Kredietcrisis en klassenstrijd

De kredietcrisis is een gevolg van de klassenmaatschappij en zal mogelijk leiden tot een nieuwe klassenstrijd.
Kijk, dat is nou eens een lekkere stelling. Ik kan hem alleen niet keihard maken. Maar ik kan u wel meevoeren in de redeneringen en observaties die ten grondslag liggen aan de uitspraak. Je kan je natuurlijk afvragen of dat zinvol is, gegeven de speculatieve aard. Maar als de uitspraak ook maar voor een deel waar is, lijkt het me relevant genoeg om het te bestuderen. Dan kan je toekomstige ontwikkelingen misschien richting geven. Ik vertrouw er op dat u voldoende inhoudelijk en gefundeerd zult pogen de stelling te ontkrachten dan wel te bevestigen.

Laat ik het tweede stuk van de stelling als eerste onderbouwen.

In de twee documentairereeksen van Adam Curtis (The Century of the Self en The Trap) zit als onderliggend thema dat het volk rustig gehouden kan worden als er via behoeftecreatie aandacht van de mensen naar werken voor consumptie gaat (veel korter kan ik het niet maken). Dit mechanisme heeft met ups and downs al enige tientallen jaren sinds de Tweede Wereldoorlog een rol gespeeld, al dan niet met opzet.
Er zat echter een limiet aan wat de onderkant van de samenleving aan consumptie kon binnenhalen. Enige tijd is er sprake geweest van het verkleinen van de kloof tussen arm en rijk. Maar de trend is de laatste tientallen jaren omgedraaid. De kloof tussen arm en rijk groeit.
Nu heeft in het verleden een groot verschil in klassen geleid maatschappelijke onrust en zelfs revoluties. Daar kan je, op enkele kleine uitzonderingen na, in het westen nu niet veel van merken. Een van de verklaringen daarvoor is mogelijk dat schrijnende armoede verdwenen is.
Maar een andere verklaring zit mogelijk in de leencultuur die de laatste tientallen jaren gegroeid is. Met name bij de lagere inkomens is het gebruiken van een lening, een grotere hypotheek of het kopen op afbetaling sterk toegenomen. En met dat lenen kwam ook de illusie van welvaart. Een flatscreen of een luxe keuken waren ineens voor meer mensen bereikbaar. Ook al hadden ze er eigenlijk het geld niet voor. Maar dat merken ze pas veel en veel later. Maar door die illusie van welvaart leek het verschil met de echt welvarenden minder groot. Met gevoel dat al dat harde werk beloond werd met een mooi leven minder reden tot afgunst.

Maar nu komt de kredietcrisis voorbij. Een van de eerste belangrijke veranderingen van die kredietcrisis is het beperken van de mogelijkheden tot lenen en afsluiten van hypotheken boven je vermogen. Langzaam vallen de mogelijkheden tot het verkrijgen van luxe zonder geld weg. Maar een tweede effect van de kredietcrisis zal nog veel meer gevolgen hebben. De kredietcrisis leidt tot een economische crisis, zoals het zich nu laat aanzien. Bij een economische crisis zijn het vaak de goedkope arbeidskrachten die de meeste gevolgen ervaren. Korten op salaris en grote ontslagrondes komen daar hard aan. En als gevolg daarvan vallen de mogelijkheden tot het afbetalen van de reeds opgebouwde schuld weg. De deurwaarder doet de rest. Geen flatscreen of grote koelkast meer, in sommige gevallen zelfs geen huis meer.
En dan wordt stilaan weer duidelijk dat er wel degelijk een groot verschil zit tussen de have’s en have-not’s. De voedingsbodem voor een nieuwe klassenstrijd is gelegd. Al was alleen maar vanwege het feit dat werkeloze mensen meer tijd hebben voor protest.

