Hoe een Somalische piraat ontstaat

Somalische piraatIn de loop van het vorige decennium bereikte de Somalische piraterij een omvang die in de westerse wereld voor behoorlijk wat opschudding zorgde. Steeds meer schepen werden gekaapt in de Golf van Aden, een van ’s werelds belangrijkste handelsroutes, en konden pas na betaling van losgeld hun koers voortzetten. Sommige reders hebben daarom besloten om voortaan de veel langere route om Zuid-Afrika te nemen in plaats van door het Suezkanaal. Om het tij te keren besloot de Europese Unie in 2008 grof geschut in te zetten. Momenteel speuren daarom vele tientallen oorlogsschepen uit meer dan vijftien landen, ook van buiten Europa, naar de piraten om ze op te pakken en te berechten.

Afgelopen vrijdag kwam het marineschip Hr. Ms. Amsterdam na vijf maanden terug in Den Helder na deelname aan deze anti-piraterijmissie. De bemanning van het oorlogsschip onderschepte 44 piraten van wie er vijf naar Nederland zijn gestuurd voor berechting. Geen slechte vangst, zou je zeggen. Voor minister van Defensie Hillen was dit in ieder geval reden genoeg de bemanningsleden te roemen om hun ‘vastberaden en resultaatgerichte optreden’ en hen meteen ook een ‘herinneringsmedaille vredesoperaties’ op te spelden.

Maar de resultaten van deze grootschalige, op repressie gerichte onderneming staan bepaald niet buiten kijf.
Er worden weliswaar meer piraten opgepakt dan ooit, maar piraterij gaat eveneens onverminderd door. Op dit moment hebben de piraten dertig schepen met 680 bemanningsleden in handen en onderhandelen ze over de voorwaarden voor vrijlating. De piraten vangen steeds meer geld hiervoor. Twee maanden geleden ontvingen zij nog maarliefst 18,5 miljoen dollar losgeld voor twee gekaapte tankers. Vele duizenden Somaliërs leven inmiddels van deze heuse piratenindustrie.

Het enige dat de grote oorlogsvloot ten noorden van Somalië bereikt lijkt te hebben is dat de piraten hun activiteiten steeds meer naar het zuiden, naar de Indische Oceaan, hebben verplaatst en veel verder van de kust opereren, waardoor ze nu een veel groter werkgebied hebben. Kortom, het is inmiddels duidelijk dat de marines in het gebied, hoe veel kanonnen en helikopters ze ook aan boord hebben, niet over voldoende capaciteit beschikken om de meer dan twintig duizend schepen die er jaarlijks passeren fatsoenlijk te beschermen.

Veel belangrijker is echter dat deze focus op repressie in de verste verte de oorzaken van de piraterij niet aanpakt. Sinds Somalië vanaf 1991 in burgeroorlog is en een sterk centraal gezag er ontbreekt (waaronder een fatsoenlijke kustwacht), hebben veelal Europese bedrijven er vrij spel. Zij dumpen voor de kust van het onderontwikkelde land veel giftig afval in zee, waaronder nucleair afval. Soms sluiten ze hiervoor een deal met een van de oorlogvoerende clanleiders in Somalië, waardoor de burgeroorlog ook nog eens financieel wordt gevoed. De bedrijven kunnen hun afval er tot wel honderd keer goedkoper lozen dan in Europa. Deze dumping werd pijnlijk duidelijk toen, door de tsunami eind 2004, veel lekkende vaten giftig afval in het Somalische kustgebied aan land spoelden.

Daarnaast zijn er dagelijks vele honderden grote vissersschepen met sleepnetten, trawlers in vakjargon, te vinden voor de kust van Somalië. Deze voornamelijk Europese en Aziatische schepen vangen jaarlijks illegaal vis ter waarde van zo’n 300 miljoen dollar binnen de Exclusieve Economische Zone van Somalië, waarbij ze ook nog eens gebruik maken van verboden vismethoden. Overigens beweert de Nederlandse regering dat hier momenteel geen vissers onder Nederlandse vlag actief zijn en vissers uit EU-landen er niet zijn gesignaleerd, maar de vraag is wat deze uitspraak waard is in zo’n groot, wetteloos en daardoor moeilijk te controleren gebied.

