Hoesnalistiek

ACHTERGROND - Deze maand lokte PowNews burgemeester Onno Hoes van Maastricht in de val. Wie houdt journalisten aan hun eigen normen? Britse en Europese instanties adviseren het instellen van een onafhankelijke mediaraad met vergaande bevoegdheden. Misschien ook iets voor ons land?

“Mission accomplished.” Dat dacht Dominique Weesie naar eigen zeggen toen de top van de Nederlandse Spoorwegen was opgestapt. De toenmalige hoofdredactie van de Telegraaf had Weesie, nu voorzitter van publieke omroep PowNed, in december 2001 een opdracht gegeven wat betreft de Spoorwegen: “Je hebt een week de tijd om de directie weg te krijgen.” Het lukte al na vier dagen.

Dertien jaar later lijkt het aantal missions accomplished alleen maar toegenomen. De vraag rijst of journalisten zichzelf en elkaar afdoende aan journalistieke normen houden. Zo niet, en er is niemand anders om die normen af te dwingen, dreigt dan eenzelfde situatie als met de Britse pers? In het openingsartikel van 11 december noemde NRC Handelsblad de valstrik voor Hoes “Angelsaksisch.”

De Britse situatie lijkt vooralsnog ernstiger dan die bij ons. Sinds 1947 is gemiddeld elke tien jaar een officieel rapport verschenen naar aanleiding van misstanden bij de Britse pers. Recente rapporten stelden dat een “groot deel van de pers” betrokken was bij handel in vertrouwelijke informatie. Ook de dood van prinses Diana in 1997 leidde niet tot afdoende maatregelen, aldus een rapport uit 2012.

Dat recentste rapport, het Leveson-rapport, werd geschreven naar aanleiding van het hacken van het mobieltje van een vermoord tienermeisje in opdracht van journalisten van de krant News of the World. Bij die en andere kranten van News International bleken ambtenaren te zijn omgekocht en op grote schaal computers en telefoons gehackt – ook van slachtoffers van terreuraanslagen in Londen.

De schandalen beperkten zich niet tot News International. Het Leveson-rapport signaleerde bij verscheidene media een cultuur van sensatiezucht, misleiding, intimidatie en minachting voor andermans privacy in combinatie met welhaast automatisch van de hand wijzen van elke klacht. Intussen was de klachtinstantie van de pers, PCC, zo onbeduidend geworden dat ze zich maar ophief.

Ondanks aanbevelingen van eerdere rapporten grepen politici niet in, constateert het Leveson-rapport. Uiteraard deels uit angst voor beschuldigingen van “persbreidel”. Maar wellicht ook omdat politici de laatste dertig jaar “too close” waren met de media. Dat beaamden zelfs de leiders van de drie grootste partijen. En die drie partijleiders namen ook van dit rapport de belangrijkste aanbeveling niet over.

Die aanbeveling is de instelling van een onafhankelijke mediaraad, die onderzoek kan doen en boetes kan opleggen tot een miljoen pond. Na juridische actie en gelobby tegen de “persbreidel” – al gaat het hier om zelfregulering – kwam het tot een minder vergaande regeling. Oproepen van onder anderen ex-premier John Major om nu eens niet de oren te laten hangen naar “persbaronnen” ten spijt.

Ook een Europees adviesorgaan, ingesteld door oud-Eurocommissaris Neelie Kroes, raadde vorig jaar EU-lidstaten met klem aan een mediaraad in te stellen. Een dergelijke raad zou regels handhaven door middel van boetes, rectificatieplicht, en – voor zover mogelijk – ontzetting uit het beroep van journalist. Cruciaal is dat die raad onafhankelijk, divers en transparant wordt samengesteld.

Iets voor ons land? Het is allereerst de vraag of hier een taak ligt voor de overheid. En de instelling van zo’n mediaraad brengt potentiële problemen met zich mee. Kan die overheid dit dan doen zonder de persvrijheid aan te tasten? Volgens de Britse en Europese aanbevelingen wel. Het zou goed zijn om voor- en nadelen van zo’n mediaraad te onderzoeken, waarbij genoemde punten worden meegenomen.