Dan het ontstaan van de kredietcrisis. Dat kan ik eigenlijk het beste laten uitleggen aan de hand van de afscheidsbrief van dhr Lahde. Dat was een zeer succesvol hedgefundmanager. Met een rendement van meer dan 1000% in de laatste twee jaar is hij binnen gelopen. En toen vond hij het genoeg. Hij gaat genieten. En wij kunnen heel even meegenieten van zijn proza.
Het cruciale element uit zijn brief zit voor mij in het volgende stukje:

Recently, on the front page of Section C of the Wall Street Journal, a hedge fund manager who was also closing up shop (a $300 million fund), was quoted as saying, What I have learned about the hedge fund business is that I hate it.” I could not agree more with that statement. I was in this game for the money. The low hanging fruit, i.e. idiots whose parents paid for prep school, Yale, and then the Harvard MBA, was there for the taking. These people who were (often) truly not worthy of the education they received (or supposedly received) rose to the top of companies such as AIG, Bear Stearns and Lehman Brothers and all levels of our government. All of this behavior supporting the Aristocracy, only ended up making it easier for me to find people stupid enough to take the other side of my trades.

In een klassenmaatschappij zorgt de heersende klasse ervoor dat mensen uit dezelfde klasse op hetzelfde niveau de baantjes en de macht blijven krijgen, ongeacht hun competenties. En het is dat gebrek aan competenties dat meegeholpen heeft deze crisis te veroorzaken. Iemand met echt verstand van zake was hier nooit in gestapt (of heeft er met veel genoegen misbruik van gemaakt).

Overigens heb ik niet de illusie dat er nu iets gaat veranderen. Tenzij het laatste deel van mijn stelling uit de hand gaat lopen. Maar of de situatie daarmee verbetert, is maar de vraag.

Deze cultureel-historisch-sociologisch-economische hink-stap-sprong was het gevolg van het kijken naar de deprimerende extra lange special van BBC Newsnight, “The global meltdown“, op BBC world afgelopen zondag.

  1. 1

    Goed stuk. Ik zou wel de zesde (“Nu heeft in…armoede verdwenen is”) alinea nog eens nalezen (en deze opmerking verwijderen als je het gelezen hebt).

    Leuk dat je inspiratie haalt uit de Adam Curtis docu’s. Die raken de kern van de oorzaak van onze huidige problemen.

    Ik ben het alleen niet eens met de volgende gevolgtrekking: “En met dat lenen kwam ook de illusie van welvaart.”

    Ik denk dat het andersom is: Er is bewust een maatschappij gecreëerd waarin welvaart manier is om in klasse te stijgen. Daarvoor moest men lenen.

    Het rare is trouwens dat het kapitalisme in de vorm die we nu kennen tussen 1930-1942 al keihard op de bek ging. Daarna hebben we een tijd van restricties gehad. Nu lijken we weer terug bij af te zijn. Maar dat is eigenlijk een open deur, merk ik terwijl ik het typ.

  2. 2

    Twee aardige filmpjes in dit verband. Eentje een sketch van John Bird en John Fortune (via YouTube), en eentje een lezing van Richard Wolff, een marxistisch hoogleraar in de economie aan UMass Amherst (via Google). Beide zeer de moeite waard. Misschien dat met name die laatste de stelling wel keihard kan maken.

  3. 3

    En het is dat gebrek aan competenties dat meegeholpen heeft deze crisis te veroorzaken. Iemand met echt verstand van zake was hier nooit in gestapt (of heeft er met veel genoegen misbruik van gemaakt).

    Die onbenullen hebben dit niet veroorzaakt, het waren inderdaad de mensen met verstand die dit gedaan hebben, die wisten wat er ging gebeuren en zorgden er voor dat ze hun schaapjes op het droge hadden voor dit gebeurde, de onbenullen zitten nog steeds op hun plek en gaan mee ten onder, de echte slimmeriken zijn al lang met de noorderzon vertrokken.

