Herstel de scheiding tussen kerk en staat

Sargasso biedt regelmatig ruimte voor gastbijdragen. Gastbijdragen vanuit de politiek zijn altijd meer dan welkom, mits de auteurs zich ook mengen in de discussie. Vandaag een bijdrage van Marietje Schaake, lid van de fractie van D66 in het Europees Parlement.

Gisteren (31-8) heeft een aantal hoogleraren van de UvA de Universiteit aangespoord Tariq Ramadan aan te nemen in Amsterdam om duidelijk te maken dat ´de UvA niet meedoet aan de hetze tegen moslims die vinden dat de Islam voor hen ook van belang is buiten de privésfeer´. Het koppelen van het ontslag van Ramadan als individu aan een hetze tegen Moslims als geheel is een gevaarlijke redenering. Het wordt tijd individu en groep te ontkoppelen en de scheiding tussen kerk en staat te herstellen in het Nederlandse integratiedebat en -beleid.

Het aannemen van een orthodoxe, Engelssprekende Moslim als integratieadviseur van Rotterdam laat het failliet zien van het vertrouwen op de eigen oplossingskracht vanuit diverse Nederlanders. Hoe dicht stond Ramadan bij de gemiddelde Rotterdammer? En hoe kon hij juist sceptici over Islam bereiken terwijl hij steeds als orthodoxe Moslim spreekt? Ook legt de keuze voor Ramadan de geleidelijke verschuiving van de scheiding tussen kerk en staat bloot die integratie via religie veroorzaakt. Ramadans observaties en adviezen aan Moslimjongeren kunnen nog zo nuttig zijn, het is niet de taak van de overheid om een Moslimtheoloog en -activist in te huren om integratie te stimuleren. Hoewel Ramadan wellicht sommige Moslims aanspreekt, voelen anderen zich door de keuze voor Ramadan juist vervreemd en onbegrepen door hun gemeente die zo voorkeur voor een bepaalde religieuze visie geeft.

Voor D66 is integratiebeleid vooral participatiebeleid, de overheid moet mensen vrij laten in hun geloof, dat persoonlijk en nooit objectief meetbaar is. Door gemeenten en nationale overheden in Nederland wordt echter via religie een integratie en anti-radicaliseringsbeleid geformuleerd. De rol van religie, Islam, krijgt hierdoor een te prominente rol in de manier waarop de overheid haar burgers categoriseert en benadert. Het werken vanuit orthodoxie door de overheid, in de strijd tegen extremisme, is hiervan de meest vergaande. Ook veronderstelt het dat “Islam” een onlosmakelijk ingrediënt van probleem en oplossing zou zijn. Die aandacht is te eenzijdig.

Daar komt nog een andere eenzijdigheid bij. Op verschillende manieren is in het formuleren van integratiebeleid jarenlang vrijwel alle aandacht naar etnische en religieuze minderheden gegaan, en niet mede naar de autochtone bevolking. Dit wreekt zich nu in de groei van de PVV en een grote rancune onder velen die zich terecht zorgen maakten over buurt en samenleving, maar niet als relevante burgers in het integratievraagstuk werden gezien, want behorend tot de autochtone meerderheid.

De discussie rondom Tariq Ramadan is een reflectie van het gebruik van onwerkbare categorieën waarin het integratiedebat is gevangen. Er bestaat niet zoiets als een ‘Moslimgemeenschap’. Mensen hebben allerlei identiteiten, waaronder soms een religieuze. In Nederland wordt die religieuze identiteit, vooral als het om Moslims gaat, al jaren als allesomvattend beschouwd en vaak onterecht opgeplakt. Slechts de extreme Islamitische en extreem rechter zijde profiteren van deze voorstelling van zaken. Zij versterken de illusie van een sterke eenvormige groep die zij respectievelijk vertegenwoordigen of bestrijden. Het merendeel van ‘de Moslims’ herkent zich niet in het label ‘Moslim’, of in elk geval niet alleen daarin. Mensen als Moslim aanspreken om integratie te bevorderen werkt averechts. Zo wordt vooral de religieuze identiteit en niet het burgerschap versterkt. De overheid verschuift zo geleidelijk ook de scheiding van kerk en staat.

Medewerkers van de Erasmus Universiteit en ook Oxford University benadrukken het belang van vrijheid van meningsuiting. Volledige vrijheid van meningsuiting is Ramadan’s goed recht, en ook dat van alle Iraniërs. Overigens gaat het om het dienstverband dat Ramadan had met een onvrije omroep in een repressieve dictatuur; dat heeft niet veel met vrijheid van meningsuiting te maken. Het is dan ook verbijsterend met welk gemak vervolgens Ramadan’s werk bij de Iraanse staats TV, Ramadan’s meningen en persoon, en de positie van Nederlandse Moslims aan elkaar verbonden wordt door verdedigers van Ramadan. Dit is een vorm van paternalisme die Moslims onnodig collectief in een slachtofferrol duwt en mensen niet stimuleert zichzelf, op individuele basis te identificeren of uit te spreken.

