Hulspas weet het | Een zondagsmens in de geneeskunde

COLUMN - Elk beroep kent zijn taboes. Een restauranthouder zal nooit een gesprek beginnen over muizen of ratten. Een piloot maakt over de intercom geen grapjes over neerstorten. En een dokter vermijdt het woordje placebo.

Placebo zit overal (in de witte jas, de omgeving, de apparatuur, het gesprek, de fraaie pillen) en het is ook verantwoordelijk voor een groot deel van het succes van de medische wetenschap. Maar de dokter zegt er niks over.

En zijn stapels vakliteratuur over verschenen. Want als er één effectieve therapie is waar we weinig van begrijpen, dan is het placebotherapie. En zo nu en dan klinkt er vanuit die hoek de oproep om deze therapie nu eindelijk eens serieus te nemen. Als het placebo helpt, maak er dan gebruik van!

Die oproepen zijn aan dovemansoren gericht. De dokter wil er niet aan. Hij wil geen goochelaar zijn. Het is bedrog, zegt de dokter. Alsof een groot deel van het ‘wetenschappelijk bewezen’ medisch arsenaal niet gebaseerd is op statistisch bedenkelijk knutselwerk.

Of men zegt: het effect is onvoorspelbaar. De een reageert er wel op, een ander niet. En dat terwijl het denkwerk van de dokter voor een groot deel bestaat uit: ‘Nou, dat middel werkt dus niet, laten we eens iets anders proberen…’ Trouwens, wat die onvoorspelbaarheid betreft, is er belangwekkend nieuws.

Wie heeft baat bij een neppil, en wie niet? Amerikaanse onderzoekers verzamelden achtenzestig mensen die lijden aan chronische lage rugpijn (vrijwel ongrijpbaar voor de geneeskunde maar juist zeer gevoelig voor placebo-behandeling). Een deel kreeg geen behandeling, een deel placebo (een suikerpil), een deel een krachtige pijnstiller. Het ging de onderzoekers om de placeboslikkers. Van de drieënveertig mensen in deze groep waren er vierentwintig die vertelden dat ze dankzij hun pil (het placebo) een flinke vermindering van de pijnklachten ervoeren. Vervolgens werd de hele placebogroep door de scanner gehaald. Uit een vergelijken van de breinscans bleek dat de proefpersonen die baat hadden bij het placebo specifieke neurologische kenmerken vertoonden. (Welke precies, is niet echt relevant.) De groepsleden werden ook aan een psychologische test onderworpen, en daaruit bleek dat de ‘gevoeligen’ typisch meer zelfbewust waren, en ook meer open stonden voor anderen.

Dat laatste is niet écht verrassend. Het effect van een placebo is afhankelijk van je vermogen om je voor te stellen hoe het is om weer beter te zijn. (Omgekeerd, mensen die ervan overtuigd zijn dat ze nooit meer beter zullen worden, blijven hun leven lang ‘ziek’).

Maar de neurologische verschillen zijn wél interessant. Het onderzoek betreft slechts een kleine groep, en het blijft een kwestie van beetje-meer-of-minder. Maar als je bedenkt dat er ook aanwijzingen zijn dat die gevoeligheid voor placebo’s samenhangt met bepaalde genen, dan is het goed denkbaar dat de dokter binnenkort met wat testjes redelijk goed kan vaststellen of zijn patiënt geheel of gedeeltelijk gebaat is bij placebo-therapie. Da’s mooi. Want suiker is heel goedkoop. En onschadelijk.

Het zijn zondagskinderen, die placebogebruikers. Ze kunnen al die pillen met enge stofjes, die mogelijk nog niet werken ook, gewoon links laten liggen. Of ze kunnen met veel minder toe. In plaats daarvan krijgen ze (na de witte jas, de empathische blik en de optimistische prognose) een strip met suikerpilletjes. En de mededeling dat zij tot de uitverkorenen behoren waarbij dit werkt.

Succes verzekerd.