  4. 4

    Om mijn bewering te onderbouwen het volgende. De auto-industrie is een mooi voorbeeld voor veel delen van de economie.

    Ford was jaren marktleider met de T-Ford. Iedereen kon die auto betalen, dat was de kracht.

    General Motors werd echter rond 1927-8 marktleider omdat het bedrijf in tegenstelling tot Ford zijn auto’s steeds een beetje ontwikkelde. Mensen wilden het nieuwste model hebben.

    General Motors kwam in 1919 met een eigen kredietmaatschappij. Daarmee creëerde het de mogelijkheid om auto’s op afbetaling te kopen. Omdat iedereen in je klasse een nieuw model van die auto kocht, moest je (op krediet) wel meegaan in die ontwikkeling om niet achter te blijven op je vrienden en kennissen.

    Het lenen was slechts een middel, de behoeftecreatie is de essentie.

  5. 5

    Incompetentie dekt niet helemaal de lading gezien o.a. de laatste alinea en laatste zin in link (een juweeltje overigens) gegeven in het cruciale stukje van Lahde (naast de “14 reasons Main Street loses big while Wall Street sabotages democracy”):

    “Officially America is still a democracy. We have enough signs and rituals to support that illusion. But the truth is America has become a plutocracy run by and for the wealthy. And since Wall Street’s Disaster Capitalism coup de grace, we are rapidly morphing into a dangerous new government. Was the meltdown planned by Wall Street’s Disaster Capitalists? Giant banks emerge intact, stronger, with virtual control over government and the power to use taxpayers’ funds.”

    Kan er even zo gauw niet opkomen hoe je dat dan wel noemt maar…incompetentie? Ja nou ja tja.

    They’re laughing at us idiots!

  6. 11

    Even academische gedachtenexperiment: extrapolerend zie ik mijzelf over enige tijd in een eenvoudige maar ware wereld staan die lijkt op mijn jeugdjaren. Ik kijk er naar uit, niet een maar vele stappen terug is in mijn optiek one big step 4 mankind.

  7. 12

    Voor ik in bad ga zitten met wat dingen(deden we vroeger ook maar dan in een zinken teil).
    Teken des tijds..zit wel eens op bankjes bij o.a. diverse winkels, zomaar om te kijken wie en hoe, participerend observeren zeg maar. Afgelopen weken is er een onvoorstelbre verschuiving waar te nemen..SUV’s bij de vleet (wageningen hoog..kak) maar dan nu bij de Aldi. De blik naar beneden maar ze komen :)

    Sorry Steeph, uw post is werkelijk messcherp, ik heb het nu even over de waarneembare wonden.

  8. 13

    Ja, mooi.

    Ik had al eerder ergens hier gecommentarieerd dat over het gelijk van Marx nog lang zal worden nagepraat. Zo’n foto zit ook in de header en komt soms naar boven. Hou er wel van.

    Alleen het begrip klassenstrijd vervuild de discussie vanwege het beladen karakter. Het is een term uit vroeger tijden. De strijd tussen de have’s en have nots voelt al beter maar het zoeken naar een betere term waar de strijd nu eigenlijk tussen gaat duurt nog voort.

  9. 14

    @larie. Ik weet het niet hoor, maar ik zie al jaren twee soorten mensen bij de Lidl: zij die te voet komen of op de fiets in eenvoudige kledij of de stijlvol en duur geklede kak in SUVs, MUVs of andere kakvoertuigen van boven de 50.000 euro. Dus mij zegt die waarneming van jou niet zo veel.

  10. 15

    Stukje getuigd weer van het oude denken binnen het huidige systeem.

    Er is niks mis met een beloningssysteem ook al leid die tot verschillende klassen, er is wat fundamenteel fout met het huidige kapitalistische systeem.

    Kapitalisme heeft op vele problemen van deze wereld geen antwoordt.

