Gemeente lasten en lusten

Kijk, dat is nog eens een aardig onderzoek van de Volkskrant zo vlak voor de gemeenteraadsverkiezingen. Welke partijen hebben gezorgd voor meer of minder lokale belasting. D66 en GroenLinks kwamen er niet zo goed vanaf. Maar, dit is natuurlijk niet het hele verhaal. Het is natuurlijk wel aardig om te laten zien dat bijvoorbeeld de SP prima in staat blijkt de lasten gelijk te houden, maar wat als dat consequent een tekort op de lokale begroting oplevert? En misschien verkoopt de VVD wel iedere keer het tafelzilver om de lasten in hun gemeentes te drukken.

Kortom, tijd voor wat nader onderzoek, tijd voor wat crowdsourcing.
Dat is natuurlijk nogal wat werk, met bijna 500 gemeenten. Dus hopelijk springen andere weblogs ook in. Wat boven tafel zou moeten komen is, in lijn met het VK onderzoek, hoe de begroting van de gemeenten zich hebben ontwikkeld in de periode 2006-2009 en of er speciale omstandigheden zijn (bv verkoop aandelen energiemaatschappij) die ander licht op de zaak werpen.

Om te voorkomen dat mensen gemeenten dubbel uitzoeken, is het verstandig om even aan te geven als je met een gemeente aan de slag gaat. Dan kan je later het resultaat publiceren. Gaan wij even kijken of we daar een fijn format voor kunnen neerzetten.

Wellicht is het ook aardig als je aangeeft op welke manier je de cijfers naar boven hebt gehaald. Het is waarschijnlijk per gemeente weer even zoeken waar ze het verstopt hebben. Dus tips zijn daarbij welkom.

  1. 1

    Utrecht
    Lasten 2005: 1403 (miljoen)
    Lasten 2006: 1082
    Algemene uitkering gemeentefonds 2005: 284
    Algemene uitkering gemeentefonds 2006: 318
    Totaal reserves 2005: 539
    Totaal reserves 2006: 525
    Totaal voorzieningen 2005: 294
    Totaal voorzieningen 2006: 320

    (Dit wordt toch een lastige)

  2. 5

    @Leven: Ah, daar staan ze bij elkaar.

    Voel al gelijk weer de woede opborrelen trouwens. Waarom is al deze data niet uniform centraal openbaar beschikbaar? Waarom is dat geen prioriteit. Hoe kan je anders als burger een beetje controleren wat de overheid doet?

  3. 6

    Heffingen lokale overheden
    Laagste stijging gemeentelijke heffingen in 25 jaar
    Bescheiden stijging reinigingsheffing
    Opbrengst bouwleges daalt
    http://www.cbs.nl/nl-NL/menu/themas/bouwen-wonen/publicaties/artikelen/archief/2010/2010-004-pb.htm

    Begrote opbrengsten gemeenten:
    http://www.cbs.nl/NR/rdonlyres/1DCDEA63-4CCE-46F8-95BD-C91D575A68FE/0/maatwerktabelgemeentenPB21jan2010.xls

    Begroting(en) gemeente Zaanstad:
    http://www.zaanstad.nl/bpo/financien/begroting/?view=Standard

    Huidige college: SP, PvdA, GL en CDA

  4. 9

    Is er gekeken waar deze partijen in het college zitten, of waar ze een meerderheid hebben? Dat maakt nogal een verschil! Volgens mij zijn er niet zoveel college’s met een GL/D66 meerderheid, meestal zitten ze onder de vleugels van een grotere partij. Wij hebben in Rotterdam bijvoorbeeld 1 GL’er op de 8 wethouders en bovendien doet hij cultuur en milieu, zijn invloed op de lasten lijkt mij dus redelijk beperkt.

  5. 10

    @5:begrijp je woede, maar pas wel op. als al die info in een centrale database zou moeten, krijg je weer een stoot ambtenaren die daarvoor moeten zorgen. dat lijkt simpel wat getallen doormailen naar een centraal punt, maar in de praktijk wil natuurlijk iedere gemeente dan de nuances juist gaan weergeven. de een heeft bijzonder hoge lasten door zijn ligging, de andere heegft veel inwoners die om wat voor reden dan ook extra hulp behoeven, de ander is door een herindeling niet goed vergelijkbaar etc etc etc. wil je er meer van maken dan een AD oliebollentest, dan ben je weer miljoenen en miljoenen verder, die de burger dan weer moet ophoesten. transparantie en vergelijkbaarheid is best belangrijk, maar’t moet niet een kostenpost op zich worden.

