Laat ministers solliciteren

Dit is een gastbijdrage van ReindeR Rustema. Hij is initiator van petities.nl en docent media aan de universiteit van Amsterdam.

Binnenkort worden onder CDA- en VVD-prominenten in korte tijd alle ministersposten verdeeld, nadat er exact twee maanden verloren zijn gegaan aan het vinden van een regeerakkoord waarvan iedereen weet dat er waarschijnlijk weinig van gerealiseerd zal worden, laat staan dat er ooit een politicus op afgerekend zal worden. Of dat regeerakkoord op zijn minst een garantie is voor een stabiele regering valt te betwijfelen.

De enige zekerheid die we hebben is dat het politieke spectrum netjes gefragmenteerd is. Dit heuglijke nieuws over onze representatieve democratie wordt helaas te weinig gevierd. Idealiter vertegenwoordigen 150 inhoudelijk verschillende volksvertegenwoordigers het land, maar de verdeling over de 10 partijen nu is al een redelijke prestatie. Er zijn maar weinig democratieën die zo’n mooi verdeelde representatie van een land hebben bereikt. Applaus.

Het is de huidige manier van het aanstellen van een regering die het uitbundig vieren van deze representatie belemmert. De ‘winnaars’ van de verkiezingen mogen nu de bestuurders leveren. Dit is minstens een vreemde interpretatie van de verkiezingsuitslag omdat uiteindelijk alle volksvertegenwoordigers in de Tweede Kamer winnaars zijn. Alleen zij die geen zetel behaald hebben zijn de verliezers. Al tijdens de verkiezingscampagne wordt de illusie gewekt dat de winnaars van de verkiezingen op eigen gezag een heel pakket aan maatregelen uit het eigen verkiezingsprogramma kunnen realiseren als bestuurder. Welke kiezer gelooft in dit bespottelijke vertoog?

Daarnaast is het ook een vreemde gedachte dat volksvertegenwoordigers kunnen en moeten besturen. In de rest van het land is het vanzelfsprekend dat een organisatie niet wordt bestuurd door degene die de werknemers het beste vertegenwoordigt. Die positie is voor de beste bestuurder die ervoor te vinden is. Waarom is dit in de nationale politiek anders?

Om die reden moet de plenaire Tweede Kamer het initiatief naar zich toetrekken en gezamenlijk de bestuurders van het land vinden. Laat die technocraten solliciteren die zich bewezen hebben in eerdere posities en die het aandurven om dit op nationaal niveau te herhalen. Welk arbeidsverleden past het beste bij de positie? Zeker als we een stabiele regering willen hebben moeten we deze klus niet overlaten aan een coalitie van enkele partijen die samen een meerderheid hebben. Dat is ondemocratisch.

Dit doet ook recht aan het opereren op basis van onderwerpen in onze gespecialiseerde en internationaal verbonden samenleving. Goed ingevoerde technocraten die op basis van de inhoud van het dossier de populistische en idealistische volksvertegenwoordigers van repliek kunnen dienen bieden een dualistisch tegenwicht. De discussie kan dan eindelijk gaan over de kaders waarbinnen zo’n technocraat bepaalde doelen moet behalen. Dit moet de Tweede Kamer zelf uitzoeken en niet overlaten aan een minderheid van zogenaamde ‘winnaars’.

De profielen voor de ministers kunnen al na een paar kamerdebatten vastgesteld worden zodat de vacatures binnen een week gepubliceerd kunnen worden. De informateur kan de sollicitatiecommissie voorzitten en elke kandidaat aan mevrouw van Amsberg voorstellen zodra die gevonden is. Dit laatste is een traditie waar niet makkelijk aan te ontsnappen is, maar voor de rest is er geen enkele stelsel- of wetswijziging nodig. Er is ook geen reden om goed functionerende ministers te vervangen na verkiezingen. Hun opdracht en opdrachtgevers veranderen, maar als bestuurder zijn ze niet meer of minder geschikt.