    Het oplossen van milieuproblemen kost geld dus gebeurd er niks. Wij kunnen vinden dat het regenwoud moet blijven bestaan maar als iemand daar moet kiezen tussen dood gaan van de honger en een boom omkappen omdat dit toevallig een boterham oplevert kapt die persoon een boom. In China leven mensen en vee samen, er zijn daar al wat virussen opgedoken die men gelukkig onder controle heeft weten te houden, maar het is daar gewoon een tijdbom en een ziekte wordt tegenwoordig binnen 24 uur de wereld over gevlogen.

    We kunnen niet meer blijven denken in ‘het rijke westen’ en ‘de rest van de wereld’, alles wat daar gebeurd kan grote invloed hebben op ons hier. De wereld is daarvoor te klein geworden.

    Een systeem is maar een systeem en niets meer dan onderlinge afspraken. De krediet crisis laat dat duidelijk zien; als mensen in paniek raken en massaal hun geld opnemen dondert het hele systeem in elkaar.

    Er is maar één oplossing en dat is de afspraken veranderen. Voor iedereen waar ook ter wereld een uitkering voor de minimale basis behoeften; eten, drinken, zorg, een dak boven je hoofd en eventueel verwarming, voor de rest werk je gewoon via het beloningssysteem.

  11. 16

    Is die afscheidsbrief serieus? Een hedgefundmultimiljonair die met zakken vol geld toegeeft allerlei idioten te hebben bedonderd en vervolgens een pleidooi houdt voor lekker blowen (om te eindigen met de anti-anti-communistenkreet ‘good night and good luck’)?

    Wel spectaculair allemaal. Maar er zitten ook wat kort door de bocht gedachten in. (maar dat maakt het niet minder prikkelend om over door te denken)

    Want leidt de kredietcrisis tot een economische crisis, of zat er toch een recessie aan te komen, die de kredietcrisis verergerde (deed oplaaien)?

    Daarnaast is het ook de vraag of de hele bedrijventop domheid en slechtheid kan worden aangewreven. Hedgefunds hebben misschien best wat bedrijven gezonder gemaakt. Ik denk dat daarbij al te vaak de visie op de korte termijn lag, maar heb daar geen concrete cijfers van.

    Hoezeer The Trap ook prikkelende vragen opwerpt, de realiteit van dit soort zaken is toch vaak wat minder samenzweringachtig volgens mij. Bij de kredietcrisis: er was een overheid/centrale bank die stelselmatig de rente laag hield: dus goedkoop geld, dus onderschatten risico’s uitlenen. Vanzelf gaan mensen daar ge-/misbruik van maken. De overheid spoort dat zelfs aan: iedereen zou huiseigenaar moeten zijn, en de steeds stijgende huizenprijzen hebben de economie tijdenlang fijntjes aangejaagd.

    Een aspect dat ik echter niet begrijp, zijn die ondoorzichtige financiele constructies. Verschillende verklaringen wijzen op een soort goocheltruuk waarin een pakketje met BBB-hypotheken opeens kon doorgaan voor AAA-leningen, maar met hoger rendement. Het is vreemd dat in een bankenwereld vol knappe rekenkoppen daar niet eerder een einde is aan gemaakt. Ofwel door niet hieraan mee te doen (om je bank gezond te houden, dan maar even niet profiteren van de immense maar gevaarlijke winsten), ofwel door de noodklok te luiden. Was dat dan toch domheid of zakkenvullerij?

  12. 17

    Ippekrites..het gaat mij om de verschuiving in de tijd en wat ik schetste is dat momenteel sprongsgewijs. Sprak geheel toevallig, of niet, een soort van opnemer van de Aldi in deze winkel, ik kom er ook voor de basale dingen.
    Omdat ik vrijwel de enige ben die de medewerkers daar zie staan, groet, blik ogenkontakt, mocht ik even mee achter het spiegelglas achter de kassa. Zij(dame) turfde. “weet jij, zei ze, dat de familie van de Aldi de rijkste familie is van EU. “mooi niet” zei ik, ik ken toevallig de fam van Komprad ,Ikea, vanwege. “OK, bijna rijkste dan”..wenkbouwen omhoog.