Hoe lang we ook over integratie praten, het zal niet bereikt worden, de term integratie gaat namelijk per definitie uit van groepen mensen die “in elkaar geschoven” moeten worden. Het benaderen van mensen in abstracte categorieën zoals ‘Moslims’ houdt verschillen en verdeeldheid in stand en benadrukt geen visie op sociale cohesie. Relevanter is de vraag hoe pluriformiteit in open samenlevingen vorm moet krijgen en wat de rol van religie in de publieke ruimte is. De overheid kan zich richten op het aanpassen van gedrag zoals democratische participatie, emancipatie en socio-economische mobiliteit. Maar laat mensen zichzelf identificeren, dat moet de overheid niet voor hen doen. Door dit wel te doen wordt de religieuze Moslim identiteit versterkt, en ook nog eens beloond als het gaat om toegang tot subsidie, een plek aan de onderhandelingstafel, of het krijgen van legitimiteit.

De overheid moet ambitie stimuleren, niet geloof. Door het openbreken van de arbeidsmarkt ontstaat ruimte voor ´outsiders´ (als Marokkaanse- en Turkse Nederlanders, vrouwen en jongeren). Verder moet veiligheid verhoogd en discriminatie tegen gegaan.

Situaties zoals met Ramadan in Rotterdam moeten in de toekomst voorkomen worden door de scheiding tussen kerk en staat te herstellen. Dat bakent de grenzen van de rol van de overheid in relatie tot religieuze gemeenschappen af op een manier die open samenlevingen zoals onze democratie passen. Bovendien stelt het de individuele burger, los van levensovertuiging, gelijk ten opzichte van de overheid.

Marietje Schaake is Europarlementariër voor D66. Later dit jaar verschijnt haar boek over het debat en beleid rondom Moslims in het Westen en de trans-Atlantische verhouding

  1. 3

    De titel deed me even opveren, verdikkeme, iemand die door heeft dat de kamer vergaderingen alleen nog maar gaan over bladgoud van het haantje van de kerk. Haantje de voorste bedoel ik dan. De scheiding van kerk en staat is verwaterd omdat niemand meer iets mag zeggen over religie, laat staan zich er mee bemoeien, want die gelovigen zitten overal, in alle gaten en hoeken van de “samenleving”. Ik doe aan zelfcensuur, de hele dag, en er is geen wet die me daartoe dwingt. Als ik in Geuzeveld rijd met me brommertje, let ik amper nog op het verkeer omdat de vraag me bezig houdt of ik nog steeds in Nederland ben. Als jongetje was ik er vaak en het was “nieuw”. Nu is het dermate verandert dat ik niet meer weet waar ik eigenlijk ben. De scheiding van kerk en staat is daar zichtbaar aan de bouwvergunningen voor de diverse huizen van hun Goden. De staat staat toe dat er verschillende gebouwen zijn en verder moet de staat niet gaan.
    Ik zelf wel hoor, want ik geloof niets meer en zal bij herhaling mijn paar cent bijdragen in dit soort filosofische verhalen. Respect voor de moslims op vrijdag, zaterdag voor de joden en zondag voor de christenen en dan weer vier dagen vrij. Dat is scheiding van kerk en staat voor mij.

  2. 5

    Dank voor deze dappere poging om de polarisatie in Nederland tegen te gaan.

    Ik vermoed trouwens dat gemakzucht een belangrijke rol speelt bij het verwateren van de grens tussen kerk en staat. Het lijkt mij dat uitvoerders van integratieprojecten snel naar een moskee stappen omdat dat nu eenmaal een tastbare verzamelplek van “allochtonen” is.

  3. 6

    Die oproep van gister was er inderdaad eentje van het kaliber “dat mensen monddood gemaakt werden die vonden dat religie meer moest zijn dan een prive-zaak” – typische SP-cougar-meuk. Met dat soort meningen verdien je geen vrijheid van meningsuiting: want weet je wat die gelovigen als eerste doen als ze eenmaal aan de macht zijn en ze hoeven de scheiding tussen kerk en staat niet meer te respecteren ? Juist – ze zorgen er voor dat het beledigen van hun spook, en hun vertegenwoordigers hier op aarde, voor eens en voor altijd uitgebannen wordt.