De piraterij voor de kust van Somalië is aanvankelijk ontstaan als een reactie op deze afvaldumping en stroperij. Vele duizenden vissers konden, vooral door de komst van de trawlers, onvoldoende vis vangen voor een degelijk inkomen. Er zat niks anders op, aldus veel piraat geworden voormalige vissers. Inmiddels is de piraterij uitgegroeid tot een miljoenenindustrie met een geheel eigen dynamiek, waarbij goede intenties – het opleggen van belasting aan de trawlers – al gauw werden vervangen door een stuk minder sympathieke acties, zoals kapingen van plezierjachten.

Wil de regering de piraterij tegengaan, dan ligt het voor de hand om zich te focussen op deze problematiek die er de oorzaak van is en bovendien (mede) is veroorzaakt door Europese bedrijven. De marineschepen doen niet veel meer dan symptoombestrijding. Als illegale visserij voor de Somalische kust verdwijnt, is de logische aanname, kunnen de kustbewoners weer op een eerlijke manier hun geld verdienen. De Adviesraad Internationale Vraagstukken, een onafhankelijk adviesorgaan van de regering, concludeerde vorige maand in een rapport aan de regering eveneens dat de huidige strategie niet toereikend is. Een van de meer structurele aanbevelingen richt zich vooral op de armoede in Somalië: ‘het creëren van alternatieve werkgelegenheid voor werkloze vissers en voormalige piraten waarmee een fundament gelegd kan worden voor sociaal-economische ontwikkeling van de kustgebieden.’

Maar met een eenvoudige rekensom wordt in één oogopslag duidelijk dat deze aanpak momenteel ver te zoeken is. Buitenlandse trawlers stropen jaarlijks voor zo’n 300 miljoen dollar aan vis voor de kust van Somalië en vaten lekkend afval vergiftigen daar bovenop flinke stukken zee en landbouwgebieden waardoor deze onbruikbaar worden. Hier tegenover geeft de Europese Unie jaarlijks slechts 30 miljoen euro aan ontwikkelingshulp aan het land. Op de vraag wat de Europese regeringen tegen de illegale visserij en afvaldumping doen, slaakte de speciale afgezant van de Verenigde Naties voor Somalië dan ook een diepe zucht: ‘Nothing. There has been no clean-up, no compensation, and no prevention.’

Sommige journalisten uit de regio gaan zelfs nog een flinke stap verder. Omdat de westerse inspanning in de regio zich vrijwel uitsluitend richt op repressie van piraterij ligt het verwijt om de hoek dat zij zich niet bekommeren om de illegale visserij en de afvaldumping. Van daar is het nog maar een kleine stap naar de beschuldiging dat de marines er juist patrouilleren opdat de Europese schepen ondertussen de zeeën leeg kunnen vissen.

Dit is misschien een stap te ver, maar de eenzijdige Europese aanpak van de Somalische piraterij kan er in de praktijk toe leiden dat de illegale afvaldumping en stroperij juist tegen de piraten wordt beschermd. De trawlers en afvaldumpers vormen immers geen doelwit voor de aanwezige marines. Zonder een serieuze aanpak van deze, deels Europese vormen van piraterij zullen de door armoede gedreven Somalische piraten voorlopig in ieder geval nog wel even van zich laten horen. Meer van Jip.

  1. 1

    Jip: Van daar is het nog maar een kleine stap naar de beschuldiging dat de marines er juist patrouilleren opdat de Europese schepen ondertussen de zeeën leeg kunnen vissen.

    Is dat niet gewoon een gerechtvaardigde conclusie? Waarom zo voorzichtig? Met “edele motieven” heeft het optreden in de Somalische wateren sowieso niets te maken. Het gaat allemaal alleen om geld.

  2. 2

    “de speciale afgezant van de Verenigde Naties voor Somalië”

    Welk Somalië is dat? Dat van de Ethiopische marionettenregering (die over een vlekje tegen de Ethiopische grens en enkele vierkante kilometers van Mogadishu regeert), de Mujaheddin (die Zuid-Somalië grotendeels beheersen), de warlords van Midden Somalië, Puntland, of van het zelfverklaarde onafhankelijk Somaliland?

  3. 3

    @1 Olav: inderdaad, dat kan wel wat minder voorzichtig. Die Europese visserijschepen zijn er zeker, ook dicht bij de kust. De Spaanse en Franse overheden zijn hier heel wat duidelijker in: de oorlogsschepen zijn er (net als de gewapende huurlingen op de visserijschepen, gedeeltelijk betaald door de overheden) onder andere om visserijbelangen te beschermen.

