Lieve(r)evolutie

dr. clavanBovenstaande kop komt uit de jaren zestig, de tijd dat President Johnson een “molenaar” werd genoemd, zodat de knuppelende politie voor de rechter in zijn hemd stond. De ontwikkeling in veel landen doet sterk aan de jaren zestig denken, misschien nog meer dan aan het revolutiejaar 1989. Wat is er aan de hand?

Elke dag zitten de actualiteitenrubrieken vol met Drs. Clavan; en alle Clavan’s beweren onveranderlijk datgene wat je zelf ook net bedacht had, of na enige discussie met een huisgenoot bedacht zou hebben. Het is ook  lastig, met de neus op de geschiedenis. Bij de BBC trof ik een blog van Paul Mason, met de titel “Twintig redenen waarom het overal los barst”. Het is een boeiende tekst waar ik in het volgende vrijzinnig uit put.

De eerste opmerkelijkheid is een nieuw sociologisch type, “de afgestudeerde zonder perspectief”. De Arabische landen hebben een zeer jonge bevolking, maar te weinig werkgelegenheid. Het lijkt een duidelijke overeenkomst met onze jaren zestig, toen de ‘babyboom’ de universiteiten bevolkte en vond dat er maar eens moest worden afgerekend met de generatie die had gecollaboreerd in de oorlog en zonder nadenken aan de wederopbouw was begonnen. Onder dat nieuwe type zijn vooral de vrouwen talrijk.

Een gemeenplaats is dat de revolutionairen beschikken over de sociale media: wie denkt dat het niets te beduiden heeft, volge de berichten over Libië en bekijke de filmpjes. Het mobieltje is een buitengewoon handig apparaat om rebellie mee te organiseren en repressie mee vast te leggen. Het Landelijk Aktiecomité Scholieren heeft een paar jaar geleden gepionierd in ons land. Spannend is misschien het bericht dat in China de telefoonproviders de functie groeps-sms moeten uitschakelen van het regime, dat vermoedelijk een stress heeft die de paladijnen van Khadaffi inmiddels kennen.

Richard Dawkins vond al een kwart eeuw geleden de “meme” uit, een drager van culturele ideeën, symbolen of handelwijzen, die van de ene geest naar de andere kunnen worden overgebracht. Het is een culturele analogie van het begrip “gene”: ook een gen deelt zich, muteert en reageert selectief op druk van buiten. Het begrip “meme” lijkt een goede aanduiding van de ideeën en de kracht van hun verspreiding via de sociale media. De jonge revolutionairen in Egypte kondigden geen islamitische revolutie aan, maar uitten veeleer moderne, democratische sentimenten, gericht tegen onderdrukking en vernedering. Zij toonden zich met hun pleidooien voor vrijheid erfgenamen van de Franse Revolutie. De uniformiteit van de uitspraken van de demonstranten vond ik verbazend: weinig tot niets islamitisch en dus was de terughoudendheid van de regering Obama verstandig.

In de politieke wetenschap is een revolutie het gevolg van “rising expectations”, stijgende verwachtingen waar de echte mogelijkheden tot realisatie bij achter blijven. In veel Arabische landen is een hoge welvaart door de olie, maar daarmee onstaat geen bevredigend bestaan voor de middenklasse.  Mason zegt dat nieuwe relaties ontstaan tussen een geradicaliseerde middenklasse, de armen en de georganiseerde arbeiders. Daaruit onstaat een revolutionair potentieel. Die relaties leiden tot een verlies aan angst onder de jonge radicalen: een vrije dag is er niet meer bij.

Mensen weten meer dan vroeger: alles wat je nodig hebt om de wereld te duiden is vrij verkrijgbaar op internet. Dictators kunnen nieuws, verhalen, de waarheid niet langer onderdrukken of laten verdwijnen. Mensen hebben ook een beter begrip van de mechanismen van de macht en de wijzen waarop die wordt uitgeoefend. De revoluties zijn niet economisch, maar ze zoeken een matiging van excessen, die door autoritaire regimes worden bedreven.

Mason zegt: het zijn maar generalisaties, zo moeten deze denkbeelden ook behandeld worden. Wat gaat er gebeuren als deze “fluffy global zeitgeist” geconfronteerd wordt met een ouderwetse dictator die 300 tanks inzet tegen demonstranten? Het zou kunnen dat dit spel inmiddels in Libië al honderden doden heeft gekost. We zullen het de komende dagen zien.

De grote vraag is of de Arabische onrust allemaal “klein bier”is: wat gebeurt als de Chinese jeugd behoefte krijgt aan democratie? Of India? Hier spelen economische verdelingsvraagstukken vermoedelijk een grotere rol, met radicaliteit als wezenlijke karaktertrek van de strijd. China is in hoge mate de financier van de tekorten van de Amerikanen. Als de Chinezen een strijd om de macht in hun land aan gaan, kon dat nog wel meer invloed hebben dan langdurige onrust rond de bronnen van onze olie.