  1. 1

    De kwestie is dus om goedgelovig te zijn. In dit kader kan ik ook religie van harte aan bevelen. Gelovige mensen schijnen ook gezonder te zijn. Voor hen is het geloof de placebo. Ik bid voor jouw gezondheid en ik vertel dat op overtuigende wijze aan jou. Succes verzekerd.

    Ik hoor tot de groep pechvogels. Ik geloof niet in gebedsgenezing en ook niet in placebo’s. Maar misschien heeft iemand een tip hoe ik tot geloof kan komen?

  2. 2

    Alsof een groot deel van het ‘wetenschappelijk bewezen’ medisch arsenaal niet gebaseerd is op statistisch bedenkelijk knutselwerk.

    Toe maar. Er is niet met enige regelmaat iets mis met een medisch wetenschappelijk artikel, nee “een groot deel” van de medische kennis is niet bijster betrouwbaar. Hulspas pakt weer eens flink uit met anti-wetenschappelijke retoriek.

    Om vervolgens met stellige conclusies te komen op basis van één enkel artikel. 63 personen (volgens het artikel), verdeeld over 3 groepen, dus 21 per groep. Als ik zo even door het artikel scroll lijkt er wel het nodige statistische knutselwerk gebruikt te zijn om tot de resultaten te komen.

    Het is de wereld op zijn kop. Hulspas is ontzettend sceptisch over het grote geheel van de wetenschappelijk kennis, die zich over eeuwen heeft opgebouwd. Terwijl in dat grote geheel de goede ideeën uiteindelijk standhouden en de mindere onderzoeken na verloop van tijd uit beeld verdwijnen. En die scepsis laat hij grotendeels varen als het over één enkel onderzoek gaat, waarvan het resultaat hem blijkbaar bevalt. Terwijl scepsis daar juist op zijn plaats is: een enkel peer reviewed artikel is nog niet meteen de absolute waarheid. Of de wetenschappelijke standaard.

    Ik snap dat het veel lastiger is om er een sappig verhaal van te maken als je zulke nuances meeneemt. De hamvraag is: hebben we behoeft aan wetenschapsjournalistiek die vooral sappige verhalen wil vertellen?

  3. 3

    “Die oproepen zijn aan dovemansoren gericht. De dokter wil er niet aan.”
    Er zijn anders massa’s dokters die homeopathische middelen voorschrijven aan hun vele klanten met psychosomatische klachten.

  4. 4

    @2: Maar dit raakt natuurlijk erg aan de psychologie en daar is het echt nog veel nattevingerwerk. Dat weet ik uit ervaring. Maar volgens mij is er in de hele medische wetenschap nog best veel nattevingerwerk. Een gebroken bot, kanker of een falend orgaan is wel duidelijk, maar er zijn zat aandoeningen, zoals die rugpijn bijvoorbeeld, waar niemand raad mee weet. Een collega-redacteur bij HVD heeft zulke chronische pijn dat ze amper kan lopen. Niemand weet waarom, na tig specialisten en scans. We weten nog heel veel niet.

  5. 6

    Placebo’s worden al gegeven sinds ‘the dawn of man’, in heel veel culturen. Het probleem is alleen dat de huidige wetgeving verplicht alle ingrediënten en bijwerkingen te vermelden op verpakking en bijsluiter van een genees- en in dit geval voedingsmiddel. Verder niet teveel over de column piekeren, jongens en meisjes. Het is slechts satire met een snufje sarcasme.

  6. 7

    @5: In principe mag een arts geen placebo voorschrijven.
    https://www.kwakzalverij.nl/over-ons/vaak-gestelde-vragen-frequently-asked-questions-faq/lezersvragen/mag-een-arts-een-placebo-geven/

    En:
    “Placebobehandelingen kunnen het welbevinden van patiënten beïnvloeden, maar niet het ziekteproces zelf. Door placebobehandelingen zijn nog nooit fracturen sneller geheeld, tumoren gestopt met groeien, ontstekingsinfiltraten kleiner geworden, infarcten in grootte beperkt. Het gaat bij placebo’s altijd om symptoomvermindering: minder pijn, minder misselijkheid, minder moeheid. “

  7. 8

    @5

    Ik kreeg even een eureka-momentje bij je reactie. Placebo’s werken alleen bij psychosomatische klachten. Maar aangezien ik niet goedgelovig ben zal ik ook geen psychosomatische klachten ontwikkelen en ben ik dus genezen voordat ik ziek werd! (Lijkt me een Cruijffiaanse uitspraak, maar dat zij dan zo)

    En zijn placebo’s of gebedsgenezingen in mijn geval compleet overbodig.