    “Er zijn geen schepen onder Nederlandse vlag die in de Somalische EEZ vissen, en de Europese Commissie heeft aangegeven dat er bij eerder onderzoek geen schepen van EU-lidstaten zijn gesignaleerd die illegaal in de Somalische EEZ vissen.” (gelinkte artikel van de Nederlandse regering)

    Een erg creatieve manier om net binnen de waarheid te blijven… Toch zijn er wel verdacht veel van dit soort verhalen / incidenten: http://tunaseiners.com/blog/es/2009/02/spanish-purse-seiner-seized-by-pirates/

  4. 6

    Laurent heeft zeker teveel naar Pirates of the Carribean gekeken. Dan ontwikkel je al snel een romantisch beeld van dit soort criminelen.

  5. 10

    @9: Als u die allemaal over een kam wil scheren, houd ik u niet tegen. Ik vind het alleen erg kort door de bocht, het doet aan Wilders denken.

  6. 11

    @Olaf en PepijnK

    Omdat ik geen direct bewijs heb gevonden dat de marineschepen naar de Golf van Aden zijn gestuurd opdat Europese ondernemingen de zeeën er leeg kunnen vissen, heb ik het wat voorzichtiger geformuleerd. Hebben jullie dat bewijs wel, laat me dat zien dan. Zou interessant zijn voor de discussie.

    Dat er geen boten onder Nederlandse vlag opereren, zoals onze regering beweert, zou zo maar kunnen kloppen. Ik kan me voorstellen dat illegale vissers helemaal nergens geregistreerd staan. En dat er geen trawlers van EU-landen zijn gesignaleerd zou kunnen komen doordat ze niet gezocht worden.

  7. 13

    Het is net ietsje anders:

    During the Siad Barre regime, Somalia received aid from Denmark, Great Britain, Iraq, Japan, Sweden, USSR and West Germany to develop its fishing industry. Cooperatives had fixed prices for their catch, which was often exported due to the low demand for seafood in Somalia. Aid money improved the ships and supported the construction of maintenance facilities.[18] After the fall of the Barre regime, the income from fishing decreased due to the Somali Civil War. (bron:http://en.wikipedia.org/wiki/Piracy_in_Somalia)

    Dus door de burgeroorlog kon er nog wel gevist worden, maar niet verhandeld. Dan worden er alternatieven gezocht.

  8. 14

    @12: in de laatste alinea van het artikel in je link staat nog eens waarom het begon: de zee voor Somalië wordt illegaal leeggevist.
    Die piraten zijn niet heilig, maar wat moeten ze anders?

  9. 15

    @InvertedPantsMan

    Iedereen is verantwoordelijk voor zijn eigen daden, zo ook de Somalische piraat, die dan ook geregeld vervolgd wordt. Dit ligt zo voor de hand dat ik het raar vind dat jij en anderen hier op wijzen. Een tijdje terug nog, in Jemen, kregen zes Somaliërs de doodstraf opgelegd.

    Maar ook al is iedereen verantwoordelijk voor zijn eigen daden, de illegale vissers en afvaldumpers ontspringen de dans en worden steevast niet vervolgd. Hier vraag ik in mijn stuk aandacht voor omdat ik, met jou neem ik aan?, vind dat IEDEREEN een eigen verantwoordelijkheid heeft.

  10. 16

    Als je als Somalische visser niet de vis met een goede opbrengst kan verkopen in eigen land, terwijl export onmogelijk is, dan loopt het ten einde. En dan komen inderdaad buitenlandse vissers de visrijke waters leegvissen.

    Volgens mij klopt jullie redenatie niet, dat het per sé de schuld is van de buitenlandse visserij. Of hebben jullie in het achterhoofd deze aflevering van Beagle, in het spoor van Darwin: http://beagle.vpro.nl/#/blog/item/2607/

  11. 17

    @Joop

    Als je de volgende alinea van Wikipedia ook leest weet je dat wat je citeert alles behalve het hele verhaal is!

    Wikipedia: Also, there was no coast guard to protect against fishing trawlers from other countries illegally fishing and big companies dumping waste which killed fish in Somali waters. This led to the erosion of the fish stock. Local fishermen started to band together to protect their resources. Due to the clan-based organization of Somali society, the lack of a central government, and the country’s strategic location at the Horn of Africa, conditions were ripe for the growth of piracy in the early 1990s (http://en.wikipedia.org/wiki/Piracy_in_Somalia)

  12. 18

    Nogmaals @Joop

    Nee, het zal vast niet alleen de schuld van de illegale vissers zijn. Maar volgens experts en de vissers zelf is het, om logische redenen, wel erg belangrijk. De burgeroorlog verergert de situatie, onder andere doordat een kustwacht sindsdien ontbreekt.