    Ten tweede: de overheid kan er niets meer aan doen maar ligt al volkomen in bed bij religie. Al het liefdadigheids-werk dat ze anders zelf zou moeten doen, de vrijstelling van belastingen, de gesubsidieerde onderwijs-instellingen, de uitspraken van de rechter inzake intolerante imams, pastoors en rabbijnen. Het is een totale, niet-meer-ontwarbare brij.

    En wat brij betreft: voor de rest sluit ik me aan bij nummer 1; dit stukje, misschien zit er wel iets in, maar ik kom in ieder geval niet voorbij de derde alinea.

  4. 7

    Hier wordt duidelijk waar d66 denkt dat problemen liggen. Ik zie de problemen niet op deze manier. Het stuk biedt verder geen enkele oplossing. Misschien is het niet verwonderlijk dat d66 niet geschikt is om te regenen: ze hebben geen visie, het ´probleem´ is zweverig omschreven en hoe het dan wel moet blijft onduidelijk…

    wat is scheiding van kerk en staat? Waarschijnlijke voor onze christelijke premier iets anders dan voor de islamitische Ramadan en weer iets anders voor de gemiddelde atheistische/agnostische d66´er. Zolang niemand het definieerd komt er niets van.

  5. 8

    @paul; misschien kun jij ons helpen dan. Als jij nou even in een regeltje of drie gewone-mensen-taal samenvat wat hierboven allemaal in het Babylonisch staat, dan doe je ons allemaal een groot plezier: dan kunnen we eindelijk ergens over discussieren.

  6. 9

    @ KJ:

    1. Mensen met al dan niet van zichzelf een prominente Islamitische identiteit word die identiteit sowieso opgedrongen door de eenzijdige focus op die identiteit vanuit zij die hen catagoriseren. Ramadan is Ramadan, niet “een moslim”.

    2. Voornoemde heeft hoogstens het effect van versterking van genoemde identiteit bij de groep als geheel en heeft dan een negatief effect op integratie.

    3. Mutt’n wie moar nait meer dun, dus.

  7. 11

    @kj

    de samenvatting: dit en dat, zus en zo, geouwehoer van links naar rechts zonder zelf ergens kant te kiezen. Toespelingen, vrije woord, islam, kerk… Bijvallingen blablabla Integratie met moslims, wat zijn moslims, moeilijk, ik weet het ook niet, ik zweef een beetje tussen de meningen door zonder begrepen te kunnen worden (ook door mezelf)

    Volgens mij wil Marietje zoiets zeggen…

    Voor mij is scheiding van kerk en staat heel duidelijk: elke burger word als burger behandelt en de staat verbreekt alle contact met godsdienstige instellingen. Dus n/m-edelanders direct benaderen en niet via de kerk of de moskee.

    koop-zondagen zaterdagen of vrijdagen? Elke dag open, de moslims krijgen vrij op vrijdag/zaterdag, de joden op zaterdag/zondag, de christenen op zondag/maandag, de atheisten/agnosten/pantheisten kunnen kiezen. Dan is er voor ieder wat wils en kan iedereen elke dag doen wat hij wil zonder zijn keuze aan anderen op te dringen.

  8. 12

    @ paul:

    Wel knap, hoe je kan missen dat dit juist een stuk is waar expliciet stelling wordt genomen tegen Ramadan, verpakt in een oproep mensen minder als categorie te benaderen maar als zichzelf (een beetje ironisch vanuit een behoefte die de meeste mensen en zeker politici voelen om individuele gevallen te veralgemeniseren tot fenomenen).

    Maar sluit, vind ik, in ieder geval mooi aan bij de discussie die ik hier met Hal had over dit zelfde geval:

    http://sargasso.nl/archief/2009/08/18/ramadans-zoetgevooisde-woorden-zijn-aan-dovemansoren-gericht/#comment-375003

    Wat maakt het of die malloot autochtoon, allochtoon, moslim, christen of jood is? Het belangrijke punt is dat het een malloot is.

  9. 14

    Pardon? In een artikel waarin wordt gepleit om mensen niet als moslims te benaderen, wordt Ramadan alleen maar als conservatieve moslim benoemd? Marietje had de daad bij het woord kunnen voegen door Ramadan´s mening te scheiden van zijn godsdienstige opvattingen.

    “Het is dan ook verbijsterend met welk gemak vervolgens Ramadan’s werk bij de Iraanse staats TV, Ramadan’s meningen en persoon, en de positie van Nederlandse Moslims aan elkaar verbonden wordt door verdedigers van Ramadan”.

    Dat wordt niet alleen door (een aantal van) de verdedigers van Ramadan gedaan. Ook zijn aanvallers doen dat. Ook Marietje doet dat.