  8. 11

    @7: Een nogal beperkte en achterhaalde kijk op ziekte en gezondheid komt daar voorbij zeg.

    Een boel geneeskunde maakt gebruik van het zelfhelend vermogen van het lichaam, ook bij tumoren, botbreuken en infarcten speelt dat een grote rol. Placebo (en het kwalijke broertje nocebo) is niets anders dan een term die het effect van onze eigen biochemie op onze gezondheid beschrijft, en het lijkt mij zeer nuttig voor medici om dit maximaal te laten meewerken (in plaats van tegenwerken) bij iemands herstel. Als het daarvoor suggestie van genezing een belangrijke tool is, dan moet je dit serieus nemen in plaats van terzijde schuiven.

    En dat gebeurt gelukkig ook steeds meer.

  9. 12

    @11: Volgens mij verandert er “biochemisch” helemaal niks bij je lage rugpijn die minder wordt door een placebo. Hooguit een paar hersengolven.
    En natuurlijk kan het lichaam zichzelf vaak (deels) genezen, maar in sommige kringen hangt men het geloof aan dat het lichaam perfect is en alles kan repareren als je maar “natuurlijke” middeltjes neemt en die “chemische” zooi links laat liggen. Ja, weer die bakfietsmoeders…

  10. 13

    @12: Hoe weet je dat er “biochemisch” niets verandert? Als je al niet weet wat de oorzaak is, kun je dat dus nooit meten. Je hebt het over hersengolven, maar wat te denken van hormonen?
    Termen als “chemische zooi” zul je mij in elk geval niet vaak horen gebruiken, aangezien je hele lijf een chemische fabriek is. Waarvan we de werking nog maar vrij beperkt begrijpen.
    Ik denk dat de psyche wel degelijk een belangrijke rol speelt in onze gezondheid. Niet dat je met positief denken een botbreuk kunt genezen. Maar de wisselwerking tussen wat er in je hersenen en in de rest van je lijf gebeurt moeten we niet onderschatten.

  11. 14

    @13: [ Maar de wisselwerking tussen wat er in je hersenen en in de rest van je lijf gebeurt moeten we niet onderschatten. ]
    Positief zijn/denken heeft geen invloed op het genezingsproces an sich. Daar is geen bewijs voor.
    Positieve denkers zijn wel vaker geneigd nóg een extra medische behandeling te doorstaan en overleven daardoor een pietsie meer dan pessimisten.

    Dat je gezondheid er niet beter op wordt als je depressief o.i.d. bent zal niemand ontkennen, maar dat is meer omdat je jezelf dan mogelijk verwaarloost of teveel drinkt e.d.

    “Chemische zooi” is nog steeds populair in complotdenkerskringen die niet willen snappen dat je lichaam (en ook “de natuur”) één grote chemische fabriek is die zonder E948 niet kan draaien (zuurstof).

  12. 15

    @14: ‘placebo’ is niet hetzelfde als ‘positief denken’.

    Voor het bestaan van placebo-effecten is er meer dan voldoende hard bewijs.

    Voor een overzicht van de laatste stand van zaken rond het denken over placebo (wat zijn het voor effecten, waar werkt het wel en niet op):
    https://www.vox.com/science-and-health/2017/7/7/15792188/placebo-effect-explained

    Over het nocebo effect:
    https://www.vox.com/science-and-health/2017/10/9/16435802/nocebo-effect-medicine-placebo

    @12: Volgens mij is er een zee van ruimte tussen ‘het lichaam is perfect’ en ‘de medische wetenschap weet alles wat er te weten valt’. Dat placebo-effecten er zijn en het waard zijn om beter te begrijpen en in te zetten betekent niet dat dit direct al onze kwalen gaat oplossen en de medische wetenschap overbodig maken.