De eerstvolgende minister die het vertrouwen van de Kamer verliest kan al op de nieuwe manier aangesteld worden als er een kamermeerderheid voor te vinden is.

  1. 1

    Da’s een boel wollige taal. Ik meen te mogen opmaken uit dit byzantijnse geleuter met zijsprongetjes naar pessimisme over het feit dat we een rechts kabinet gaan krijgen (he, je komt uit Amsterdam of niet, tenslotte) dat je vindt dat de Kamer de hoeveelheid en de aard van de ministersposten bepaalt, en dat zij daarvoor vacatures gaat vervullen per debat en stemming. En dat de manier om ze weer weg te krijgen, ook een stemming is.

    Maar geloof je nu werkelijk dat 150 mensen het zonder partijbelang eens kunnen worden over ook maar een enkele ministerspost ? En heb je je gedachten ook al laten varen over de wetswijzigingen die ervoor nodig zijn om dit akkefietje te klaren ?

  2. 2

    twee maanden verloren? niets gerealiseerd van regeerakkoord? nooit iemand op afgerekend?

    Duren formaties gemiddeld niet 80 dagen? Kun jij in de toekomst kijken naar wat er gerealiseerd gaat worden? En rekent de kiezer uiteindelijk in onze democratie niet af met de regering?
    Over dat solliciteren gesproken? Hoe ben je aan die baan bij de UvA gekomen? Zeker gezegd dat je wel verstand hebt van ‘media’. Ga je dit stukkie mee laten tellen op je lijst van publicaties? Of toch maar niet?

  3. 4

    Ok, inhoudelijk dan: technocraten als minister…een beetje zoals topambtenaren ministers vervingen in of kort na WO II. een minister heeft een bredere functie dan deskundig problemen oplossen. Hij of zij vertegenwoordigt, zit voor, geeft leiding aan en verkoopt beleid. Niet alleen aan ‘het volk’ of an de tweede kamer, maar aan betrokken ngo’s, bedrijven, buurlanden, gemeentes, provincies etc etc.. los van de bezwaren die KJ al noemt (partijpolitiek) lijkt het me dat technocraten niet bepaald het profiel hebben voor een ministersfunctie. Deskundigheid moet toch vooral een niveau lager zitten, bij topambtenaren en adviseurs.
    Wat wel zou kunnen is minder partijgebondenheid, dus eens wat vaker een minister van buiten halen. Iemand die niet al jaren in de partijcultuur of de politiek rondloopt (Wijers, Plasterk).

  4. 7

    Toch is dit precies wat moet gebeuren om de scheiding der machten eens eindelijk fatsoenlijk door te voeren. Medewetgeverschap weghalen bij de regering, beleid uitsluitend laten maken in het parlement, ministers vooral beoordelen op hun vermogen dat beleid goed uit te voeren en leiding te geven aan de ambtenarij.

    De in Nederland heersende opvatting over scheiding der machten (“de regering regeert, de kamer controleert”) staat helemaal haaks op wat Montesquieu heeft bedoeld. Het deugt gewoon niet.

  5. 9

    @sjap(what’s in a name?): geil jij op het politieke gestuntel van De Jager en EHB?
    Vind je dat iemand die het internet middels de OvJ aan banden wil leggen, zijn huidige positie wat jou betreft mag behouden? Te belazerd(en wellicht te links) om de tekst goed te lezen?
    Word eens volwasssen!

  6. 10

    @ Ben
    Het feit dat je om dinsdagmorgen 05:51 uur op een weblog zulke onzinnige teksten uitslaat maakt voor mij duidelijk dat je niet echt volwassen bent. Misschien dat je vroeg opgestaan bent om te studeren, je kind te verzorgen of naar je verantwoordelijke baan te gaan maar ik betwijfel het.
    Ik hoop dat je wat met je EIGEN leven gaat doen en je minder druk maakt om het leven van ministers die wel keihard gewerkt hebben om wat van hun leven te maken.