  13. 19

    Nee, maar ik dacht ik hoef niet het gehele verhaal te kopiëren. Dan blijft de basis namelijk nog het ontstaan van de burgeroorlog begin jaren 90 – en een daaraan gerelateerd gezaghebbend centraal gezag – wat de vissers moest beschermen tegen die illegale visserij.

  14. 20

    Voor elke gevangen piraat op zee 10 nieuwe, de strijd moet en kan op het land worden gewonnen (volgens lokale autoriteiten). “Hoe”? Ja, dat weet ik niet meer hier was een maand of wat geleden een docu over…

    Nederlandse kokkelvissers met sleepnetten voor de kust van Mauritanië, baarzen wegvissen uit het Victoriameer…

  15. 21

    Ik had weinig benul van de illegale danwel immorele praktijken van westerse en japanse bedrijven voor de kust van Somalie. Toch zal de aanpak van die bedrijven geen bijdrage leveren aan de bestrijding van de piraterij. Daarvoor is een stabiel regiem in het gehele Somalische gebied nodig. Nu lopen daar talloze gewapende types rond die geen belang hebben bij vrede, veiligheid of stabiliteit. De regio lijkt niet in staat zichzelf te stabiliseren en het westen is niet meer bereid om stabiliteit te komen brengen (voor zover dat ooit al succesvol is geweest). Een beetje patstelling dus, waarin het westen weinig anders kan doen dan de piraterij bestrijden. Onderwijl profiteren kennelijk afvaldumpers en stiekumvissers. Ze zullen hun immorele vingers aflikken bij het zien van peilingen die tonen dat 70 procent van Nederlanders geen zin meer heeft in optreden in het buitenland.

  16. 22

    Deze Nederlander staat te juichen bij de eerst volgende VN missie die daadwerkelijk humanitair is en niet een dun verholen steun operatie is voor Amerikaans imperialisme. Ik denk dat het vooral door de doorzichtigheid van de kutsmoesjes die gebruikt zijn voor de laatste twee oorlogen komt dat Nederlanders het wel even gehad hebben met militaire missies.

  17. 23

    Beetje een maagzuuroprispinggevoel met jouw stuk @Jip.

    Oh oh ik kan geen handgranaat in het water gooien en de dode/verdoofde vis in mijn netje oprakelen omdat..

    Zodat ik maar met wapens onder de neus van voorbijgaande schippers mijn diepe frustraties ga rechtvaardigen. De angst..de sukkels die somaliers..ik heb daar geheel geen miniem positief gevoel bij.

    btw..jip..wel eens een wapen op je voorhoofd gehad..en..sliep je lekker naderhand?

    Kom ook nog bij de dingen van de nieuwe rijken (piraten) in dat land met decennia burgeroorlog..

    slachtofferrolspel..Bah.

  18. 25

    @Bakito: Lees het artikel nog eens, kerel. Daarin staat duidelijk beschreven dat de oorspronkelijke vissers door de roofvisserij uit Europa en Azië zonder werk kwamen te zitten.

    Dat die mensen vervolgens boten gingen kapen om ‘belasting’ te innen op het leegvissen van hun wateren (wat overigens zéér schadelijk is voor het milieu, zéker met sleepnetten!), is eerlijk gezegd een goed idee.

    Dat criminelen uit het ineen gestuikte Somalië hier lucht van kregen en zelf aan het kapen sloegen, is een ander verhaal. Wat belangrijk is in dezes, is dat Europa en Azië blijkbaar de anarchistische situatie in Somalië misbruiken om afval te dumpen en te stropen. En dat de piraterij van origine een reactie is geweest hierop.

    Lezen wat er staat, mijnheer, lézen, niet ongenuanceerd gaan beschuldigen.

    & @10.: humor is duidelijk uw sterkste kant niet, wel?

  19. 26

    @22: VN missie wil zeggen wachten tot china en rusland en die nare imperialisten uit het westen het allemaal helemaal eens zijn en zonder enige vorm van eigenbelang hun mensen opofferen. De hulpbehoevenden in de wereld kunnen op je rekenen!

  20. 27

    Piraterij is al eeuwen oud en bestond al lang voordat nucleair afval en trawlers ooit bestonden. De reden is gewoon pure hebzucht en een relatief makkelijke manier om aan geld te komen. De enige oplossing is ook nog hetzelfde, medogenloos opruimen. Vroeger werden piraten bij de ingang van de haven opgehangen. Dat is dan misschien wat te ouderwets, maar schiet al die piratenbootjes met kalashnikovs en raketwapens maar gewoon uit het water en laat een paar mariniers even de basis van die jongens opruimen dan is het zo afgelopen. Als er al vermeend illegaal gevist of gedumpt wordt is er het internationaal recht er om dat op te lossen, niet het vergoeilijken van zware criminele praktijken.

