Kunst op Zondag | Pietà

De dood ligt gevoelig. Het blijft bijzonder en het wil maar niet wennen. Van het moment dat je weet dat iemand niet lang meer heeft te gaan, langs de dagen of uren dat iemand steeds verder wegvalt, tot de eerste uren na het overlijden waarbij iemand in starre levenloosheid verandert, het is allemaal geen stof voor een alledaags praatje.

Terwijl we het allemaal toch meerdere malen meemaken. Kunst wil soms helpen het onbesprokene bespreekbaar te maken. Maar bij sterven en dood helpt dat weinig. Zoals ik al zei: het wil maar niet wennen. Elk heengaan is anders, dus er valt weinig over te veralgemeniseren.

In beeldende kunst is het doodsbed een genre apart. Met een groot verschil tussen dode religieuze iconen en wereldlijke bekenden. Gewone stervelingen zijn weer een verhaal apart.

In tegenstelling tot wat een enkele sekte beweert: Jezus is dood. Hij is een wrede dood gestorven en in kruisbeelden kan men daar niet genoeg van krijgen. Het verdriet over zijn heengaan is uitgebeeld in de vele pietàs. Waarlijk een ding tussen kunst…

Pietà van Michelangelo
cc Flickr Caleb and Tara VinCross photosteam Pieta Michelangelo

… en kitsch:
cc Flickr Jiuguang Wang photostream Pietà (Vesperbild) by 16th century sculptor of Tosco-Emiliano, Ca Rezzonico, Venice

Het aangrijpende van de pietà zit hem natuurlijk in dat beeld van de gestorvene die als een dode dweil in de armen van een dierbare ligt. Een beeld van liefde en verdriet. Het is een sterk beeld dat ontkerstend even indrukwekkend blijft. Jan Fabres variatie op Michelangelo’s pietà leidde in 2011 nog tot ophef op de biënnale van Venetië. Maria kreeg een doodshoofd, in haar armen lag een zelfportret van Fabre, met zijn hersens in zijn hand.

In 2012 stond het beeld in Antwerpen. Hier een beschrijving van Jan Fabres installatie Piëtas en hier de beelden:

Een vergrote replica van Käthe Kollwitz’s Pietà zorgde voor rumoer in 1993. Het oorspronkelijke beeld (1938) had ze gemaakt ter nagedachtenis aan haar zoon die in de Eerste Wereldoorlog was gesneuveld. De replica kreeg een centrale plaats in de ‘Neue Wache’, een historisch gebouw in Berlijn, in1993 omgebouwd tot ‘Centrale gedenkplaats van de Bondsrepubliek Duitsland voor de slachtoffers van oorlog en tirannie’. Critici vonden dat een monument dat oorspronkelijk refereerde aan gevallen Duitse soldaten in de Eerste Wereldoorlog, geen recht doet aan de miljoenen doden die in de Tweede Wereldoorlog vielen.

Käthe KollwitzPietà, 1938.
cc Flickr John Donaghy photostream Kathe Kollwitz Pieta

De ene dood is de andere niet en sereniteit schiet dus soms te kort. Oorlog? Dan deze pietà.

Max Ginsburg – War Pieta. 2007.
cc Flickr Gandalf’s Gallery photostream Max Ginsburg - War Pieta

Een serie beelden van Lotte Blokker waren in 2015 te zien in het Käthe-Kollwitz-Museum (Im Dialog mit Käthe Kollwitz). Hierin twee pietàs die wel duiden op verlies, maar zonder het verlorene expliciet uit te beelden.

Lotta BlokkerPietà I, 2006.
cc Flickr FaceMePLS photostream Lotta Blokker 'Pietà I' (2006).

Lotta Blokker – Pietà II, 2006.
cc Flickr FaceMePLS photostream Lotta Blokker 'Pietà II' (2006).

Beeldhouwer Fenwick Lawson sloeg de spijker op de kop met zijn pietà, in de kathedraal van Durham (UK). Verweerd hout, de gestorvene ligt gevallen aan de voeten van de wenende moeder die reddeloos haar handen uitstrekt.

Fenwick Lawson – Pietà, 1981.
cc Flickr Peter-Ashley Jackson Pietà (Durham Cathedral)

Zoals ik al zei: de ene dood is de andere niet, het ene overlijden roept andere emoties op dan het andere. Van serene rouw tot worstelen met de dood.

Pietà – Video van Sam Taylor-Johnson.

Pietà – Video van Erzsébet Baerveldt.

Sam Jinks varieert ook op Michelangelo’s Pietà en maakt er de boeddhistische meditatie van waarin men het verval van zijn eigen lichaam visualeert. U ziet dat hier. Het werk heet op de eeste plaats “Still Life”. Dat is de dood natuurlijk ook.

Volgende week meer.

  1. 1

    Ja, zoveel leed, zoveel piëta’s. Het universele beeld van de mensheid. Die hieronder is me altijd bijgebleven. Uit de crypte van het kerkje bij het atelier van Zadkine op het platteland van Frankrijk. In het midden van niets, kilometers verwijderd van waar toeristen komen.

    NB: ik begrijp niet helemaal waarom de Italiaanse spelling van Pieta wordt gebruikt ipv van de Nederlandse. Maakt me verder overigens niets uit, het is de verbeelding die telt.

  2. 2

    Sommige bedelaars (moeder met kind) beelden soms ook een pieta uit. Het ziet er natuurlijk ook extra treurig uit. Wellicht levert het meer op. Mevrouw Reus meent zich te herinneren een pieta gezien te hebben in beeldenpark http://www.anningahof.nl/ maar wist zich de naam van de schepper niet te te herinneren.

  3. 3

    @2: Nou, mevrouw Cokema dacht ook dat ze in het Anningahof iets van een piëta had gezien. Ze doelde op Lijkwagen Filips de Schone (2000) van Nikolaas van Os. Als je in de bek kijkt zie je Filips liggen.

    Maar dat is toch geen piëta? Wat daar te zien was (binnen, niet in de tuin) en wel ‘Piëta’(2007) heet is het beeldje van Nicolas Dings.

    Mogelijk doelt mevrouw Reus op Woman and child (2011) van Henk Visch? Overigens is bij dit beeld het geen kind te zien. Uit de catalogus van Anningahof:
    “Dit beeld had aanvankelijk als titel ‘Wat doet ons herinneren’. In 2012 werd het ‘Not god but I will help you’, dit na het zien van een bedelaar die werd weggestuurd met de woorden ‘God will help you’. Toen het beeld net klaar was moest Visch aan een moeder denken, vandaar deze titel. De toeschouwer is nu kind en bedelaar.”

  4. 7

    @5: Oh, nou dan bedoelt ze misschien een piëta van Elisabet Stienstra. Het aluminium beeld schijnt in ieder geval in 2007 op het Anningahof gestaan te hebben, wellicht ook de jaren er voor en/of er na. Maar op het web geen afbeelding van te vinden, ook niet op de websites van mevrouw Stienstra en het Anningahof.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

| Registreren