  7. 11

    @Olav
    ik ben het met je eens dat er in Nederland geen scheiding van machten is zoals Montesquieu dit bedoelde, maar ministers laten soliciteren bij de 2e kamer veranderd dit niet, want “wetgevers” zullen ook dan voortkomen uit “controleurs”.
    De trias politica is overigens uberhaupt slechts een niet te behalen ideaal. Rechters worden bijvoorbeeld welliswaar voor het leven aangesteld, maar (zoals we in de VS kunnen zien) speelt de politieke voorkeur voor hun aanstelling aak ook een rol.

    Ik vind dit sowieso een matig stukje, weer één waar de macht van de meerderheid in de kamer als “ondemocratisch” wordt bestempeld. Dit is dommig, want we leven nu eenmaal niet in een democratie maar in een parlementaire democratie. Een echte democratie is niet haalbaar dus hebben we volksvertegenwoordigers en nog wat spelregels om het praktisch bestuurbaar te houden. Die spelregels zijn dus logischerwijs “ondemocratisch” en ze zo noemen slaat dus nergens op.

    Verder solliciteren ministers nu natuurlijk ook al, alleen niet direct bij de gehele kamer maar bij een fractie en bij de coalitie.
    Het alternatief dat de auteur voorstelt is niet wezenlijk anders dan dit, want als je in een regeerakkoord afspreekt binnen de plenaire tweede kamer op een bepaalde minister te stemmen, dan heb je daar ook een meerderheid. De vergelijking met een bedrijf, waar dan “de beste” bestuurders zouden worden gekozen slaat ook nergens op. Hier zijn namelijk grofweg twee opties. Of de baas is de oprichter of op andere ondemocratische wijze de baas geworden (de zoon ofzo). Of de baas is goedgekeurd door de aandeelhouders. Dit is in feite gelijk aan een gekozen president waarin alle Nederlanders een even groot bedrijfsaandeel hebben. Beweren dat aandeelhouders beter zijn in het kiezen van “de beste bestuurder” dan het volk of de regeringsfracties is nergens op gebasseerd. Vergeet hierbij niet dat het logisch is dat een kamerlid van bijvoorbeeld het CDA, een CDA minister ook echt een betere bestuurder vindt.

    Najah, @Andijviestampot kuiltje jus, helemaal mee eens

  8. 12

    @1. Eerst profiel opstellen, partijen schuiven geen kandidaten naar voren. Geen wetswijzigingen nodig.
    @2. Formaties niet langer nodig als je ministers stuk voor stuk vervangt. Geen nieuwe volledig nieuwe regering na verkiezingen, alleen opnieuw gekozen Tweede Kamer.
    @3. Dank u!
    @4. Inderdaad, soort topambtenaar. Maar dan met bijzondere verantwoordelijkheden, zoals u schrijft. Sommige technocraten kunnen dit, niet allemaal. Eerzame positie, daar kan geen topsalaris tegenop.
    @5. Ad hominem.
    @6. Individuele ministers zijn hiermee uit het kabinet te verwijderen zonder verstrekkende consequenties, zoals nieuwe verkiezingen.
    @7. Precies. Veel beleid gaat ‘met handen los’ (dankzij ambtenaren), dat zie je de afgelopen maanden. Wat blijft liggen zijn de politieke keuzes. Alleen op grote lijnen en bij politieke keuzes is sturing nodig door een goed debat in de Kamer zelf. Minister zorgt dan dat alles consistent blijft bij zoveel conflicterende belangen, wereldbeelden, etc. En dan ook nog goed uitgevoerd, geen onmogelijke doelen beloven. Mooie klus voor goede bestuurder.
    @11a. Democratisch is een ideaal. Het is democratischer als de hele Tweede Kamer er in etappes over mee kan beslissen. In plaats van zogenaamde ‘winnaars’ een vrijbrief te geven ministers uit de hoge hoed te toveren. Ben ook een groot fan van parlementaire democratie met volksvertegenwoordigers en mooie spelregels. Ik stel andere spelregels voor. De spelregels nu zijn allemaal ongeschreven en louter traditie. Kan dus makkelijk anders en beter.