  13. 16

    @7:

    “Placebobehandelingen kunnen het welbevinden van patiënten beïnvloeden, maar niet het ziekteproces zelf. Door placebobehandelingen zijn nog nooit fracturen sneller geheeld, tumoren gestopt met groeien, ontstekingsinfiltraten kleiner geworden, infarcten in grootte beperkt. Het gaat bij placebo’s altijd om symptoomvermindering: minder pijn, minder misselijkheid, minder moeheid. “

    Dit lijkt me nogal achterhaald. Er is wel degelijk behoorlijk veel bewijs dat placeboeffecten wel invloed kunnen hebben op het ziekteproces zelf.
    Bovendien veel te boud opgesteld. Als club die een zekere mate van wetenschappelijkheid pretendeert, zou de vereniging tegen kwakzalverij er beter aandoen een formulering als “Het is nog nooit wetenschappelijk aangetoond dat …” te kiezen, in plaats van zo boud stelling te nemen.

  14. 18

    @16: De VtdK is er op gericht kwakzalverij te bestrijden en niet misvattingen over de reguliere geneeskunde. Hun artikel is weliswaar 10 jaar oud, maar een ander artikel bijgewerkt in 2016 zegt in wezen hetzelfde.
    https://www.kwakzalverij.nl/encyclopedie/p/encyclopedie-placebo/

    Ook dit artikel van Science based medicine uit nov 2017 zegt niet veel anders.
    https://sciencebasedmedicine.org/placebo-myths-debunked/

    Overigens kun je op 6 oktober a.s. met de VtdK discussiëren over placebo en kwakzalverij.
    https://www.kwakzalverij.nl/symposium

    Dus voor zover ik kan oordelen is het hooguit een soort psychologische behandeling waarmee de hersenen bepaalde lichaamseigen stoffen kunnen gaan produceren, al dan niet als Pavlov effect. Maar als jij ander bewijs hebt, graag.

    [ beter … een formulering als “Het is nog nooit wetenschappelijk aangetoond dat..” ]
    Als wetenschapper neem je normaal gesproken een standpunt in n.a.v. de laatste stand van onderzoek en zeg je dat de 95% van de onderzoeken met een zekerheid van 90% uitwijzen dat een aspirine helpt bij hoofdpijn en een homeopathisch middeltje niet.
    Gelovigen zeggen “het is nooit wetenschappelijk aangetoond dat god niet bestaat”.

  15. 19

    @4

    Maar dit raakt natuurlijk erg aan de psychologie en daar is het echt nog veel nattevingerwerk.

    Dat zou best kunnen. Maar dat is nog steeds geen reden om te beweren dat een groot deel van de medisch-wetenschappelijke kennis op drijfzand berust. En dat doet #0.

    Alsof een groot deel van het ‘wetenschappelijk bewezen’ medisch arsenaal niet gebaseerd is op statistisch bedenkelijk knutselwerk.

    Zo’n tekst is misschien op zijn plek op een blog van een of ander anti-intellectualistisch clubje. Maar niet in een serieuze wetenschapsjournalistieke column.

  16. 20

    @18: De artikelen waar jij nu naar linkt zijn al genuanceerder over placebo dan de quote in #7, en sluiten daarbij beter aan bij de laatste stand van zaken. Het probleem blijft dat deze artikelen gericht zijn tegen claims van alternatieve geneeswijzen (die met het placebo-effect aan de haal gaan), en daartoe het placebo fenomeen klein maken. Maar de focus op alternatieve geneeswijzen is helemaal niet zo interessant, veel interessanter is immers wat we kunnen doen om placebo-effecten beter te benutten in de reguliere geneeskunde.
    En hoewel de bewering van Hulspas uiteraard een overdrijving is, zijn er wel degelijk flinke problemen onder de evidence van de huidige geneeskunde, en meer inzicht in placebo-effecten kan zeker helpen om deze op te lossen.