Nederland kent zo’n raad nu niet. De Raad voor de Journalistiek behandelt klachten maar legt geen sancties op, en een aantal mediaorganisaties onttrekt zich aan dit toezicht. Dit terwijl de meeste media niet eens een ombudsman hebben. Vorige week nog werd Trouw – wiens ex-hoofdredacteur loog om een, naar later bleek, frauderende reporter te beschermen – aangeraden een ombudsman aan te stellen.

Natuurlijk staat voor iedereen de gang naar de rechter open. Dat is ook de weg die Hoes momenteel bewandelt. Maar zo’n tijdrovende en dure rechtsgang is in de praktijk niet voor iedereen weggelegd. Bovendien kan de rechter het gedane onrecht vrijwel nooit ongedaan maken. En het openstaan van de rechtsgang was blijkbaar niet afschrikwekkend genoeg – noch voor Britse pers noch voor PowNews.

Terug naar Hoes. Over hoe een burgemeester zich hoort te gedragen is men het niet altijd eens. Maar men is het er wel over eens dat gebruik van een verborgen camera echt niet kan – tenzij bij ernstige misstanden die op geen andere wijze zijn aan te tonen. In dit geval lijkt PowNews niet conform geldende normen te hebben gehandeld. Alleen: effectief collegiaal toezicht op die normen ontbreekt.

Als dat zo blijft, dan waarschuwen Britse kranten wellicht ooit nog eens voor “Hollandse” toestanden.
 
 
Een concept van deze tekst is becommentarieerd door Piet Bakker, Philip van Praag, Pytrik Schafraad, Yael Woortman-De Haan en Richard van der Wurff, waarvoor mijn dank. De inhoud van het stuk komt geheel voor mijn rekening.

  1. 1

    Van Spanje:

    Vorige week nog werd Trouw – wiens ex-hoofdredacteur loog om een, naar later bleek, frauderende reporter te beschermen

    Je doelt natuurlijk op de opmerking dat de namen van de bronnen voor het Schilderswijkverhaal “bij de redactie bekend” waren. Dat is geen leugen als de hoofdredacteur werkelijk dacht dat Ramesar die namen kende.

    Los daarvan: zo’n mediaraad lijkt me een goed idee. Of noem het een tuchtcollege, dat kennen we ook voor andere beroepsgroepen.

  2. 2

    Trouw is aardig op zijn bek gegaan met die fantaserende journalist Ramesar. De krantensector lijkt de volgende sector, na de bankensector die een flink stuk autoriteit en aanzien verliest.

    Het is mijn probleem niet, ik heb nooit aandacht besteed aan dat gevarendriehoekverhaal, dat “uit het niets” leek te komen. Trouw blijft sowieso een enorme kutkrant.

  3. 4

    @3: Zo zal het soms misschien opgevat worden, maar dat het dat altijd betekent lijkt me te stellig. Ik ken de formule verder vooral van ingezonden brieven die anoniem worden geplaatst. Dan staat er ook vaak bij dat de naam van de schrijver bij de redactie bekend is. Als maar één persoon op de redactie het weet dan zal het verder wel goed zijn, zo kan ik me voorstellen dat er vaak gedacht wordt.

    Nota bene, ik zeg daarmee niet dat de hoofdredactie geen blaam treft. Alleen maar dat het er niet op lijkt dat ze er bewust (willens en wetens) over hebben gelogen.

  4. 5

    Jongetjes als Dominique Weesie zouden een “Berufsverbot” moeten krijgen; zijn grote baas steunde dit in het verleden ook van harte.

    Wat serieuzer:
    Liegende/moreel schofterig handelende mediavertegenwoordigers, zouden wat mij betreft veroordeeld moeten kunnen worden, tot het het niet meer mogen schrijven/produceren.

  5. 6

    @HvStS: Geenstijl heeft een bepaalde amusementswaarde. Verbieden is volledig achterhaald in het internettijdperk.

    Om ze weg te jagen en om ze vanuit Luxemburg (of een ander land) te laten opereren, zelfs dat zal nooit lukken.

    Geenstijl vloekt in de linkse kerk. Het is een beetje wat de VARA regelmatig doet bij de christelijke en/of rechtse kerk.

  6. 7

    @0: “staat de gang naar de rechter open, zo’n tijdrovende en dure rechtsgang is niet voor iedereen weggelegd”
    – Waarom dan hier wel een afzonderlijke “rechtsgang” met bevoegdheden en elders niet?