    @11b. Aandeelhouders kiezen een bestuurder met een ander belang dan werknemers. Werknemers kiezen voor hun baan, bestuurders voor het overleven van de organisatie als geheel (uitzonderingen daargelaten). Daarom moet je bestuurders vinden met die opdracht en ook op die opdracht kunnen afrekenen. De ministers nu zijn allemaal politici, geen ‘normale’ bestuurders. Een minister is ten eerste lid van een partij. Normale mensen zijn praktisch nooit lid van een partij, alleen uit carrièremotief doet men dat. Dus dat maakt het reservoir bestuurders om uit te kiezen enorm klein. Sterker nog, menig bestuurder heeft weinig op met politici. Veel te onzorgvuldig, populistisch, ideologisch, dogmatisch, technisch slecht geïnformeerd, en zo verder. Daarom moet je ze op een andere manier werven dan nu.

    Vrijdagochtend 20 augustus mag ik dit idee uitgebreid verdedigen op BNR Nieuwsradio is het plan. Graag uw aanvullingen en kritiekpunten in mijn mailbox reinder@rustema.nl zodat ik die kan verwerken in mijn betoog. Of hier natuurlijk.

  9. 13

    @ReindeR Rustema
    @11a Andere spelregels voorstellen is prima, ik had alleen bezwaar tegen het “ondemocratisch” noemen van de huidige spelregels. Verder denk ik niet dat jouw voorstel in de praktijk tot andere ministers leidt. Waarom zou de gehele plenaire tweede kamer andere ministers aanstellen dan dat er nu aangesteld worden door een meerderheid van de plenaire kamer? De namen van ministers kunnen dan toch gewoon in het regeerakkoord worden opgenomen en door de meerderheid worden gesteund. Bovendien kan de kamer nu ook al een minister wegsturen middels een motie van wantrouwen, waardoor elke minister in feite elk debat al opnieuw solliciteerd.
    Wat jij wil is goede bestuurders, dat is logisch. Politieke partijen zullen echter altijd hun macht aanwenden om ministers te vinden waarvan ze weten dat zij hun ideeen steunen. Dit kan alleen voorkomen worden met een selectie proces zonder immenging van politici. Bijvoorbeeld de kandidaten een examen laten afleggen en de beste mag minister worden. Dit examen moet dan weer gemaakt worden door onafhankelijke mensen etc.
    Kortom, als je echt partij onafhankelijke ministers en goede bestuurders wilt, dan zul je ook een onafhankelijke sollicitatie procedure moeten hebben. Waar we die vandaan halen is mij een raadsel, en dit is tevens het kernprobleem van je voorstel.

    @11b Het is maar de vraag of inwoners van Nederland en leden van een politieke partij stemmen als werknemers of als aandeelhouders. Voor beide valt iets te zeggen en wat het verschil is valt ook nog te bezien. Aandeelhouders lijken vaak voor korte termijn winst te kiezen en werknemers voor lange termijn bestaan. Werknemers kiezen weer vaak voor hun eigen positie en aandeelhouders voor het bedrijf als geheel. De belangen lopen dus sowieso nogal door elkaar heen en het is dus niet evident dat aandeelhouders een betere bestuurder kiezen dan werknemers.

    Je uitspraak: “Normale mensen zijn praktisch nooit lid van een partij, alleen uit carrièremotief doet men dat.” vind ik nogal boude uitspraak. Ik ken een aantal mensen die vanuit maatschappelijke betrokkenheid al heel lang lid zijn van een politieke partij zonder dat ze blijk geven van enige politieke ambities, terwijl ik eigenlijk niemand ken die lid is van een partij vanwege zijn politieke ambities. Maargoed, dit kan toeval zijn.
    Verder kan iedereen lid worden van elke politieke partij (op de PVV na). Je kan zelfs lid worden van meerdere partijen en zo op alle partijcongressen je stem uitbrengen. In theorie is het systeem dus al “behoorlijk democratisch”, alleen in de praktijk zijn er inderdaad wel erg weinig mensen lid van een partij. De vraag is of dit aan de spelregels ligt of dat het mensen gewoon niet zoveel uitmaakt.