  6. 11

    @5:begrijp je woede, maar pas wel op. als al die info in een centrale database zou moeten, krijg je weer een stoot ambtenaren die daarvoor moeten zorgen. dat lijkt simpel wat getallen doormailen naar een centraal punt, maar in de praktijk wil natuurlijk iedere gemeente dan de nuances juist gaan weergeven. de een heeft bijzonder hoge lasten door zijn ligging, de andere heeft veel inwoners die om wat voor reden dan ook extra hulp behoeven, de ander is door een herindeling niet goed vergelijkbaar etc etc etc. wil je er meer van maken dan een AD oliebollentest, dan ben je weer miljoenen en miljoenen verder, die de burger dan weer moet ophoesten. transparantie en vergelijkbaarheid is best belangrijk, maar’t moet niet een kostenpost op zich worden.

  7. 12

    @Stickmeister: Zover ik heb kunnen zien, doet die site geen cijfers verzamelen. Wel veel linkjes bieden per gemeente.

    @Hanedop: Deels eens. Maar de basisinformatie (balans, reserves, tekort/overschot) moet eenvoudig te vangen zijn.

  8. 13

    @12

    Nee, maar je kunt wel een gemeente opzoeken en dan naar de betreffende cijfers toe.

    overigens onderzoekt men wel de stijging van lasten (o.a. cbs).

    Verder zegt een daling of stijging van 1 jaar niet zoveel. Want mogelijk zat men een jaar eerder veel te laag of veel te hoog.

  9. 14

    @Stickmeister: Verwijzingen zijn wel handig. Maar dan is het per gemeente echt weer zoeken waar de cijfers daar dan staan.
    En dit punt gaat nu juist over de begroting als geheel, niet alleen de lasten. En ja, over meerdere jaren zegt veel meer.

  10. 16

    @14
    (ff een sideway)
    Je hebt bij lokale lasten diverse wettelijke manieren van berekenen.
    Sommige belastingen zijn bestemmingsheffingen, sommigen rechten/leges (dan mag het niet meer dan 100% kostendekkend zijn).
    Gemeenten hebben te maken met de macronorm (iets van 5% in 2010) voor de OZB. Wat er voor zorgt dat stijgingen van collectieven lasten binnen een bepaalde bandbreedte zitten. Gaat men daar over heen dan kort het Rijk op het volume van het gemeentefonds.

  11. 17

    @Stickmeister: Kanttekeneningen dus bij het onderzoek van de VK?

    Utrecht (vervolg)
    Lasten 2005: 1403 (miljoen)
    Lasten 2006: 1430
    Lasten 2007: 1447
    Algemene uitkering gemeentefonds 2005: 284
    Algemene uitkering gemeentefonds 2006: 318
    Algemene uitkering gemeentefonds 2007: 353
    Totaal reserves 2005: 539
    Totaal reserves 2006: 525
    Totaal reserves 2007: 676
    Totaal voorzieningen 2005: 294
    Totaal voorzieningen 2006: 320
    Totaal voorzieningen 2007: 261

    Saldo 2006 (zonder geklungel met reserves): 74,6
    Saldo 2007 (zonder geklungel met reserves): -16,9

  12. 18

    Maar wat wil je precies zien? Want voor een evenwichtige analyse dien je ook goed naar de jaarverslagen te kijken.
    tja en dat is niet allemaal zo eenvoudig op 1 a4tje te zetten. Niet zoals dat kort-door-de-bocht artikel uit de Volkskrant.
    Dat zegt namelijk niets.

    ps:

    Volgens mij hebben alle lokale partijen meegewerkt aan de verkoop aandelen energiemaatschappij.
    Niet zo slim, maar goed.

    In Zaanstad gaan ze gelukkig wel een deel cd opbrengst daarvan investeren in duurzame energie.

  13. 19

    @17

    Het VK is veels te makkelijk. Geen inzicht in hoe tarieven e.d. tot stand komen.

    Gemeenten zijn grotendeels afhankelijk van het gemeentefonds van het Rijk. Daar haalt men zo’n 90% van de opbrengst uit.
    De overige circa 10% komt voort uit lokale heffingen. Dat is iets wat veel mensen zich niet beseffen.
    Hoeveel een gemeente van het Rijk krijgt, is weer afhankelijk van het aantal ozb objecten.
    Het Rijk heeft dus een behoorlijke vinger in de pap. Zeker nu met de komende bezuinigingen. Paar miljard gekort op uitkeringen gemeentenfonds en gemeenten mogen die problemen verder oplossen.