  1. 3

    misschien nog meer dan aan het revolutiejaar 1989.

    Ik vermoed dat we over een jaar of wat zullen zeggen dat 2011 meer leek op 1848: d’r zijn wat hervormingen doorgevoerd, maar voor de bevolking is er in eerste instantie wezenlijk niet veel veranderd.

  2. 4

    Zouden in China en India de economische verdelingsvraagstuikken echt een grotere rol spelen dan in de Arabische landen? Ik denk dat het zeker net zo’n grote rol speelt.

  3. 5

    Op dit moment is een Jasmijnrevolutie in China niet aan de orde. Het ontbreekt aan organisatie deels doordat de economische groei massale onvrede smoort maar vooral omdat de overheid er alles aan doet dat de chinezen zich organiseren. Ondergronds sluimert het wel degelijk (men kapt er niet voor niets regelmatig de nieuwe media af). Groei China stagneert overigens (dit jaar van 10 naar 8%)..

  4. 6

    @4 Ik denk een minder grote rol, in China wordt zo snel rijker dat iedereen het beter krijgt, en dan maken die klasseverschillen niet zoveel uit. Pas als China stopt met groeien ontstaat er weerstand.
    (wat yevy zegt dus)

  5. 7

    @5
    van 10 naar 8% groei is volgens mij nog niet echt stagnatie te noemen.
    @6
    Het probleem is uiteraard dat niet iedereen rijker wordt. Er zijn gigantische verschillen tussen de kustprovincies en de binnenlandse en westerse provincies. Ook zijn er binnen de provincies grote verschillen tussen stad en platteland. Daarnaast is zo’n 10% van de bevolking onderdeel van, door de Chinese overheid, officieel geregistreerde minderheden.
    En laten die minderheden nou vooral in de provincies wonen waar de groei achterblijft op de rest van het land. Dit, gecombineerd met hun toch al slechtere politieke positie, door het onderdrukken van de culturele verschillen en de economische dominantie van Han Chinezen in de provincies met minderheden is een gevaar voor de stabiliteit van China.
    Geen wonder dat ze uiteraard ook de “Open Up The West”, “Revitalize The Northeast” en de “Rise of Central China” beleidsmaatregelen hebben geformuleerd.
    Daarnaast zie je ook dat historisch gezien de meeste opstanden in China gestart worden vanaf het platteland door de boeren.
    Enkele jaren geleden kan ik me herinneren dat er nog grote protesten waren op het platteland van China.

  6. 8

    @1: klopt, maar met de titel kon de juiste pagina niet gevonden worden; dat zat ons even dwars.
    @5: geen idee. Tenslotte was de hemelse vrede ook een verrassing. Er zijn weinig berichten, maar die verontrusten wel. En zoals de Libische kolonel, verwacht ik ook dat de Chinese CP de macht niet zo maar uit handen geeft.

  7. 9

    Ik denk dat er eerdere grote wereldproblemen zullen ontstaan dan bij opstanden in China en India.
    Als Khaddafi sneuvelt, en daar ziet het naar uit, dan is de volgende dominosteen Saoudi Arabie. En als de olieproductie daar stil komt te liggen dan heb je geen discussie over peakoil meer nodig.

  8. 11

    @7 Die minderheden verkeren niet in de positie om een revolutie te beginnen en het platteland ook niet, je moet kijken naar de steden en daar heerst geen grote onvrede omdat bijna iedereen meeprofiteert.

  9. 13

    @11
    De onlusten in de autonome regio Xinjiang vorig jaar, of is het alweer twee jaar geleden? De continue onlusten in Tibet. Zeker de nationalistische, en in sommige gevallen separatistische tendensen in Xinjiang met betrekking tot een grotere staat: Oost-Turkestan.
    Meerdere boerenprotesten sinds de Deng-hervormingen begonnen, die hard de kop zijn ingedrukt.
    En dat er geen grote onvrede heerst in de stad is ook een illusie. De stedelingen profiteren misschien wel, maar dan moet je wel de goede Hukou-registrering hebben. De meer dan 100 miljoen migranten van het platteland die in de steden werken hebben nog steeds een plattelands-Hukou wat betekent dat ze in de statistieken niet voorkomen als bewoners van steden. De plattelands-hukou heeft ook het effect dat ze geen gebruik kunnen maken van sociale diensten in de steden, en hun kinderen ook geen onderwijs kunnen krijgen, ze niet of nauwelijks in aanmerking komen voor woningen in de steden waardoor gigantische shanty towns ontstaan en de gebruikelijke uitbuiting van migranten.
    Dit leidt tot gigantische ontevredenheid aldaar.