    Succes met je verdediging vrijdag. Ik denk dat wanneer je een goed alternatief bedenkt voor het kiezen van ministers door de gehele kamer dat je plan interessant kan zijn, want partij onafhankelijke en goede bestuurders zijn natuurlijk wel het ideaal.
    Een gekke oplossing is misschien dat een minister al voor langere tijd geen lid geweest mag zijn van een politieke partij, omdat hiermee zijn onafhankelijkheid ter discussie staat. Een rechter mag bijvoorbeeld ook een zaak niet behandelen als er sprake kan zijn van belangenverstrengeling, je zou kunnen zeggen dat het kiezen van eigen ministers een soort belangenverstrengeling is.

  10. 14

    De schoen wringt ‘m inderdaad nog steeds bij het uitwerken van die sollicitatieprocedure. Maar dit is wel het momentum ervoor gezien de verdeling van de zetels.

    Het gaat er dus nadrukkelijk om geen namen te noemen. Zo moet het niet meer. Eerst profielen en vacatures, dan afwachten wie er solliciteren. Dan presentaties van de kandidaten die de meeste punten scoren op het profiel. Debat. Dan stemmen.

    Je suggestie om de apolitieke geschiedenis van de sollicitanten als eis te stellen vind ik niet gek. Dat verhoogt alleen maar het draagvlak binnen de Tweede Kamer voor zo’n kandidaat. Goede kandidaten die bij geen enkele partij bekend zijn vergroten dan hun kans op de post. Het hoeft uiteindelijk niet eens als eis denk ik; de sollicitanten die zichzelf nadrukkelijk ideologisch positioneren verliezen vanzelf ergens stemmen.

    Trouwens, ik ben zelf lid van 5 politieke partijen. Zeker zijn er burgers die nog ‘gewoon’ lid zijn, maar bij congressen kom ik vooral mensen tegen die er een privébelang bij hebben. Via het partijnetwerk kan je contacten maken elders in het openbaar bestuur, bijvoorbeeld. Heel pragmatisch. Hoe beter ik de partijen intern leer kennen hoe minder normaal ik het vind om daar lid van te zijn. De PVV heeft de toekomst wat dat betreft, aanhang louter als anonieme stem in het stemhok, meer niet. Verder maximaal populistisch. Maar laat volksvertegenwoordigers niet besturen alstublieft, dat is een ander vak.

  11. 15

    @ReindeR Rustema
    Je schrijft: “de sollicitanten die zichzelf nadrukkelijk ideologisch positioneren verliezen vanzelf ergens stemmen.”
    Ik neem aan dat lid zijn van een politieke partij hieraan voldoet.
    Dan denk ik nog steeds dat lid zijn van een partij die in een regeringscoalitie zit een voordeel is.
    Een andere mogelijke oplossing zou kunnen zijn dat ministers gekozen worden voordat de formatie besprekingen beginnen. Dan hebben partijen nog geen coalities kunnen vormen en gaat je argumentie beter op. Nadeel hiervan zou kunnen zijn dat de formatie besprekingen daarna een stuk lastiger zullen worden en dat de kans op botsingen van ministers met een regeerakkoord aanzienlijk is.

    Dank voor je reactie overigens. De discussie doet me de Godeliaanse kenmerken van de trias politica realiseren, vind ik wel leuk :).