  17. 21

    @4: [ maar er zijn zat aandoeningen … waar niemand raad mee weet. ]
    Ja, als je je daarop concentreert is het altijd wel imposant te maken. Dat is ook vrijwel het enige wat in de kroeg en om de verjaardagstafel gedeeld wordt.

    Er zijn overigens inderdaad veel behandelingen waar geen deugdelijk wetenschappelijk onderzoek voorhanden is. Zoals botbreuken waar geen dubbel blind randomized onderzoek met placebogroep en controlegroep voorhanden is. Logisch.
    En bv ontstoken blindedarmen verwijderen is niet meer een automatisme en onderwerp van onderzoek dacht ik.

    Of er voor de meest ingezette “behandelmethoden” goed, matig, slecht of géén bewijs is, kun je e.e.a. lezen bij:
    https://kloptdatwel.nl/2013/10/28/natuurgeneeskundigen-medische-wetenschap-blijkt-kwakzalverij/

  18. 23

    Ja, als je je daarop concentreert is het altijd wel imposant te maken.

    Precies. Overigens denk ik dat niemand zal ontkennen dat er nog heel veel is dat de (medische) wetenschap niet weet. Maar dat is wat anders dan beweren of suggereren dat een groot deel van de kennis die er wel is niet betrouwbaar zou zijn.

  19. 24

    @22: Je maakt een kunstmatig onderscheid tussen ‘gevoel’ en ‘echte geneeskracht’. Het is duidelijk dat placebo-effecten gerelateerd zijn aan het brein, en dus vooral optreden als dit een rol speelt in de ziekte. Dit is echter heel vaak het geval, dus zijn ‘placebo-effecten’ bruikbaar bij een groot deel van de gezondheidsproblematiek van mensen (voor zover mensen bewust zijn, altijd), en die bestaan op een schaal, er is niet een tweedeling tussen ‘echte’ problemen die je medisch kan genezen en ‘ingebeelde’ problemen waar placebo een rol bij speelt.

    Soms is pijn niet slechts een symptoom, maar hét probleem. Soms is pijn weliswaar een symptoom, maar verhindert dit het effect van een andere, genezende ingreep.

    Met andere woorden, je frame klopt niet.

    In de artikelen staan prima voorbeelden om een indruk te krijgen van waar placebo-effecten optreden.

  20. 25

    @24: Een placebo bevat geen geneeskrachtige stoffen. Pas als het placebo er voor zorgt dat het lichaam/brein (meer) genezende stoffen gaat produceren kun je van een fysieke werking spreken, de rest zit tussen de oren.

    Kun je een paar specifieke voorbeelden aanwijzen in die links die ik zou moeten lezen? Dat Wired artikel staat vol met antidepressie middelen e.d., ik zoek cholesterolverlagers, bloedverdunners, prostaatverwijders, maagzuurremmers, anti stollingsmiddelen, stollingsmiddelen et cetera.

  21. 26

    @25

    Het lijkt mij best aannemelijk dat een “effect tussen de oren” ook een fysiek effect kan hebben. Een goed gevoel zou van invloed kunnen zijn op het gedrag: eten, bewegen, of lichaamshouding om maar wat te noemen. Daarnaast lijken biochemische effecten me ook best plausibel. Mechanismes kunnen dan een stuk complexer zijn dan een specifieke genezende stof die door het lichaam of brein wordt aangemaakt.

    Die complexiteit zou het wel moeilijk bewijsbaar kunnen maken. Maar afwezigheid van bewijs is nog geen bewijs van afwezigheid.

  22. 27

    @25: Dus een antidepressiva bevat volgens jou geen geneeskrachtige stoffen? Of is het punt dat je wilt maken meer dat depressie geen ziekte is?

    Zoals gezegd, het placebo-effect hangt samen met wat ons brein/lichaam zelf kan, en is sterk bij zaken als pijn, stemming en misselijkheid, en zal niet een anti-tumor middel kunnen vervangen.