  10. 14

    @13 Inderdaad, en geen van die onlusten was een bedreiging voor de chinese staat.
    Wat die plattelanders in de steden betreft heb je wel een punt, maar misschien hebben die nu ook een tv en een warme douche terwijl hun ouders er geen hadden?

  11. 15

    @14
    Nee dus juist niet, want ze worden door het hukou registratie systeem nog steeds ingedeeld als plattelandsbewoner. Daardoor hoeven de stedelijke overheden verder ook geen sociale dienstverlening aan hun te geven. Dus geen huis met warme douche of elektriciteit voor een tv.
    Geen toegang tot scholen in de stad voor hun kinderen, geen gezondheidszorg van overheidswege, politie die lukraak mensen kan oppakken omdat ze niet geregistreerd staan.

    En de Chinese overheid ziet die onlusten van de minderheden juist als een ontzettende bedreiging van de stabiliteit en territoriale integriteit van China. Daarom al die extra overheidsplannen in specifieke perifere regio’s met grote hoeveelheden minderheden.
    Daarom ook de invasie in die gebieden van Han chinezen die daar naartoe migreren dankzij een overheidsbeleid dat opstandige regio’s probeert te Hanificeren.
    Dit leidt vervolgens weer tot meer onrust onder de lokale bevolking omdat hun cultuur verder wordt onderdrukt door de nieuwkomers. Deze dan ook de beste banen in de regio innemen, wat de effecten van het specifieke beleid van de centrale overheid om die regio’s economisch uit het slop te trekken weer teniet doet omdat alle inkomsten naar Han chinezen vloeien.
    En het gaat in totaal om meer dan 110 miljoen mensen die tot een van de, ik dacht 58, officieel erkende minderheden behoort.

  12. 17

    @16
    Helemaal met je eens, als de Chinese economische groei over een langere periode hapert, voordat de Chinese overheid zijn sociale vangnet heeft opgewaardeerd, meer economische, religieuze en politieke vrijheden heeft gegarandeerd en de inkomensongelijkheid heeft weten te verminderen dan komen ze ook in de problemen.
    Dan vallen inderdaad de huidige strubbelingen van minderheden en benadeelde boeren in het niet met wat er dan kan gaan komen.
    Je hoeft alleen maar naar de Chinese geschiedenis zover terug als het begin van het middenrijk te kijken om te zien dat ze niet schuwen op een bloedige manier van regering te wisselen als het iets minder gaat.

  13. 18

    Opwaarderen sociale vangnet en meer economische, religieuze en politieke vrijheden.

    Afwachten wat het a.s, congres m.b.t. het nieuwe 5- jarenplan (mrt) brengt cracken. Op papier meer oog voor sociaal, milieu, inkomensongelijkheid…

    Experts in China’s domestic economy and political science are happy to find in the 12th Five-Year Plan (2011-15) that the Chinese government will focus more resources on rural areas and bridge the income divide between the urban and rural areas.

    http://www.chinadaily.com.cn/bizchina/2010-10/27/content_11463985.htm

  14. 19

    @18
    Ja ik weet dat de Hu-Wen administratie juist daarvoor meer oog heeft gehad, in tegenstelling tot de Sjanghai clique van Jiang Zemin ervoor.
    Misschien ligt dat ook gedeeltelijk aan het feit dat Hu en Wen in de rangen zijn opgeklommen vanuit de binnenlandse provincies, en dus meer oog hebben voor de regionale ongelijkheden en de ecologische schade die wordt ondervonden door de economische groei.
    Het valt uiteraard nog maar te bezien hoe de 5de generatie van Chinese leiders daar na 2012 als zij aan de macht komen daar mee doorgaat.
    De gedoodverfde opvolgers, Xi Jinping en Li (achternaam even kwijt) en andere 5e generatie leiders zijn juist veel meer stedelingen, die gestudeerd hebben in financiële richtingen, en die wellicht weer meer oog hebben voor de stedelijke ontwikkeling en de regionale ongelijkheden wellicht weer hun beloop laten.

    Dus wordt nog interessant om te zien hoe het 18e partijcongres zal gaan en wat de hoofddoelen van de nieuwe administratie zullen worden.

  15. 20

    Zeg, een aantal bovenstaande reageerders geven blijk van nogal wat kennis over China te hebben die verder gaat dan wat je op het 8 uur journaal oppikt.
    Iemand een suggestie(-s) voor een boek(-en) over (moderne) geschiedenis van China. Ik merk dat daar voor mij wel een redelijk gat van kennis ligt, p het gevaar af ook een Clavan te worden kom ik niet verder dan een Boxer oorlog, iets met Opium en Briten en nanking en Japanners en een eunuch admiraal die Afrika bezocht. Iemand enkele aanraders die wat meer inzicht in China verschaffen?