  12. 16

    @sjap: 10-8-2010, 09:29
    Ministers die keihard gewerkt hebben en wat van hun leven gemaakt hebben? Stakker.
    Trouwens, ik heb van jou geen lessen nodig, ik ben OUDER dan jij en hoef aan jou gelukkig geen verantwoording af te leggen.
    Hirsch Ballin kan het beste zo snel mogelijk uit Den Haag verdwijnen. Hier heb je de zoveelste reden:
    http://tinyurl.com/337p6mo
    Nog eentje, omdat EHB niet eens instaat is zijn ondergeschikten goed op te voeden:
    http://tinyurl.com/2vewamb
    Toedeledokie: ik heb ’t wel gezien hiero.

  13. 17

    @JanT. Een regeringscoalitie? De klassieke coalitievorming is niet meer nodig. Die is er om ministers te mogen aanstellen. Als die niet meer door een coalitie geleverd worden, maar stuk voor stuk aangesteld worden door de Kamer, dan kan dat overgeslagen worden. Een regeerakkoord is ook niet nodig, vandaar ook dat ik me er in mijn eerste alinea zo tegen afzet.

    De ministers lezen de verkiezingsprogramma’s van alle partijen, laten zich technisch informeren, bevechten onderling hun budget en kiezen dan de grootste gemene deler voor een beleidsrichting die te verdedigen is als technocraat, gegeven de beperkte middelen. In het debat kunnen partijen in de Kamer het beleid (proberen te) amenderen om hun achterban te dienen. De minister vindt van alles goed zolang het geheel nog maar consistent blijft en de middelen ervoor gevonden kunnen worden.

  14. 19

    En dit is ook onderwerp van discussie op AllemaalPolitiek.nl van 14:00-15:00 op maandag 20 september. Of zoals de uitnodiging op zondagavond 19 september luidde:

    Beste Allemaal Politiek deelnemer,

    Maandagmiddag tussen 14 uur en 15 uur vindt de volgende chatsessie plaats op Allemaal Politiek. Dan gaat we het hebben over één stelling aangeleverd door Allemaal Politiek lid Reinder Rustema, die pleit voor de invoering van een sollicitatieprocedure voor ministers.

    Een fragment uit het betoog van Reinder Rustema: “Het is de huidige manier van het aanstellen van een regering die het uitbundig vieren van deze representatie belemmert. De ‘winnaars’ van de verkiezingen mogen nu de bestuurders leveren. Dit is minstens een vreemde interpretatie van de verkiezingsuitslag omdat uiteindelijk alle volksvertegenwoordigers in de Tweede Kamer winnaars zijn. Alleen zij die geen zetel behaald hebben zijn de verliezers. Al tijdens de verkiezingscampagne wordt de illusie gewekt dat de winnaars van de verkiezingen op eigen gezag een heel pakket aan maatregelen uit het eigen verkiezingsprogramma kunnen realiseren als bestuurder. Welke kiezer gelooft in dit bespottelijke vertoog?”. Lees het hele artikel hier: http://sargasso.nl/archief/2010/08/09/laat-ministers-solliciteren/

    De stelling: ‘De plenaire Tweede Kamer moet het initiatief naar zich toetrekken en gezamenlijk de bestuurders van het land vinden. Laat die technocraten solliciteren die zich bewezen hebben in eerdere posities en die het aandurven om dit op nationaal niveau te herhalen. Welk arbeidsverleden past het beste bij de positie? Zeker als we een stabiele regering willen hebben moeten we deze klus niet overlaten aan een coalitie van enkele partijen die samen een meerderheid hebben. Dat is ondemocratisch.’

    Wat is jouw mening hierover? Ben je het eens met Reinder Rustema? Wordt het kabinet beter als het bestaat uit de beste bestuurders ‘for the job’? Of denk je juist van niet? Graag nodigen we je uit om maandagmiddag, vanaf 14:00 uur, deze chatsessie op Allemaal Politiek bij te wonen! Chat mee en laat je mening horen!

    De chatfunctie vind je onderaan de homepage, en ook in de rubriek ‘Chat’.

    Met debatgroet,
    Allemaal Politiek