    Dame: Binnen de aldi is enige weken geleden besloten het assortiment gelijk aan te passen vanwege de sterke stroom nieuwkomers, beetje luuks maar billig.

    Daar moet een economische door de poster beschreven factor een rol in spelen. De hier geschetse have’s en have-not’s tuimelen. Onderliggende angst, en jij en ik weten dat angst zo eenvoudig is op te roepen toch?

  13. 18

    dat het volk rustig gehouden kan worden als er via behoeftecreatie aandacht van de mensen naar werken voor consumptie

    Eh, volgens mij is dat het probleem niet. Als iedereen z’n natje en z’n droogje heeft zul je niemand horen miepen, buiten wat verzuurde mannetjes die elkaar perse vanuit de loopgraven willen bestoken met de meest vreselijke teksten.

    Het is wel een probleem als iedereen droog brood moet eten op een niet te verwaarlozen groep na die zichzelf excessief bedeelt. En dat volkomen terecht vindt.

    En, eerlijk gezegd zie ik de noodzaak niet zo in dat iedereen ‘het met minder’ moet doen, dwz droog brood moet gaan eten. De ervaring leert dat dat budgetaanpassingen bij mensen met een laag inkomen een veel groter effect heeft dan bij mensen met een hoog inkomen. De laatsten kopen een wat minder grote SUV.

  14. 20

    @gronk: Nee, zo werkte dat niet. In de jaren 20/30 merkten ze dat voor de basisbehoeftes (eten en dak boven hoofd) steeds minder arbeid nodig was. Er bleven dus steeds meer mensen met tijd over over. En teveel vrije tijd geeft problemen. Want dan heb je alle tijd om na te denken over de verschillen.

  15. 21

    In ’92 heb ik een man ontmoet die veel geld had verdiend op de beurs, maar die door een kind te krijgen inzag dat hij in die fake gekte (tegenwoordig noemen we dat virtualiteit) niet langer kon meedraaien omdat hij abstract (baan) en concreet (kind) niet meer kon rijmen. Hij is terug in de normale verkoop gegaan, van tastbare producten (speeltjes en kleding voor babies), vanuit een reële “stock” (fysieke opslagruimte met kartonnen dozen in z’n garage).

    Op dat ogenblik vond ik “de beurs” zowel met m’n gezond verstand als ideologisch al verwerpelijk, en het is er niet op gebeterd.

    Vandaag hebben we allerhande zinnige analyses klaar.

    In ’92 moest de echte gekte en vooral het Ware Bedrog nog komen.

    De vraag nu is “this too shall pass” ? Of ook : een revolutie waarheen ?

    Recent reageerde ’n arbeider van DAF Westerlo heel gelaten op z’n imminent ontslag “tja, de economie zeker”. Velen zullen zich plooien en meer op de kleintjes letten en enige mentaliteiten zullen wijzigen, maar of onze samenleving grondig zal veranderen ? Ik zie vooral de jaren ’80 op repeat komen in de hoofden van de mensen, maar geen koppeling aan “anders gaan leven” i.f.v. bv. duurzaamheid.

    Dus : een revolutie waarheen ? Wellicht weinig meer dan hoe Roosevelt werd gedwongen “deals” te bedenken. Fort Europa gaat blijven bestaan.

    Of ?

  16. 22

    “Bij een economische crisis zijn het vaak de goedkope arbeidskrachten die de meeste gevolgen ervaren”.

