Madrid-Barcelona: een keiharde strijd

ELDERS - Naarmate het Catalaanse referendum dichterbij komt grijpt de centrale overheid in Madrid naar driestere middelen om haar verbod van de volksraadpleging over de onafhankelijkheid van Catalonië op 1 oktober kracht bij te zetten.

Woensdag deed de Guardia Civil een inval in verschillende gebouwen van de regionale overheid. De politie arresteerde daarbij veertien mensen, waaronder de Catalaanse regionale minister van economie  Josep Maria Jove. De politie nam eerder al 45.000 stembiljetten in beslag. Burgemeesters van Catalaanse gemeenten die het referendum steunden werden voor het gerecht gedaagd vanwege ongehoorzaamheid. Zo’n 700 van de 948 burgemeesters hadden toegezegd mee te werken aan het referendum.

De centrale regering heeft deze week ook de financiering van publieke diensten en ambtenaren naar zich toegetrokken om te voorkomen dat er publiek geld besteed wordt aan het referendum. Het gaat om een bedrag van 1,5 miljard euro per maand. De regionale regering vecht de maatregel aan bij de Hoogerechtshof, maar dat heeft geen opschortende werking. De salarissen van 170.000 ambtenaren dreigen niet uitbetaald te worden als de Catalaanse regering de daarvoor benodigde gegevens niet levert aan Madrid.

Terwijl de straten in Barcelona zich vullen met demonstranten gebruikt de Catalaanse premier Puigdemont op de televisie grote woorden: ‘noodtoestand, anti-democratische en totalitaire acties’. Madrid doet het niet voor minder: de Catalanen zijn bezig met een poging ‘de nationale soevereiniteit om zeep te helpen’.

Wat bezielt hen om deze zaak zo op de spits te drijven?

Het onafhankelijkheidsstreven van Catalonië is al eeuwen oud. De nationale dag in Catalonië, 11 september, verwijst naar het verlies van de Catalaanse troepen in 1714, waarmee de inlijving in groter Spanje werd beslecht. Sindsdien zijn er vele opstanden geweest waarin de Catalanen zich keerden tegen het centrale gezag. Het huidige conflict stamt van na de dood van Franco, toen Spanje een democratie werd en Catalonië en enkele andere regio’s een statuut kregen waarin een zekere mate van autonomie was vastgelegd. De Spaanse conservatieve partij (PP) van huidig premier Rajoy heeft een belangrijk punt in deze regeling altijd bestreden: de erkenning van Catalonië als een natie. Volgens de PP is er maar één natie, het Koninkrijk Spanje, en gaat het autonomiestatuut alleen over taal en cultuur. De PP startte een juridische procedure voor herziening van het statuut en in 2010 heeft het Hooggerechtshof ‘natie’ uit het statuut geschrapt. Dat was het begin van een nieuwe golf van acties voor onafhankelijkheid, met elk jaar grotere demonstraties in Barcelona op de 11e september.

Behalve frustraties over onvoldoende zelfbeschikking, het jarenlang negeren van de Catalaanse klachten door Madrid, en een juridisch dispuut over Catalonië als natie speelt er ook een conflict over geld. Catalonië is de rijkste regio van Spanje en draagt meer belasting af dan het aan inkomsten uit de centrale kas van Madrid binnenkrijgt, al is het niet duidelijk hoeveel precies. Het zijn niet de arme Catalanen die het voortouw hebben genomen in de afscheidingsbeweging. Het conflict is in wezen ook een gevecht om de zeggenschap over publieke financiën tussen rijke, conservatieve Catalanen en rijke conservatieven in de PP van Rajoy. Een conflict dat door de economische crisis is verscherpt.

Het Hoogerechtshof heeft op 7 september j.l. het referendum waarin Catalanen zich kunnen uitspreken over afscheiding van Spanje ongrondwettelijk verklaard, en daarop baseert de Spaanse regering nu al haar tegenacties. Die uitspraak van het Hof roept principiële vragen op. De afscheiding zelf is volgens de grondwet onmogelijk zonder instemming van alle Spanjaarden. Waarom zouden de Catalanen zich hier dan niet eerst over mogen uitspreken? Het verbod kan moeilijk in overeenstemming gebracht worden met de vrijheid van meningsuiting, die ook in de post-Franco grondwet is opgenomen.

