Lokaal eten: Volkskrant kopt kort door de bocht

Dat zal even schrikken geweest zijn voor het milieubewust denkende volksdeel dat niets moet hebben van voedsel met teveel kilometers achter de kiezen: de Volkskrant kondigt vandaag aan dat het allemaal voor niets is geweest, die nadruk op lokaal geproduceerd voedsel. Het nieuws heeft zelfs de voorpagina gehaald, waar we de kop zien “Telen in Nederland belast milieu meer”. Dat lijkt me aan duidelijkheid niets te wensen overlaten. Al mijn gefulmineer tegen Keniaanse boontjes en Marokkaanse frambozen blijkt weer eens het gemummel van een romanticus.

En we zijn nog niet klaar. Na de Ankeiler waarvoor op de voorpagina enkele vierkante centimeters zijn ingeruimd, gooit de Volkskrant in viervijfde van pagina 3 nog een tweede illusie aan scherven: biologische teelt is over het algemeen minder milieuvriendelijk dan niet-biologisch. Nou, daar kan de milieubewuste Nederlander het mee doen. En dan zijn we nog niet bij het vervolg op dit vervolg, een volledige pagina op 9 van het economiekatern.

Ik schrok ervan, u ook? Dat kan ik me voorstellen. Laat ik daarom meteen maar melden dat na lezing van de kleine lettertjes van het verhaal de meeste van die schrik alweer verdwenen is. De kop op pagina 1 blijkt wel heel kort door de bocht. En in de beoordeling van de milieuvriendelijkheid van biologische land- en tuinbouw lijken mij—hoewel ik het rapport waarop de krant zich baseert niet kan inzien—al op het eerste gezicht veel te weinig factoren gewogen. Eigenlijk maar één.

Om met het eerste te beginnen: onder de kop op de één staat letterlijk de openingszin “Het telen van groenten en fruit in kassen in Nederland is vaak schadelijker voor het milieu dan het importeren van deze producten uit het buitenland”. Kijk, daar zeg je ook meteen iets: in kassen. Ja, logisch. Kasteelt genereert in de regel een forse CO2-uitstoot, in tegenstelling tot vollegrondsteelt waarin de CO2-uitstoot minimaal is. Logisch dat het telen van gewassen in warmere en zonniger klimaten op dat punt gunstiger uitvalt. En het is ook prima voor te stellen dat dat maar voor een deel door het vervoer teniet wordt gedaan. Maar dan heb je het dus wel over kasteelt.

Op pagina 3 staat een fraai stukje grafisch werk waarin grote bellen CO2 de verhoudingen meteen duidelijk maken. Wat het eerst duidelijk wordt, is dat de rozenteelt veruit de grootste CO2-sproeier is. De in Nederland geteelde roos genereert volgens het grafiekje wel 23.000 kg CO2-equivalenten per 1000 kg product, waarvan 85% in kasverwarming gaat. Een in Kenia geteelde en naar Nederland vervoerde roos kan toe met “slechts” 10.250 kg CO2-equivalenten, waarvan bijna de helft wordt opgeëist door “materialen en processing” en nog eens een kwart door vervoer. 1000 kg tomaten uit Nederlandse kassen zijn volgens dezelfde rekenmethode goed voor 1725 kg CO2, terwijl uit Spanje gehaalde tomaten daar 1010 kg tegenover stellen. Dat vind ik veelzeggende cijfers, die mij overigens in de eerste plaats vertellen dat wij het milieu een weldaad zouden bewijzen door onze liefde te verklaren met vergeet-mij-nietjes in plaats van met Baccara’s.

Voor bloemkool worden vier bellen afgebeeld, waarvan er helaas niet één betrekking heeft op buitenlands gewas. Hier blijken vroege bloemkolen uit biologische en niet-biologische teelt te worden afgezet tegen biologische en niet-biologische zomerbloemkolen. De CO2-waarden liggen respectievelijk op 400, 350, 250 en 225 kg. Dat brengt mij als simpele ziel tot een tweede conclusie: eet meer bloemkool en minder tomaten. Jammer dat het bij één bloem en twee gewassen blijft. Wie weet hoeveel ik verder nog zou kunnen leren over de samenstelling van mijn eetpatroon?