  7. 8

    Ik zou eerst wel eens willen weten waarom de combinatie van RvJ met de mogelijkheid om naar de rechter te stappen niet goed genoeg werkt om het journaille in toom te houden voordat we aan iets nieuws beginnen.

  8. 10

    @6:
    Ach ja vloeken in de linkse kerk van de VVD-er Hoes ;-)

    Ze vloeken in elke kerk

    Tenzij men “De Tokkies”-gedrag normaal vind, zal men tot de conclusie komen, dat ze gewoon geen enkel moreel gevoel in zich hebben.

    Luxemburg?:
    Kunnen we toch mooi Europees regelen; zal je wel aanspreken.

  9. 11

    Moet ik Onno Hoes zielig vinden omdat hij genaaid is door die enge Rutger en die gluiperige Weesie? Natuurlijk niet. Onno kreeg een koekfabriek van eigen deeg. Jarenlang heeft hij breed kunnen leven van het met precies dezelfde praktijken bij elkaar gegraaide salaris van de emotiemaffioos Albert Verlinde. Of zijn we het parkeergaragefilmpje met Yo & Wes en de stiekem met een telefoon geschoten beelden van een vozende Georgina Verbaan vergeten? Afgelopen woensdagavond verslikte Albert zich bijna toen hij in zijn roddelprogrammaatje uitlegde dat het filmpje toentertijd in de parkeergarage iets heel anders was omdat Wes & Yo konden weten dat er in die garage camera’s hingen. En hij had ze ’s middags gebeld dat hij de beelden ging uitzenden. Over Georgina repte de roddelnicht met geen lettergreep. Daphne Deckers zat begripvol te knikken. En Marc van der Linden dacht aan eten.

    http://www.nrc.nl/youp/2014/12/13/verborgen-camera/

  10. 12

    Meer/ steviger middelen om leugenaars in de journalistiek aan te pakken, zou m.i. welkom zijn. En niet alleen die leugenaars, maar ook een ieder die dit soort leugens faciliteren. Zoals in deze: de gehele redactie van trouw, die op enigerlei wijze van deze leugens op de hoogte waren.

    @9
    Je hebt weer eens niet door dat juist jij je schuldig maakt aan hetgeen je een ander verwijt?

    Maak jij maar eens hard dat de auteur in de volkskrant liegt en belastert.

  11. 13

    @HvStS: dit zijn de tijden van de internets, je kunt niet zo makkelijk dingen uit de media halen als in de 20ste eeuw van de massamedia (TV, radio, krant)

    Live with it. De europa-route gaat ook niet werken. In het uiterste geval host men gewoon in de America’s.

  12. 14

    @13:
    Maar figuren al “kwezel” worden alleen betaald door “TMG” als er publiek is, en hebben er dus belang bij als ze mogen blijven verschijnen ;-)
    Ze lijden nu (gelukkig) al verlies en die mannekes willen centjes verdienen en zijn niet van plan om in de marge de reageren.
    ………………
    Dat er van allerlei waanzin via het web verschijnt houden men niet tegen.

  13. 15

    Mediaraad? Nee joh, gewoon marktwerking z’n gang laten gaan en een zelfcorrigerend eigen commissie installeren, werkt ook perfect in andere sectoren.

  14. 17

    Is dit een grapje?! Wil je nou echt een fop commissie instellen die wel even zal bepalen wat wel en niet binnen de fatsoensnormen ligt? Superhandig wanneer je een show proces kan instellen wanneer een journalist tot vervelende ontdekkingen is gekomen.

  15. 18

    @16

    Een mening baseer je op tastbare feiten en die heeft Anton weer eens niet. Hij heeft eigenlijk alleen maar zijn standaard gebazel uit de overdrachtelijke onderbuik, al dan niet sites zoals geenstijl verkregen.

    Een (doordachte) mening, nee, dat heeft Anton zeker niet. Wat ‘ie zelf ook toegeeft, trouwens. Linkjes plempen en er dan vanuit gaan dat “links” (wie de neuk dat dan ook maar moge zijn) daardoor gaat “spartelen”. Anton leeft in een fantasiewereldje ter grootte van ongeveer een vierkante meter (bureau + stoel) en heeft het zelf niet door, of wil het niet doorhebben. Wat rest is een sneu trolletje, genaamd “Anton”.