Tot voor kort was het overigens nog lang niet zeker of een meerderheid van Catalanen het onafhankelijkheidsstreven gaat steunen. Polls in juli gaven slechts 41% steun voor de onafhankelijkheid te zien en 49% tegenstanders, maar inmiddels wordt het spannender. De tegenacties van de centrale regering zijn koren op de molen van de afscheidingsbeweging, die van de dictaten uit Madrid altijd al een groot punt heeft gemaakt. De inzet van de Guardia Civil en de arrestatie van belangrijke politieke figuren zal de haat tegen de centrale regering doen groeien. Als op 1 oktober een meerderheid voor afscheiding kiest zal de centrale regering er niet omheen kunnen dat zij zelf aan dit resultaat een bijdrage heeft geleverd.

Voorlopig gaat het er om of de volksraadpleging wel kan plaatsvinden onder zoveel externe druk. Volgens Raül Romeva, de Catalaanse ‘minister van Buitenlandse Zaken’, voormalig Europarlementariër voor de Groenen, is er geen alternatief. Het gaat nu niet zozeer om de onafhankelijkheid van Catalonië, zei hij woensdag in Madrid, maar om democratie in Spanje en in Europa, ‘democratie of repressie’.

En dan, als het referendum doorgaat en er komt een meerderheid voor afscheiding, wat dan? De kans is klein dat de Catalanen een eigen republiek kunnen gaan vormen. En als het zover komt mogen ze vrezen voor hun welvaart omdat Spanje de afgescheiden staat nooit zal toelaten als nieuw lid van de Europese Unie. In Brussel is opnieuw duidelijk gemaakt dat afscheiding wordt beschouwd als vertrek uit de EU.

De inzet van de strijd tussen Madrid en Barcelona is een stuk minder duidelijk dan bij een partijtje voetbal.

  1. 1

    Bij dit soort dingen ga ik altijd automatisch ‘Spain Catalonia Putin’ Googelen. Het zal wel aan mij liggen, of die verdomde MSM, maar het is een reflex.

    https://www.theguardian.com/world/2014/apr/04/russian-ambassadors-catalonia-venice-scotland-alaska-annex-crimea

    http://www.newsweek.com/moscow-opens-forum-texan-scottish-and-catalan-independence-501945

    http://www.stopfake.org/en/catalonia-to-recognize-crimea-as-part-of-russia/

    Per slot van rekening heeft Moskou ook al de eerste ambassade voor de Onafhankelijke Republiek Californië.

    https://www.rt.com/usa/370698-calexit-california-embassy-moscow/

    “Verdeel en heers,” zou een machtige tsaar ooit hebben gezegd.

  2. 2

    In een gepolariseerde omgeving wordt afscheiding steeds waarschijnlijker. Rationele overwegingen zoals vertrek uit EU en euro worden minder belangrijk in een gepolariseerde omgeving.
    Rare jongens daar in Madrid, dat ze dit principe niet kennen. Twijfelende nee-stemmers zullen al snel ja-stemmers worden ondanks de consequenties.

    En hoe moet het in die voetbalcompetitie van ze? Real Madrid bestaat dankzij Barcelona en omgekeerd.

    Ga eens gauw lief doen voor elkaar jongens!

  3. 4

    @1: Divide et impera is een Latijnse spreuk die wordt toegeschreven aan Philippus II van Macedonië (382 v.Chr.-336 v.Chr.) (Wikipedia)….een regel die sindsdien door alle machtigen der aarde naar hartelust is toegepast.

  4. 5

    Varoufakis (DiEM25) over het referendum:

    I’m not taking sides…. we cannot oppose the idea of a referendum simply because the Constitution doesn’t allow it. In that case, we must work to change the constitution and make it not illegal, as stated in the 1945 UN Charter. Political problems must always be solved politically, by discussing and proposing solutions to all kinds of problems. Repression is never the solution

    Update: het volledige interview met Varoufakis is uit het Spaans in het Engels vertaald hier te vinden

  5. 6

    Wat heb ik toch een hekel aan referenda. Ook in Catalonië zijn er elke 4 jaar normale verkiezingen en er zijn daar meer dan genoeg partijen duidelijk voor of duidelijk tegen onafhankelijkheid. Bij de laatste verkiezingen haalden de onafhankelijkheidspartijen op zijn Trumps slechts 47.8% van de stemmen, maar wel de absolute meerderheid in het parlement. Naar mijn mening niet echt een basis om extreme hervormingen door te voeren.

    Over 2 jaar zijn er weer verkiezingen, eerder als de Catalaanse president het parlement ontbindt. Een referendum is dus helemaal niet nodig.