Nog even over die bloemkolen: interessant natuurlijk dat die waarden daar staan, maar het blijven CO2-equivalenten. Daarin is ongetwijfeld alles netjes meegenomen, ook de productie van meststoffen. Het verrast mij niet dat de biologische teelt daarin (betrekkelijk marginaal) ongunstiger scoort: bij de productie van de louter natuurlijke (plantaardige en dierlijke) meststoffen die daarin zijn toegelaten komt meer CO2 vrij dan bij synthetische meststoffen. Maar natuurlijk bestaan milieu-effecten niet alleen uit CO2-uitstoot. Wat zijn bijvoorbeeld de milieu-effecten van de gebruikte bestrijdingsmiddelen? Het artikel maakt er geen woord aan vuil.

Wel verwijst het verhaal naar de groente- en fruitkalender van Milieu Centraal, die ik zelf ook veel en vaak raadpleeg om een idee te krijgen van de milieubelasting van onze groente- en fruitconsumptie. En raad eens wat? Daar ontstaat zowaar een veel genuanceerder beeld.

Waardoor ontstaat namelijk in de eerste plaats de milieubelasting? Doordat wij zo verschrikkelijk graag groenten en fruit willen eten waarvoor het niet het seizoen is. Aardbeien met moederdag. Asperges met kerst. Peultjes in oktober. Rabarber in december. Snijbonen in april. Tja, die komen uit de kas, dan wel uit verre landen. En daaraan hangt een prijskaartje, vooral voor het milieu. Uitermate simpel. Ik zou zeggen: mensen, houd daar toch mee op. Er is in elk jaargetijde genoeg lekkers, echt.

Vooral dat de Volkskrant met zijn scoop dát buitengewoon voor de hand liggende aspect geheel buiten beschouwing heeft gelaten, is wat mij betreft een misser van de eerste orde. Of zou ze echt bang zijn voor een Volksopstand als ze zou pogen haar lezers hun milieu-onvriendelijke (en overigens nog maar betrekkelijk recente) moederdagtraditie af te pakken?

Dan zou ik zeggen: niet zoveel koudwatervrees. Het is in Catalonië zelfs met het stierenvechten gelukt.

  1. 1

    Waardoor ontstaat namelijk in de eerste plaats de milieubelasting? Doordat wij zo verschrikkelijk graag groenten en fruit willen eten waarvoor het niet het seizoen is.

    En aan deze logische en bekende conclusie worden nog steeds de verkeerde woorden besteed?

  2. 3

    Het is juist dat de Volkskrant een miskleun maakt, maar daarvoor is Milieu Centraal de aangever. Met o.m. zijn groenten- en fruitkalender blijft deze ‘onafhankelijke voorlichtingsorganisatie’ de mist in gaan.
    Milieu Centraal houdt geen rekening met grote verschillen binnen een productgroep. Als de kas verwarmd wordt met aardwarmte of restwarmte van een elektriciteitscentrale of als voor bio-kas-groenten zonnewarmte in de zomer én winter wordt benut, scoort het NL-product qua CO2 beter dan het buitenlandse. Ook Eetschrijver gaat hier kennelijk aan voorbij met de stelling ‘Kasteelt genereert in de regel een forse CO2-uitstoot’ (bezwaar 1 bij agf-kalender).
    De afgelopen jaren investeerde de glastuinbouw fors in energieverduurzaming. Met resultaat, de sector is op koers voor de ambitie om klimaatneutraal te telen in nieuwe te bouwen kassen in 2020 (zie http://www.kasalsenergiebron.nl). Een flink aantal telers met kasteelt lukt dat nu al! Die ontwikkeling blijft buiten beeld bij de agf-kalender (bezwaar 2).
    Verder spitst de kalender zich toe op CO2-uitstoot alleen. Andere duurzaamheidsaspecten als gebruik van water, meststoffen of gewasbeschermingsmiddelen blijven buiten beschouwing (bezwaar 3).
    Kortom, het artikel in de Volkskrant en de voorlichting door Milieu Centraal doet geen recht aan de forse investeringen van ondernemers en zet consumenten (waaronder Eetschrijver) op het verkeerde been!