  10. 15

    @rene

    expliciet stelling tegen Ramadan? Dat staat er niet. Marietje schreeuwt heel hard dat niet alle moslims hetzelfde zijn en dat het etiket ´moslim´ de integratie tegenwerkt, maar ondertussen bestempeld ze Ramadan als moslim. Is ze nou voor hokjesdenken of tegen?

    Is ze voor een bruggenbouwer met de islamitische zuil?
    Is ze voor scheiding tussen kerk en staat; dus geen tv-predikant van de islam?

    over de toevoeging malloot, dat is je eigen oordeel. Ik denk vooral dat de dubieuskaart naar de gemeente rotterdam moet, welke mafkees had besloten om 1.überhaubt zo´n functie nodig te hebben 2.om iemand aan te nemen met zo´n staat van dienst…

  11. 16

    @ Pedro:

    Nee, nee, nee. Hij wordt benoemd als iemand die conservatief Islamitische denkbeelden heeft. Als zichzelf, dus. Hij wordt beoordeeld op zijn denkbeelden.

    Het zou lekker worden als je iemand nu ook al niet meer mag beoordelen op de denkbeelden die hij uit. Wat blijft er over? Het punt van het stuk is dat de verdedigers van Ramadan hem beoordelen als “moslim” en ‘m daarmee vanuit een anti-anti impuls omarmen terwijl je Ramadan moet beoordelen gewoon als Ramadan.

    En als je dat doet is het ineens een stuk beter te begrijpen dat ‘ie de laan uitgestuurd is. Het is een religieus conservatieve (en naar verluidt arrogante) kwast die geen brug zou kunnen bouwen ook al geef je ‘m 10 dozen lego cadeau.

  12. 17

    @ paul:

    Oh kom op, natuurlijk staat dat er wel. Niet selectief blind of doof graag.

    “een orthodoxe, Engelssprekende Moslim als integratieadviseur”
    “Hoe dicht stond Ramadan bij de gemiddelde Rotterdammer?”
    “het dienstverband dat Ramadan had met een onvrije omroep in een repressieve dictatuur”

    Daar staat echt maar één ding en als je dat impliciet noemt ga je alleen lijders aan Tourette nog als expliciet beoordelen.

    Zie verder 16. Het gaat om het mensen beoordelen op de eigen persoon. In het geval van Ramadan een conservatief Islamitische (and I quote) theoloog en activist. Maar niet vinden dat een Islamiet om de enkele reden van het zijn van Islamiet slecht (PVV) dan wel goed (GroenLinks) is.

    En ja, “malloot” is geheel mijn eigen oordeel, net al die sneer aan GroenLinks in de vorige zin (die aan de PVV is daarentegen uiteraard een objectieve waarheid).

  13. 18

    Als de universiteit alleen politiek correcte denkers zou aannemen zou het erg saai worden.

    De hoogleraren hebben gelijk, en schrijven dit trouwens een stuk duidelijker op dan dit wollige verhaal van de D’66.

  14. 21

    “De overheid kan zich richten op het aanpassen van gedrag zoals…”

    Van zo’n zin kruipt het bloed bij mij onder de nagels vandaan. Politici die nog steeds niet begrijpen dat het de taak van de overheid is in publieke voorzieningen en veiligheid te voorzien.

  15. 22

    @rene

    je gaat voorbij aan mijn punt. De rotterdamse gemeente denkt een probleem te hebben met integratie van mensen uit moslim landen. Vervolgens willen ze de discussie aanzwengelen door een ietwat orthodoxe moslim aan te nemen. Daarna komen ze erachter dat hun visie niet met die van de orthodoxe moslim overeenkomt. Wat gaat er mis?
    1. de rotterdamse gemeente denkt dat ze deze immigranten (zoveelste generatie) via de moskee moet benaderen
    2. ze nemen een orthodoxe moslim in dienst die niet de normen en waarden heeft die ze willen overbrengen
    3 de media/gemeente valt nu over de opvattingen van deze orthodoxe moslim, terwijl hij juist daarom is aangenomen.

    Mijns inziens is het onterecht om Ramadan persoonlijk aan te vallen, hij is in dienst genomen omdat hij orthodox moslim is. Dat dat niet strookt met het doel van de gemeenteraad ten aanzien van integratie heeft met de opvatting/instelling/uitvoering van de gemeenteraad te maken en niet met Ramadan.

    expliciete stellingname;
    `Overigens gaat het om het dienstverband dat Ramadan had met een onvrije omroep in een repressieve dictatuur; dat heeft niet veel met vrijheid van meningsuiting te maken.´
    -Als dit is waar het om gaat is het lafjes half-politiekcorrect gelul.