    Hoe dan ook is een eenzijdig referendum niet de methode, omdat mensen die niks met het referendum te maken willen hebben dan thuis blijven en de stemmers dan allemaal eenzijdig hetzelfde stemmen.

    De Spaanse conservatieve regering wordt in deze gesteund door de socialisten van PSOE en de (oorspronkelijk Catalaanse) liberalen van C’s. Dat is vrij brede steun voor dit erg harde ingrijpen. Ik begrijp ook niet zo heel goed waarom er zo hard ingegrepen moet worden, ze kunnen net zo goed de uitslag negeren, zoals vorige keer is gebeurd. Mijn cynische-ik denkt dat de centrale overheid hoopt dat Catalanen geweld gaan gebruiken, waarna men de boel als een soort ETA kan gaan bestrijden, maar het kan ook gewoon zijn omdat ze echt beledigd waren om hoe het referendum op nogal ondemocratische wijze door het Catalaanse parlement is gejast.

    Waar de Spaanse regering volgens mij echt fout zit is dat er geen enkele theoretische uitweg wordt geboden. Zelfs als 99% voor onafhankelijkheidspartijen zou stemmen, zou Rajoy nog volhouden dan een meerderheid van Spanjaarden afscheiding zou moeten goedkeuren. Dat is niet vol te houden. Beter is duidelijke en realistische mijlpalen overeen te komen en bij een eventuele uiteindelijke verkiezing al duidelijk te hebben wie wat betaalt en of Catalonië nog bij EU en Euro kan horen.

    In het kort: ik vind Spanje stom en de Catalanen nog stommer in dit conflict over vlaggetjes en hooguit 4% verschil in product en financiën. Groningen heeft veel meer te winnen met onafhankelijkheid en ik ben ernstig benieuwd hoe Den Haag in zou grijpen als Groningen zich onafhankelijk verklaart. Misschien nog wel harder.

  6. 7

    @6 laatste alinea: Als je denkt dat geld de belangrijkste drijfveer voor Catalaanse onafhankelijkheid is, heb je het conflict toch echt niet begrepen. Ik ben wel met je eens dat de Spaanse koppigheid in hun weigering om zelfs maar de mogelijkheid van Catalaanse onafhankelijkheid (of zelfs maar het uiten van de wens daartoe) bespreekbaar te maken in gaat tegen niet alleen de nationale, maar ook internationale principes (die Spanje ook onderkent, zoals Varoufakis fijntjes opmerkt). Die starre houding heeft na decennia het geduld aan Catalaanse zijde inmiddels uitgeput, vandaar dat die het nu ook op de spits gaan drijven. Dat kun je “nog stommer” noemen, maar er blijven weinig geweldloze alternatieven over (en aangezien de Spaanse regering inmiddels tot gewelddaden is overgegaan, zie ik het wat dat betreft somber in).

    Ik ben overigens niet noodzakelijk tegen referenda als het om zulke belangrijke kwesties gaat. Je zegt het zelf al, de uitgesproken separatisten hebben een meerderheid in de volksvertegenwoordiging bij een verkiezing waarin ze (net) niet de meerderheid in stemmen haalden (en er zijn ook partijen in Catalonië die niet helemaal helder zijn in hun voor of tegen onafhankelijkheid) en de verkiezingen gaan nu eenmaal niet alleen over wel of geen onafhankelijkheid, waar een referendum dat wel kan.

  7. 8

    @7 De verkiezingen van 2015 werden door de onafhankelijkheidspartijen gepresenteerd als een referendum over onafhankelijkheid. Dat ‘referendum’ wonnen ze niet (tot enorme opluchting in Madrid) en daarmee is het echt misplaatst om eenzijdig referenda te gaan organiseren. Laat ze eerst die popular vote maar eens winnen. Dat kan dit jaar nog als de Catalaanse president het Catalaanse parlement ontbindt. (Dus de stelling dat iets anders niet kan is aantoonbare onzin.)

    Het gaat tegen Madrid natuurlijk vooral om eer, maar tegen andere delen van Spanje wel degelijk over geld.
    https://www.youtube.com/watch?v=25yQJ8TXr_E
    Dit is vrij typisch en het is precies zoals Nederlanders over vluchtelingen, allochtonen en Spanjaarden incl Catalanen praten.