    Namens alle zieken, bejaarden en armen hartelijk dank .. kek ook dat je mee gaat in de trend van fletskreen, oh wat verwennen we de arme mensen hier in nederland mythe.
    realisme is wel anders, als je 5 jaar wao hebt zoals moi ben je gedwongen om een lening aan te gaan om een wasmachine of pc te houden, dat is niet aftrekbaar van je bruto inkomen wat net te hoog is voor subsidies of toeslagen terwijl je netto inkomen tegen de bestaansgrens aan giert en mevrouw de koningin het nodig acht zich mijn interieur toe te eigenen.
    Tuurlijk heb ik dan begrip voor de minister die wel garant staat voor flapdrollen die penny wise pound foolish voor drie euricent naar ijsland gaan om daar hun geld te parkeren.
    Socialisme Rode roos..
    Daar sta je dan in de rij als oude zak tussen 18 jarige snotkids met een schuld van 40 K maar wel met niké’s en een mobieltje in de rij van de stadsbank.
    Wacht tijd pak m beet 3 tot 4 maand want tja druk he met onopgevoede jeugd.
    Mr.goodytwoshoes die denkt had ik maar nooit belasting betaald en crimineel geworden.
    Laat staan dat je ooit van een UWV een televisie of pc krijgt.
    Oh ja de koppeling met de inflatie waar was die eigenlijk?
    Nu wordt die misére notabene door een bolle jan zanger op televisie tot entertainment gemaakt en door een paar hippies een marktkraam neergezet als zijnde prille volksopstand.
    We zijn vandaag zo vrolijk zo vrolijk zó vrolijk..

  17. 24

    Want ook : klassenstrijd ? In Engeland zijn de nouveau riches vaak ook loodgieters. De oude posh people hun kinderen geloven nog in een carrière als docent of in de media of reclame, terwijl de kinderen van de upwardly mobile gewoon no nonsense loodgieter worden en zo pakken meer verdienen dan de universitairen.

    Mogelijk dat dat model weer kantelt, maar dan nog : mensen van destijds verschillende kasten hebben nu gemeen dat ze net zo goed te verliezen hebben, terwijl wie desperate is en te winnen heeft wegens anders niets te verliezen, voorlopig nog een minderheid is die ofwel politiek inefficiënte ambities koestert (o.a. kakkend op links, vaak ook met reden), ofwel te kwetsbaar is, ja soms zelfs in een asiel of andere uitzichtsloos gekleurde situatie zit.

    En ondertussen draait de Grote Chinese Revolutie door vanuit Ware Humanistische Ontvoogding.

  18. 25

    Touché #22. Want dat van de loodgieters, dat gaat idd niet over echt kwetsbaar slecht in het budget zitten, en in het vel. Dat is geen klein aantal mensen, al zijn ze niet alle zo mondig. Waarmee ik verder niets zeg over #22, maar alleen beaam dat ik begrijp wat daar staat en dat ik daar net zo goed iets te vlotjes aan voorbijging. Touché dus.

  19. 26

    Punt Hema, punt. Had die groepen wel even mogen noemen als zijnde de eerste slachtoffers.
    Maar aan de andere kant, dat zijn ze al een tijd. En ze hebben nauwelijks van deze periode kunnen profiteren. Dus zullen ze de terugval ook minder ervaren.

  20. 27

    Die Lahde brief lijkt me nog meer gefabriceerd dan de Protocollen van Sion. In de eerste plaats omdat je vrijwel niets anders over Lahde vindt dan mensen die elkaars citaat citeren, in de tweede plaats vanwege de stijging van de getallen naarmate er vaker wordt geciteerd.

    Je vindt eerst overal dat hij ergens 1000% winst mee heeft gemaakt, dan dat hij daar bekend van is, en in oudere berichten dat het 870% was, enzovoort. Het sterke verhalen proces.

  21. 28

    Leuk stuk!