    Overigens noem je allemaal voorbeelden van pillen tegen symptomen werken, terwijl het natuurlijk om uitkomsten moet gaan en het medisch handelen veel breder is. Juist de dominantie van pillen ten opzichte van andere vormen lijkt mij een van de problemen met de huidige medische wetenschap: daar zit een verdienmodel. In een suikerpilletje niet.

  23. 28

    [ Het lijkt mij best aannemelijk dat een “effect tussen de oren” ook een fysiek effect kan hebben. ]
    Als ik angst krijg gaat mijn adrenaline omhoog, pupillen verwijden enz. Dat kun je krijgen van het zien van een hond of hoogte zonder dat er echt gevaar is. Ook een soort placebo, met een chemisch effect?

    Welk placebo vergroot mijn aantal witte bloedlichaampjes?

    Nogmaals, het stuk op Wired gaat vooral over geestelijke gezondheid die je eerst met praten probeert te repareren en dan met een pil. En nu vragen we ons af of die antidepressiva eigenlijk wel werken als een placebo hetzelfde effect heeft/kan hebben.

    [ Maar afwezigheid van bewijs is nog geen bewijs van afwezigheid.]
    Dat zeggen de homeopaten ja.

    [ Dus een antidepressiva bevat volgens jou geen geneeskrachtige stoffen? ] Zie Wired. Verder nik “dus”.

    [ terwijl het natuurlijk om uitkomsten moet gaan ]
    Je bedoelt waarschijnlijk dat het om oorzaken moet gaan, want de uitkomst van een bloedverdunner is heel gunstig; dunner bloed.

    [ Juist de dominantie van pillen ] interesseert me niet, fysieke werkzaamheid van een placebo wél. En daar zie ik nog steeds geen bewijs van.

  24. 29

    @28

    Als ik angst krijg gaat mijn adrenaline omhoog, pupillen verwijden enz. Dat kun je krijgen van het zien van een hond of hoogte zonder dat er echt gevaar is. Ook een soort placebo, met een chemisch effect?

    In elk geval een bewijs dat gevoelens een (direct!) fysiek effect kunnen hebben.

    Welk placebo vergroot mijn aantal witte bloedlichaampjes?

    Geen idee. Maar bij mijn weten is wel een vrij breed geaccepteerd gegeven dat stress invloed heeft op de werking van het immuunsysteem. Dat het mechanisme misschien zo complex is dat het nog niet wordt begrepen wil niet zeggen dat het effect niet bestaat.

    Dat zeggen de homeopaten ja.

    Maar afwezigheid van bewijs verdraaien tot bewijs van afwezigheid is ook een drogreden die wetenschapsontkenners veel gebruiken.

  25. 30

    @28: Hmm, je bent ver heen.

    Nogmaals, het stuk op Wired gaat vooral over geestelijke gezondheid die je eerst met praten probeert te repareren en dan met een pil

    Een duidelijke mening, maar dat beschrijft niet de medische praktijk. Maar al te vaak krijgen mensen eerst een pil.

    Bovendien is dit een weinig productieve herhaling van zetten: ja, placebo effecten zijn sterk bij psychofarmaca, maar niet alleen daar (en die voorbeelden staan er ook voldoende in), ook bijvoorbeeld bij pijnbestrijding zijn de effecten sterk.
    Maar ik begrijp dat je graag wilt volharden in het wegzetten van placebo-effecten, dus dan is het nuttig om te doen alsof psychische problematiek iets anders is dan fysieke (echte?) problemen en alsof placebo-effecten alleen hier optreden. We zijn inmiddels verder.

    Je bedoelt waarschijnlijk dat het om oorzaken moet gaan, want de uitkomst van een bloedverdunner is heel gunstig; dunner bloed.

    Dunner bloed is niet perse een gunstige uitkomst, we geven het immers niet aan iedereen. Dunner bloed is niet alleen te bereiken met een bloedverdunner, maar zit ook in gedrag.

    interesseert me niet, fysieke werkzaamheid van een placebo wél. En daar zie ik nog steeds geen bewijs van.