  8. 9

    @8: De verkiezingen van 2015 konden wel zo gepresenteerd worden, maar daarmee geldt niet dat alle kiezers ze als zodanig opvatten (en dat geldt net zo goed voor enigerlei volgende verkiezing voor een volksvertegenwoordiging). Daarnaast wonnen de separatisten volgens de regels van die verkiezing juist wel een meerderheid (meer dan 50% van de zetels, weliswaar met 47.8% van de stemmen), terwijl de partijen die eenduidig tegen onafhankelijkheid zijn maar 39.1% van de stemmen haalden (de oplettende lezer mist nog ruim 13% van de stemmen, die gingen naar partijen die geen helder voor of tegen standpunt hebben inzake Catalaanse onafhankelijkheid). De onduidelijkheid van die uitslag was meer dan voldoende reden om een referendum over onafhankelijkheid te houden, waarin de vraag veel duidelijker alleen daarover gaat. Een duidelijke meerderheid van de stemmers dacht daar trouwens ook zo over, want behalve de separatisten was ook de Catalaanse vleugel van Podemos voor een referendum over deze vraag (en het recht op zelfbeschikking in het algemeen) en samen waren deze partijen goed voor een ruime meerderheid van de stemmen bij de laatste verkiezingen.

    Dat het referendum eenzijdig moet, kun je de Catalanen moeilijk aanrekenen, Madrid wil onder geen enkele voorwaarde aan een Catalaans referendum meewerken (en daarmee druk ik het nog heel zacht uit, zoals in #0 valt te lezen).

  9. 10

    @9
    -Dat kiezers de verkiezingen niet opvatten zoals bedoeld, is voor het resultaat niet interessant, het werkt beide kanten op
    -De separatisten zelf, met name CUP, hebben voor en na de verkiezingen betoogd met name de 50% van de stemmen belangrijk te vinden. Doelstelling niet gehaald betekent praatjes minderen.
    -Niks is ooit een goede rede een referendum te houden in een parlementaire democratie, maar als iemand persé een referendum wil houden dan zullen voor en tegen samen dat referendum moeten organiseren, anders is het een veredeld Ukrainereferendum, waar alleen de aanhang van de organiserende partij bij komt opdraven.
    -Je kunt Spanje aanrekenen aan helemaal niks mee te willen werken, niet eens aan een stappenplan hoe onafhankelijkheid eventueel zou kunnen, maar een eenzijdig referendum is zeker niet de enige weg, Puigdemont kan gewoon het parlement ontbinden en verkiezingen uitschrijven in de hoop dan wel een duidelijk mandaat te krijgen.
    -Dan nog verwacht ik niet dat Spanje meewerkt, maar dan voldoe je in elk geval aan je eigen doelstellingen en heb je het mandaat volgens je zelfgestelde regels.
    -Het voelt helemaal niet lekker om politieoptreden of de PP te verdedigen, maar nationalisten zijn altijd in een van vreemde smetten vrij droomland levend tuig. Klagende Catalanen over de Spaanse onderdrukking zijn lachwekkend als Boze Nederlandse Burgers. Het voelt goed daar tegenin te gaan.

  10. 11

    @10:

    Je kunt Spanje aanrekenen aan helemaal niks mee te willen werken

    De PP heeft het er op aan laten komen door zich jaren achtereen volstrekt doof te houden voor de Catalaanse stemmen en te weigeren aan een oplossing mee te werken. De Catalaanse regering voert de bevolking nu met eenzijdige stappen richting afscheiding in een ongewisse toestand. Het is te hopen dat een meerderheid van de bevolking inziet dat dit armpje drukken van twee machtige partijen niet in het belang van alle Catalanen is.

  11. 12

    @0
    Nog even over deze zinsnede:

    Het verbod kan moeilijk in overeenstemming gebracht worden met de vrijheid van meningsuiting

    De vrijheid van meningsuiting komt niet in geding. Je mag nog steeds de mening uiten dat Catalonië onafhankelijk zou moeten zijn van Spanje. Het verbod gaat om het overheidswege organiseren van een referendum. De rechter verbiedt het volk of een individu niets, de rechter verbiedt de (lagere) overheid iets. Of dat verbod moreel juist is, is een andere vraag, maar de meningsuiting is niet in het geding. Als particuliere organisaties op eigen initiatief gaan ‘pollen’ onder mensen wat ze zouden willen, dan is het al een ander verhaal.

  12. 13

    @10: “Dat kiezers de verkiezingen niet opvatten zoals bedoeld”
    Nou is ie helemaal mooi. De verkiezingen waren niet bedoeld als referendum (het waren immers verkiezingen, geen referendum), alleen sommige partijen vatten het zo op. Andere partijen ook weer overduidelijk niet, blijkens het feit dat ze aangaven dat zoiets met een referendum beslist moest worden.