    Ik verbaas mij een beetje over die economen, bankdirecteuren etc. Zijn zij nu zo dom (inderdaad een gebrek aan competenties?), of worden de oorzaken van de kredietcrisis te simpel voor gesteld? Ik heb nog altijd bijzonder weinig uitleg en achtergrond info gezien hoe een en ander nu echt in elkaar zit. Er wordt in de berichtgeving in heel algemene termen gesproken, ook over de maatregelen die getroffen worden, waardoor vaak niet precies genoeg duidelijk is wat er nu echt gebeurd.
    Door dit enorme gebrek aan informatie krijg ik de indruk dat er slechts een paar mensen zijn die echt snappen hoe het systeem in elkaar zit. Gebrek aan kennis en informatie zorgt natuurlijk voor paniek…

    Oppervlakkigheid van media (en ondeskundigheid journalisten) speelt hier vermoedelijk ook een rol.

  22. 30

    Het organiseren van arbeiders in een bedrijf waar de hommeles al uitgebroken is vormt vaker dan niet een belemmering. De arbeiders zijn vooral gericht op de acute probleem en zullen snel aandacht verliezen als op korte termijn hun ergste noden worden opgelost ten koste van hun belangen op de lange termijn. In vakbondsjargon heet dat een hot shop, iets waar je jezelf liever niet aan wil branden. Ik denk dat de kredietcrisis van eenzelfde aard is. Het geroep om een nieuwe aanpak is weliswaar erg sterk op het moment, maar zal snel kunnen verstommen als de politiek de schijn kan geven van de ergste excessen aan te pakken. Kort gezegd denk ik niet dat deze crisis direct naar een klassenstrijd zal leiden. Tenminste, niet hier in het westen.

  23. 32

    @#28 een koortsig “take the money and run” (nu het nog kan) is hen niet vreemd denk ik. Zo rap mogelijk veilig stellen wat ze dan in belastingparadijzen kunnen opsouperen terwijl de rest van de wereld naar de haaien gaat. Of wat doet ù met de noties “opzeg van 4 miljoen” en “Fortis bleek bedragen buiten boekhouding te hebben staan Kaaimaneilanden” ?

    Deel de argwaan van #30.

  24. 34

    Ik snap niet zo goed je punt Steeph.

    Zoals:
    Enige tijd is er sprake geweest van het verkleinen van de kloof tussen arm en rijk. Maar de trend is de laatste tientallen jaren omgedraaid. De kloof tussen arm en rijk groeit.

    Maar dat is niet het hele verhaal. Je link zegt hierover:
    The divide in earnings widened by 20 per cent between 1985 and 2005, leaving the gap between the top and the bottom greater in the UK than in three-quarters of other developed nations.

    Maar ook

    However, the report found that poverty has fallen significantly in the UK, with income poverty – the number of households on less than half average income – falling from 10 per cent to 8 per cent between the mid-1990s and 2005. “For the first time since the 1980s, the poverty level is well below the OECD average,” the authors said.

    Mijn bescheiden mening is dat best wel vaak opgaat “wat goed is voor de werkgevers is goed voor de werknemers”, tenminste in zuiver economische zin (dus het buiten beschouwing laten van werkplezier, gelijkheid op de werkvloer, etc).

  25. 35

    @JSK: Mijn punt is ook niet dat het slechter gaat (met de onderkant dan, behalve misschien de mensen zonder werk). Maar wel dat het verschil weer toeneemt. En het is dat verschil dat de spanning veroorzaakt.
    Daarbij heb ik wel een beetje het gevoel dat de onderkant er de komende tijd wel eens op achteruit zou kunnen gaan.

    (En verder was dat ene voorbeeld dat je aanhaalde alleen voor the UK)

  26. 36

    @35: Ja, maar het toenemende verschil heeft zoveel oorzaken… kijk de klassestrijd van de negentiende eeuw had haar wortels in de radicale omgooiing van de sociale organisatie. Van zelfvoorziening en betrekkelijke autonomie op het platteland naar geldelijke arbeid en ondergeschiktheid in de fabriekshal. Industriële arbeid gooide de relaties tussen onder- en bovengeschikte, en tussen man en vrouw in zoverre door de war dat Ludd en zijn medestanders zich wel genoodzaakt voelde de bron van de verandering – de machines – te vernietigen.