    Tsja. Er staan meerdere voorbeelden van onderzoek waarbij aangetoond dat verwachtingen de biochemie veranderen, ik vind dat aardig ‘fysiek’, maar jij blijkbaar niet?

  26. 31

    @30: Ik wil placebo’s niet wegzetten, maar iedereen hier faalt voor het leveren van bewijs dat placebo’s gunstige fysieke genezende werking heeft buiten een “beter gevoel”. Wijs het dan eens aan in het Wired artikel of waar dan ook ipv het vage “er staan meerdere”.

    [ Dunner bloed is niet perse een gunstige uitkomst ]
    Als je te dik bloed hebt wel.

    [ Dunner bloed is niet alleen te bereiken met een bloedverdunner, maar zit ook in gedrag. ]
    Als je een hartinfarct of herseninfarct hebt gehad is het beter je normale niet te dikke bloed te verdunnen. Vertel eens hoe je dat bereikt met “gedrag”?

  27. 32

    @31

    Ik wil placebo’s niet wegzetten, maar iedereen hier faalt voor het leveren van bewijs dat placebo’s gunstige fysieke genezende werking heeft buiten een “beter gevoel”.

    Ik heb nergens beweerd dat bewijs te kunnen leveren. Of zelfs dat dat bewijs bestaat. Ik probeerde vooral duidelijk te maken dat het wel eens wat genuanceerder zou kunnen liggen dan een simpel welles-nietes. Je wekt de indruk daar niet heel erg voor open te staan.

    Voor alle duidelijkheid: ik wil absoluut niet zeggen dat een placebo maar ingezet moet worden om bestaande en vaak prima werkende medische behandelingen te vervangen. Dat zou belachelijk zijn. Maar het is best mogelijk en ook verklaarbaar dat er in bepaalde gevallen een echte fysiek placebo-effect bestaat. Omdat er nou eenmaal allerlei interacties zijn tussen gevoel, gedachten, gedrag, biochemie en fysiek.

  28. 33

    @32: [ Een nogal beperkte en achterhaalde kijk ] is wat ik van diverse kanten kreeg toegeworpen. Ik sta open voor bewijs dat verder gaat dan “een goed gevoel” maar niet voor “het zou best kunnen”.
    Een wetenschapper kan iets onderzoeken, maar vóór dat afgeronde onderzoek moet hij gewoon het bewezene verkondigen en er naar handelen en niet meningen staven met “afwezigheid van bewijs is nog geen bewijs van afwezigheid”.

  29. 34

    @33

    Een wetenschapper kan iets onderzoeken, maar vóór dat afgeronde onderzoek moet hij gewoon het bewezene verkondigen en er naar handelen

    Ja, maar dat geldt net zo goed voor de claim “het gaat niet verder dan een goed gevoel” als voor de claim “het heeft een werkelijk fysiek effect”.

  30. 35

    Because it is often believed that “the” placebo effect is one thing, that one thing is often believed to be a real mind-over-matter physical healing. There is no evidence to support this interpretation, however. In fact researchers looking for that real healing effect of placebos have only demonstrated that it doesn’t exist.
    https://sciencebasedmedicine.org/placebo-myths-debunked/

    This issue of placebo responses being observed only in subjective patient-reported clinical outcomes (pain, anxiety, and the like) and not in objectively measured outcomes is an important one, and it is one that goes to the heart of the NEJM study that so serendipitously manifested itself to us.
    https://sciencebasedmedicine.org/spin-city-placebos-and-asthma/

    The idea that antidepressants are no more effective than placebo has been put to rest. They clearly work when used appropriately, although the effect size is not as large as the published studies have suggested.
    https://sciencebasedmedicine.org/the-debate-is-over-antidepressants-do-work-better-than-placebo/

    https://sciencebasedmedicine.org/?s=placebo&category_name=&submit=Search

  31. 36

    @18, e.a. :

    Ik weet dat er onderzoeken zijn waarin er als gevolg van positivere verwachtingen bij patienten ook daadwerkelijk significant betere leucocytwaarden gemeten werden. Dat lijkt me toch echt een meetbare beinvloeding van het ziekteproces. (Sorry, ik heb geen links, heb ik helaas niet de tijd voor daar nu diep in te duiken).