  21. 29

    Jammer Jip. Je stukje over de aanstaande missie in Afghanistan was gedegen en gebaseerd op feiten. Dit is tendentieus, ongefundeerd en nodeloos kwetsend. Het zou zó op Geenstijl kunnen.

  22. 30

    @AntonB Goede imitatie van het stoere telegraaf.nl kroegpraat :-)

    @11 het is iig met regelmaat in persconferenties aangegeven als een reden. Zie bvb het commentaar van de Spaanse defensieminister eind december.

  23. 31

    Ja, als ze inderdaad op het pad gebleven waren om hun visindustrie tegen illegale dumping en visserij te beschermen omdat er geen overheidsorgaan was om dat te doen, dan had ik er waarschijnlijk nog wel sympathie voor kunnen opbrengen. Maar piraterij is zware criminaliteit, en daar onderhandel je niet mee, of geeft er geld aan, die schakel je uit.

  24. 32

    @ Zeeman ”schiet je ze toch gewoon uit het water” AntonB.

    Gelukkig had Somalië maar een piepklein kustlijntje. Een blokkade langs de hele kustlijn misschien? Nee wacht, een Rudeltaktik a la de U boten. Een wolfpack van vlieggdekschepen en fregatten, VUUR…en op het strand kreeg ondertussen timmerman en/ of handelaar in 2e hands snelle motorbootjes de orders maar niet weggewerkt…

    Ga nou eens te rade wie daar nou éigenlijk de stroper- en piraterij is begonnen tis maar een tip…

  25. 35

    1. Piraterij ontstaat vanuit een land zonder gezaghebbende overheid.

    2. Je ziet de film Black Hawk Down en je weet dat zelfs de Amerikanen (wereldpolitie) daar niets kunnen.

  26. 36

    Ongelofelijk hoeveel morons hier de koe niet bij de horens wensen te vatten en met achterdeurpolitiek smijten niet alleen m.b.t. Somalië maar m.b.t. tot elk no man’s land in Afrika. Leggen jullie soms ook eieren? Struisvogeleieren? Mes snijdt aan twee kanten bij de basis: probleem/ oplossing ligt bij (in)stabiel leiderschap en int. gemeenschap die (niet moet) profite(e)r(t)(en) van dit status quo. En dus ook niet alle neigingen naar stabiliteit moet ondermijnen. Enzovoorts enzovoorts.

    http://www.diaspora-centre.org/DOCS/Political_Instabil.pdf

  27. 37

    @AntonB en anderen

    Je schrijft ‘als er al vermeend illegaal gevist of gedumpt wordt.’ Check mijn links in het stuk. Er is niks ‘vermeend’ aan de illegale visserij en dumping. Het is goed gedocumenteerd. Zelfs de Nederlandse regering geeft toe dat er dagelijks 700 illegale vissers de zeeën leegvissen. Hier is echt geen twijfel over. Ik snap niet dat jij en anderen dat niet willen aannemen. Waar komt die houdingvandaan? Ik zeg bovendien niet dat de piraterij niet moet worden aangepakt. Dat moet wel! Mijn argument is eerder dat ALLE illegale activiteiten in de regio moeten worden aangepakt. En net als we in Nederland een politie hebben om er op toe te zien dat mensen geen misdaden begaan of om ze te berechten als ze te laat zijn, zo zouden de aanwezige marines zich niet alleen moeten richten op piraterij, zoals jij kennelijk van mening bent. Je begrijpt neem ik aan wel dat het internationaal recht alleen nageleefd wordt als er een (gewapende) macht is die daar op toeziet. ALLE illegale activiteit moet bestreden worden. Het verbaast me dat sommigen een ander standpunt innemen en enkel vinden dat illegale piraterij aangepakt moet worden.

  28. 38

    Ik neem aan dat AntonB (en Larie) ook pleiten voor het ter plekke (Judge Dredd stijl) doodschieten van alle roomblanke Nederlandse gewapende overvallers. Anders wordt het een beetje lastig om de schijn hoog te houden dat je geen ouderwetse kut racist bent.

  29. 39

    @35: De Republliek der Nederlanden met de VOC was een uitzondering op deze regel, zeker? Of nee, dat waren Hard Werkende Piraten.