    Ik denk niet dat de groeiende topinkomens door de modale burger als zo ingrijpend worden ervaren. Je leest er weleens over, maar zolang CEO’s van banken, profvoetballers en filmsterren niet wettelijk zijn toegestaan je met de zweep te geven als je hen een vreemde blik geeft, denk ik dat de meeste mensen zich niet zo bedreigd voelen door deze ontwikkeling.

    De dreiging gaat voor velen eerder uit naar een geglobaliseerde economie en maatschappij. Maar het antwoord daarop is eerder cultuurstrijd dan klassestrijd.

  27. 37

    Het woord klassenstrijd is mogelijk inderdaad niet meer de passende. Dat werd eerder ook al in de discussie aangegeven.
    Maar een toenemende kloof in ervaren welvaart die zich zal vertalen in “tegen” gedrag kan wel een mogelijke ontwikkeling zijn. Geef het een naam. Welvaartsstrijd?
    Misschien ook wel cultuurstrijd. Zie ook hints daartoe in boeken als the world is flat.
    Maar die trends die waren al wat langer zichtbaar. Ik vraag me gewoon af of deze ontwikkeling met vrij directe gevolgen voor de werknemers met lagere inkomens (zeg maar de onderste 50%) gaat leiden tot onrust.

  28. 38

    Wat is dat toch met herdefiniëren van klassenstrijd? We accepteren zonder probleem een woord als kapitalisme, wat evengoed gekenmerkt kan worden als een oud begrip.

  29. 41

    @su#38
    Het probleem met het begrip klassenstrijd is dat het verwijst naar een ander tijdvak, het begrip kapitalisme doet dat niet.

    en verder:
    De oplossing die JSK geeft voor het nieuwe woord lijkt me onjuist. Hij zegt …cultuurstrijd ipv klassestrijd. Cultuur geeft nl niet de strijd. Cultuur is wel een bepaalde verdeling maar binnen een cultuur ontstaat ook spanning aangaande verschillen. Daar waar cultuur symbool wordt voor de onderlinge drijfveer van het conflict tussen groepen ontstaat pas een [meestal gemanipuleerde] botsing tussen culturen.

    De botsing tussen de groepen wordt naar mijn mening alleen veroorzaakt door het verschil in het vermogen zich als groep (en als individu binnen de groep) te handhaven en voort te planten. Redelijk elementair. Groepen die te weinig hebben om te eten, om te leven, om voort te planten terwijl men ziet dat andere groepen dat met nogal grote overmaat en eenvoud doen, staan onder druk. En onder druk staan kan tot spanningen leiden. Spanningen nemen toe. Spanningen geven geweld.

    Ik zou wel eens een sociaal economische analyse willen zien van revoluties op basis van voeding, voeding per uur arbeid en calorie per dag voor de verschillende deelnemende groepen. En dan kijken waar het barst. Het kan tussen westen en Arabieren. Maar net zo makkelijk intern binnen de VS of intern in China waar de verschillen ook behoorlijk toenemen.

    Overal waar de verschillen te groot worden en de inspanning om te overleven voor meer dan [roep eens wat] 20% van de bevolking excessief wordt bestaat revolutiegevaar.

    Oorzaken van revoluties bevinden zich in het domein van voedsel en het vermogen zich voort te planten (gezin te stichten). Elke andere aanwijzing is naar mijn mening een afgeleide. Ook leuk maar een rook gordijn. Merk op dat geld een afgeleide is.

  30. 43

    @gast
    zodra er groepen zijn (arme, rijk, superrijk, adel, plebejers, arbeiders noem maar wat) heb je klassen. Indelen in klassen. Statistische term. Komt het ook vandaan wellicht.

    Goed zo? Daar heb je je strijd.