  3. 4

    @Geert Pinxterhuis
    Het gaat niet om klimaatneutraal of forse investeringen, het gaat er om dat men wereldwijd de feesten moet vieren op de dag dat ze vallen, m.a.w. geen tomaten en sla als het de tijd niet is.

  4. 5

    Wat ik even niet begrijp: waarom is biomest dan zoveel ‘zwaarder’? Neem voor het gemak dat het gaat over koemest: die mag dan wel meer CO2 gekost hebben dan je doorsnee zak kunststoffen, maar die koemest is slechts een bijproduct van het vlees of de melk waarvoor de koe dient.
    Misschien kan dat niet gezegd worden van de installatie waar de kunstmest geproduceerd wordt?
    Neem de moedermelk van de homo sapiens; ik neem aan dat de moeder niet meer C02 verbruikt dan de doos poeder all-in gekost heeft?

  5. 6

    Wat ben ik blij dat ik lui ende gierig ben.
    Urban american systeem overgenomen. Ik hang een paar flessen buiten… beetje intelligent irrigatie syseem toevoegen en willekeurige zaadjes planten. Geen ingewikkelde verhalen alla Crachàt.

  6. 7

    Ik zou graag nog een andere vraag stellen: wat is er tegen een kastomaat wanneer de kas energie levert ipv vraagt? Zulke actieve kassen bestaan al. Zou het dan, door de energiewinst, niet zelfs beter zijn om je bloemkool, aarbei en tomaat uit de kas te prefereren boven de koude grond?

  7. 14

    Maar natuurlijk bestaan milieu-effecten niet alleen uit CO2-uitstoot. Wat zijn bijvoorbeeld de milieu-effecten van de gebruikte bestrijdingsmiddelen? Het artikel maakt er geen woord aan vuil.

    Voor een solide gewas als bloemkool dat volgens EU-regels is bespoten zit dat ergens achter de komma. Over wat ze in Kenia over de rozen spuiten zou ik dat niet durven te zeggen.

  8. 15

    @christinA Eijkhout
    Ieder z’n keuze, het is wat je prefereert. Ik heb er geen bezwaar tegen te profiteren van de huidige stand van de techniek. Als dit betekent jaarrond aardbeien, tomaten, bloemkool die (vrij) duurzaam zijn geproduceerd, jummie!
    @Chrachàt
    Bij bio is vooral de (relatief) beperkte opbrengt per m2 of ha fnuikend voor het CO2-sommetje.
    @mmaas
    Precies! Bijvoorbeeld: energiecentrales lozen het warme water in de rivier, Noordzee of Eems en blazen de CO2 de lucht. De glastuinders verstoken gas, produceren elektriciteit (circa 10% van de totale NL-productie) én benutten zelf de warmte en de CO2 (als meststof voor de plant). Hoeveel meer duurzaam wil je het hebben?
    @Cracken
    En smaken doet het ook nog, blijkt onder meer uit de smaaktests in het (bijzonder kritische) Duitsland.

  9. 17

    @16: De boer moet met zijn tractor over het land rijden, hij gooit daar bv kunstmest op en de bloemkolen – relatief zwaar en groot – moet worden vervoerd naar veiling en supermarkt.

  10. 18

    Had het artikel ook gelezen, vond het kant noch wal raken. Vooral omdat in het begin van het artikel staat dat het onderzoek is gedaan door het productschap tuinbouw. Verderop staat: ‘De Co2 voetafdruk is voor buitenstaanders niet toegangkelijk.’ M.a.w. slechte journalistiek, cijfers en conlusies klakkeloos overgenomen, jammer van de volkskrant.

    Typisch gevalletje wij van wc-eend….

