiling, waterkwaliteit),
    – voedsel-, speelgoedveiligheid (tenslotte importeren we van alles van buiten Nederland, en ook van buiten Europa)
    – schonere energie (investeringen in groene energie, zulk onderzoek is kostbaar en kan alleen samen worden gedaan)
    – goedkopere produkten door wegvallen binnengrenzen in Europa
    enz enz

    Judith Merkies

    en voor Jip en Janneke taal http://www.judithmerkies.nl/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=5&Itemid=17
    voor niet ‘lieve’ stukken, zie dezelfde site

  10. 17

    de euro

    Veels te goedkoop ingeruild, ik ben genaaid met mijn gulden

    de afspraken over een beter klimaat

    Een wassen neus, allemaal mooie afspraken op papier, in de praktijk komt er niets van terecht

    voedsel-, speelgoedveiligheid

    Was voor de EU prima geregeld

    schonere energie

    Waar dan?

    goedkopere produkten door wegvallen binnengrenzen in Europa

    Welke dan?

    enz enz

    Noem gerust nog een paar voorbeelden.

    Is je pleidooi voor het niet buitensluiten nog wel partijpolitiek?

    Tolerantie heeft de integratie in Nederland afgeremd, dus kiezen we nu ook voor confrontatie. Dat bepleit de voorzitster van de Nederlandse PvdA in een nieuwe nota.

    http://www.demorgen.be/dm/nl/990/Buitenland/article/detail/582543/2008/12/31/PvdA-Tolerantie-heeft-integratie-in-Nederland-afgeremd-.dhtml

  11. 18

    In de liften hangt elke week een briefje wie nu weer boos is en wanneer ze er weer staan.

    Echt geinteresseerd in je kiezers ben je ook niet zie ik.

  12. 19

    @micha, wat een leuke discussie hier op deze site. Altijd makkelijk om mensen af te zeiken, maar doe eerst een keer je huiswerk voordat je meer onzin gaat roepen.
    Inderdaad, met je gulden zou Nederland nu een tweede IJsland zijn. Maar ja, “veels te goedkoop ingeruild”.
    Geen goekopere producten? Electriciteit, gas, telefonie, vliegticket enz. Waarschijnlijk niet belangrijk.

    Wat een gelul.

  13. 20

    @Judith: leuke terugblik naar het ontstaan van de Europese samenwerking, goed ook om te herinneren. Wel mis ik in je verhaal aan je kinderen de lessen: waar gaan we heen? Zonder lessen of richting blijft het verhaal over Europa een vertrouwensvraag. Vragen om te vertrouwen dat wat goed was in het verleden ook goed zal zijn in de toekomst. Maar in een wereld waar goed & fout onduidelijk zijn geworden (Europa of Azië? Moslim of Christen/humanist? Samen of alleen? Droge of natte voeten?) is het enkel vragen om vertrouwen niet voldoende. In zo’n wereld hebben mensen behoefte aan richting, perspectief, leiderschap. Ik lees graag de brief waarin je aan je kinderen schrijft hoe jij hun toekomst voor je ziet en wat je daaraan wilt gaan doen.

  14. 22

    @Judith#16
    Beste Judith, het is boven twijfel verheven dat politici die reageren op weblogs in elk geval proberen de dialoog aan te gaan. Dat is goed. Maar het spijt me toch te moeten constateren dat je je ervan af maakt op een manier die ten hemel schreiend is.

    Kritiek mag, maar graag met een idee over hoe het beter moet. En zo’n idee hoor ik hier niet.

    Wat mij betreft geef je aan zelf zonder ideeën te zitten. Ik heb onlangs een logger hier weten te ontlokken dat hij zonder doel stukjes schreef. Ik krijg op dezelfde manier bij jou nu het gevoel dat je zonder echt idee in Europa zit. Het overkomt je.

    Het vragen om ideeën als je wat kritiek krijgt is zo standaard managerscursusidioom dat ik er kippenvel van krijg. Het doel van die vraag is niet positief. Het doel is om je publiek stil te krijgen.

    Pragmatisme in Europa: lijkt me dat het volgende rijtje behoorlijk pragmatisch is: […]

    Persoonlijk vind ik dit een gotspe. Europa is een megalomaan instituut dat een grote zandberg in het rad van het leven aan het worden is (als geldt dat wellicht niet alleen voor Europa). En natuurlijk kun je een [kort] lijstje van wapenfeiten opsommen – zullen we het klimaat maar buiten beschouwing laten? – maar je stopt je hoofd als de spreekwoordelijke struisvogel in de berg zand die voor de tandwielen ligt als je de opmerking over pragmatisme op deze wijze pareert. Europa is pragmatisch voor grote instituten, voor het grote geld en voor de grote heren. De burger is het slachtoffer. Waarom is privacy niet in dit draadje aanwezig? En oh ja, ik zie echt de positieve dingen van de handreikingen binnen Europa wel maar ik vraag me werkelijk af of het kind niet met het badwater wordt weggegooid.

    Ik zou nog door kunnen gaan maar het zou niets toevoegen en ontsporen. Ik ben geen Europa-aanhanger. Jij hebt mij niet de kant van Europa op getrokken.

    Ik vind je reactie getuigen van blabla…
    Het spijt me, ik kan niet anders.