    De vereniging tegen de kwakzalverij is wat mij betreft een goede club, maar op dit punt is hun stellingname toch echt te boud. Trouwens, alleen al het op deze manier onderscheid maken tussen “symptoombestrijding” en “het ziekteproces zelf” vind ik al blijk geven van een achterhaalde visie. Alsof daar geen wisselwerking tussen bestaat.

  32. 37

    @19:

    Dat zou best kunnen. Maar dat is nog steeds geen reden om te beweren dat een groot deel van de medisch-wetenschappelijke kennis op drijfzand berust. En dat doet #0.

    Toch wil ik het even opnemen voor Hulspas. Een groot deel van de medisch-wetenschappelijke kennis is niet eens gebaseerd op fatsoenlijk onderzoek, maar op “we hebben het altijd zo gedaan, en we hebben geen reden om er van af te wijken”.
    Heel veel van de kennis is historische gegroeid, en is niet “evidence based” , en dat wat het wel is, hangt inderdaad verrassend veel bij elkaar van statistisch broddelwerk. De aandacht voor statistiek in de geneeskundeopleiding stelt geen ruk voor, en nog veel te veel arts/onderzoekers proberen zo veel mogelijk weg te blijven van statistiek of besteden het uit.

  33. 38

    @37: Maar als ontzettend veel spul nooit zou werken dan zou je verwachten dat het ook minder wordt toegepast omdat artsen nooit eens een positieve uitkomst zien.

    Positief is in ieder geval dat er steeds meer aandacht komt voor de statistiek achter de onderzoeken en openbaarheid van alle onderzoeken en herhaalbaarheid van onderzoeken en de vermelding van conflicterende belangen van de onderzoekers.
    Nog maar 100 jaar geleden was dubbel blinded nog onbekend en placebo’s kwamen pas in de jaren ’60 in beeld als 2e controlegroep.

    Negatief is dat nu zelfbenoemde foodbabe Rens Kroes (zus van) zonder bewijs kan roepen dat je dagelijks een eetlepel klei moet eten om jezelf te reinigen. En mensen geloven dat. Daar sta je dan met je dubbel blind + randomized + control groep + placebo groep eisen.

  34. 39

    @38:

    Maar als ontzettend veel spul nooit zou werken dan zou je verwachten dat het ook minder wordt toegepast omdat artsen nooit eens een positieve uitkomst zien.

    Natuurlijk zien artsen wel een positieve uitkomst: placeboeffect!

  35. 40

    @37

    Een groot deel van de medisch-wetenschappelijke kennis is niet eens gebaseerd op fatsoenlijk onderzoek, maar op “we hebben het altijd zo gedaan, en we hebben geen reden om er van af te wijken”.

    Bedoel je eigenlijk niet dat onderzoek van 30, of 50, of 100 jaar geleden niet voldoet aan de maatstaven die tegenwoordig worden gehanteerd? Dat zal ongetwijfeld het geval zijn. Zoals dat in een hele hoop wetenschappelijke disciplines het geval is. Maar dan gaat het wat mij betreft nog steeds te ver om te suggereren dat wetenschap uit de vorige eeuw, of van nog eerder, grotendeels op drijfzand berust. Dat is zoiets als zeggen dat Newton een prutser was, omdat hij de relativiteitstheorie over het hoofd zag.

  36. 41

    @40: Het is bovendien niet zwart/wit, wél bewijs vs géén bewijs.
    Het is eerder géén bewijs, soms wel werking soms geen werking soms bijwerkingen, zwak bewijs, goed bewijs, sterk bewijs.

    Een arts zal het liefst eerst de sterkste categorie inzetten en het minst de zwakste.