    “Puigdemont kan gewoon het parlement ontbinden en verkiezingen uitschrijven in de hoop dan wel een duidelijk mandaat te krijgen.”
    Dan blijft hetzelfde probleem bestaan, verkiezingen gaan om meer dan alleen onafhankelijkheid (anders zouden er ook maar twee partijen nodig zijn en die waren er noch bij de vorige en zullen er ook niet bij de volgende zijn, waar al uit blijkt dat verkiezingen hier geen juist instrument zijn).

    “dan zullen voor en tegen samen dat referendum moeten organiseren”
    Kijk dat is pas leven in droomland. Het is overduidelijk dat de Spaanse regering op geen enkele wijze mee wil werken aan een Catalaans referendum. 8 jaar geleden, niet, 3 jaar geleden niet, nu niet en over 10 jaar nog steeds niet.

    “nationalisten zijn altijd in een van vreemde smetten vrij droomland levend tuig”
    Nu maak je het wel heel gortig. Er kunnen goede motieven zijn om naar onafhankelijkheid te streven en de Spaanse regering is die op dit moment in hoog tempo aan het leveren, blijkens de repressie die ze uitoefent.

  13. 14

    @8: Inderdaad, dat is behoorlijk naar. Voor de minder Spaans en Catalaans sprekenden, de blonde vrouw zegt: ik ben wel eens op vakantie geweest in het Zuiden en ze werken daar maar 4 uur per dag. De meeste uren zitten ze in de bar of zijn ze aan het feesten. En dan zeurt ze ook over de belastingen die het bier in Barcelona (een dure stad) duurder zouden maken dan in het arme Zuiden.

    Verder is het gewoon een partijtje schreeuwen om zelf meer macht te krijgen en munitie in het gevecht om de komende corruptieprocessen.

  14. 15

    Hetzelfde publiek dat hartstochtelijk voor een totaalverenigde EU pleit, doet dat ook voor iedereen en z’n moeder die maar met een lokale afscheidingsbeweging aan komt kakken. Alles, zolang het maar niet nationalistisch is, zo lijkt het. Wat een theater.

  15. 16

    @12: Dat is wel erg formeel geredeneerd. De centrale overheid verbiedt de regionale overheid een volksraadpleging te houden waardoor mensen kunnen laten weten of ze ergens voor of tegen zijn. Natuurlijk kan dat ook met een opiniepeiling. Maar het referendum geeft iedereen de kans om zijn of haar mening te uiten. Dat wordt nu verboden. Het is minstens in strijd met het principe van de vrijheid van meningsuiting. Waartoe dient dat principe? Toch om iedereen de kans te geven zich te uiten omdat elke stem telt.

  16. 20

    @10:

    Dat kiezers de verkiezingen niet opvatten zoals bedoeld, is voor het resultaat niet interessant,

    Voor het resultaat is natuurlijk alleen interessant dat de kiezers het Catalaanse parlement kozen, en dat het Catelaanse parlement niet bevoegd is om de onafhankelijkheid uit te roepen.

    Als u belangrijk vindt, wat partijen beweren over de betekenis van verkiezingen, dan moet u ook belangrijk vinden:
    – welke standpunten in de campagne veel aandacht kregen
    en nog belangrijker:
    – wat de overwegingen van kiezers waren.

  17. 21

    @15: Als u de reacties goed gelezen heeft, gaat het hier om de vrijheid om een opinie-peiling te houden.
    En wel een zeer representatieve opinie-peiling: namelijk onder alle stemgerechtigden van 2015, die het onderwerp voldoende belangrijk vinden om ervoor naar de stembus te gaan.

    Los van de vraag of uw bewering waar is (heeft u geteld hoeveel mensen voorstander van het referendum en van de EU zijn?), is er niets tegenstrijdigs met deze standpunten.

    Ook de EU draagt bij (meestal dan, in Hongarije en Polen lukt het nu niet erg goed) aan een goed democratisch bestuur.

    @18: Ik heb wat meer woorden nodig dan u :-)

  18. 22

    @12: Ik ken niet de rechterlijke uitspraak.
    Ik vermoed dat Catalonië niet z’n onafhankelijkheid uit mag roepen, en dus geen consequentie aan een referendum verbinden mag.

    Is het organiseren van een referendum als opinie-peiling ook verboden?

  19. 23

    Als u de reacties goed gelezen heeft, gaat het hier om de vrijheid om een opinie-peiling te houden.

    Hm. Nee.

    Ook de EU draagt bij … aan een goed democratisch bestuur.

    Eh, nee?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

| Registreren