  11. 20

    @ Geert Pinxterhuis:

    In 2008 bedroeg het aandeel duurzame energie in de glasteelt groente- en fruit slechts 1%

    Lees dit ook eens:

    Sperzieboontjes. Van de volle grond in Nederland met 718 kg CO² eq/ton de laagste broeikasgasemissie. Dezelfde boontjes uit Kenia 4516 kg CO² eq/ton (82% a.g.v. transport per vliegtuig) en uit de Ned. kas 3174 kg CO² eq/ton (76% a.g.v. aardgasverbruik). Ruimtebeslag Kenia groot, kas NL klein (hoge opbrengst per m2). Fossiel energieverbruik Kenia en uit de kas NL hoog

    Verse sperziebonen van de volle grond in Nederland hebben de laagste ReCiPe- score (weging 3 milieu-indicatoren: broeikasgasemissie (humane gezondheid), ruimtebeslag (beslag op biodiversiteit) en fossiel energieverbruik (beslag op voorraden), hoofdstuk 3.4

    http://www.consumentenbond.nl/morello-bestanden/508993/Milieukundig_Sperziebonen_en_spinazie.pdf

  12. 22

    @ Yevgeny Podorkin

    Dat aandeel duurzame energie zou overigens hoe dan ook een stuk beter kunnen als glastuinders niet werden uitgeknepen door een afzetmarkt die voor ruim 90% in handen is van slechts vijf spelers–de inkoopafdelingen van de supers. In die omstandigheden kan ik me voorstellen dat er van investeren in duurzaamheid weinig komt.

  13. 23

    @ Eetschrijver (22)
    Klopt.

    @ Yevgeny Podorkin
    De glastuinbouw gaat de ambitie van 4% DE in 2010 niet halen. Dat is bekend. Voor 2020 is de ambitie 20% DE. Dat is – op voorhand – een lastige exercitie. Vooral omdat door de crisis(prijzen) van de afgelopen jaren investeringen stokten.
    De eerste tuinders verwarmen hun kas met aardwarmte. Bij enkele andere tuinders draaien momenteel de boren tot enkele kilometers diep de grond in. Bij enige tientallen méér zijn concrete plannen klaar om van start te gaan met het benutten van de duurzame energiebron.
    Daarnaast is er een groeiend aantal tuinders dat ’s zomers warmte ‘oogst’, in de grond als warm water bewaart om het vervolgens ’s winters weer aan te spreken. En er zijn tuinders die hun WKK (een kleine elektriciteitscentrale) stoken op biobrandstoffen als afvalhout of snoeihout.
    Deze ondernemers investeren enorme bedragen en leveren daardoor duurzame producten af, niet zelden klimaatneutraal. Dit poetst huidige vergelijkingen als die van de Consumentenbond niet weg, maar geeft weer in welke richting de sector beweegt. Dan helpt het niet als er een negatief koopadvies ligt voor groenten uit de kas. Want uiteindelijk is het een onderneming die ook economisch duurzaam moet draaien. Milieu Centraal heeft daar kennelijk geen boodschap aan, steeds meer partijen gelukkig wel (lees er o.m. de troonrede maar op na).

  14. 24

    Goed, in dit tempo zullen de Supermarktspelers en consument het water nog wel eens boven de lippen zien stijgen…vergt enorme investeringen maar kassen en invliegen van groenten die hier prima gedijen is Waanzin.

    De markt de markt, me zolen.Zag potdomme bij de super van de zomer, midden in het Ned. groeiseizoen, kratten sperzieboontjes uit kenia liggen…slappe dunne frutseltjes zonder verse Knak a 2,98 het pond. Snap u het snoop ik het ook

  15. 26

    @25 Is bezopen inderdaad.. Je zou toch denken dat men gewoon eens 1 JSF minder zou kunnen aanschaffen a 85 miljoen euro.. Kun je met de huidige prijs (kan vast beter als je groot inkoopt) 4250 woningen van een aardwarmte installatie voorzien. Kortom als je als klein k*t landje gewoon eens kapt met die idiote defensie ambities, kun je waarschijnlijk je hele land voorzien van duurzame warmte. Maar goed, rechts kabinet, waarschijnlijk kopen we nog wat extra JSF’s, tegen een nog hogere prijs en geven we een bonus weg aan de bedrijven die ze maken.