  14. 20

    @Stickmeister: Ik wil vooral laten zien of er een relatie is tussen partijen in de colleges en of de begrotingen op orde zijn (tekorten, schulden of overschotten).
    Dat heeft zo zijn beperkingen. Maar er moeten wel wat uitspraken te doen zijn.

  15. 21

    @20

    Gemeenten zijn verplicht een sluitende begroting te presenteren. Kan wel eens een kleine afwijking op zitten, maar in principe houdt de provincie toezicht. Lasten laten dalen door een tekort te laten zien kan dus niet. Uiteraard kan je links en rechts wel wat kosten verstoppen, maar daarvoor moet je zo diep de systematiek van de begroting in dat het denk ik voor jouw actie weinig relevant is.

    Zou de volgende dingen eerst doen, om een beetje focus te krijgen:
    – Gegevens VK omzetten naar percentages; absolute getallen zegt weinig als het beginput verschillend is

    – Eens kijken of er een verschil is tussen het type gemeenten waar VVD of GL bestuurt (vermoed dat VVD meer in kleine gemeenten zit)

    – Kijken hoe ruim de kwijtscheldingsnormen zijn voor mensen met een laag inkomen.
    Hogere tarieven maar een ruimere kwijtschelding is de facto lastenverschuiving ipv -verzwaring

  16. 22

    Wat ik mij afvraag: hoe zit het met de landverkoop? Wat gemeenten daaraan verdienen komt op het bordje van burgers via hogere huren/huizenprijzen, en is dus een verborgen last.

  17. 23

    Oh, en aanvullend op Stickmeister; die gemeenten waar de stijgingen de pan uit rijzen en de Vereniging Eigen Huis zich zo boos om maakt; dat zijn eigenlijk altijd gemeenten waarvan het Rijk zegt dat ze voldoende belastingcapaciteit hebben, te weinig heffen en dus gekort worden. Impliciete boodschap dus, heft u maar meer.

    Het zijn niet voor niks steeds verschillende gemeenten in die rijtjes…

  18. 26

    Utrecht (vervolg 2)
    Lasten 2005: 1403 (miljoen)
    Lasten 2006: 1430
    Lasten 2007: 1447
    Lasten 2008: 1337
    Algemene uitkering gemeentefonds 2005: 284
    Algemene uitkering gemeentefonds 2006: 318
    Algemene uitkering gemeentefonds 2007: 353
    Algemene uitkering gemeentefonds 2008: 381
    Totaal reserves 2005: 539
    Totaal reserves 2006: 525
    Totaal reserves 2007: 676
    Totaal reserves 2008: 655
    Totaal voorzieningen 2005: 294
    Totaal voorzieningen 2006: 320
    Totaal voorzieningen 2007: 261
    Totaal voorzieningen 2008: 238

    Saldo 2006 (zonder geklungel met reserves): 74,6
    Saldo 2007 (zonder geklungel met reserves): -16,9
    Saldo 2008 (zonder geklungel met reserves): -47

    Tja, en toen…..

  19. 27

    @21
    Idd. Het is heel bewerkelijk.

    De normen zijn in principe voor iedere gemeente gelijk (eigenlijk de regeling van het Rijk. In de uitvoeringsregeling staat nog wel dat een gemeente kan kiezen om 100% / 95% / 90% (geloof ik) kwijt te schelden als men in aanmerking komt voor kwijtschelding. En OZB komt niet in aanmerking voor kwijtschelding.
    Veel gemeenten hanteren 100% – dat is namelijk ook het beste qua uitvoering. Want iemand die niet kan betalen, kan niks betalen. Dus gaat je oninbaarheid weer omhoog (ff kort door de bocht).

    Gemeenten met een relatief hoog aantal kwijtscheldingen, omdat het gemiddelde inkomen laag is. Zullen dit weer via belastingen omslaan over de inwoners van de gemeente.

  20. 30

    Wij in Amsterdam krijgen een f a n t a s t i s c h e metro. Kost een paar centjes maar dan krijg je wat moois -inclusief vandyke die vermoedelijk met huis en al in het boorgat gaat verdwijnen-. Groenlinks was tegen. Mag je dan een paar miljard van GL aftrekken?

  21. 32

    Ik ben absoluut geen boekhouder dus ik begrijp niet helemaal wat er hier gebeuren moet. Wel herinner ik me een accountant die beweerde dat er van alles mis was met de manier van rapporteren:

    “Onderzoek en cijfers van http://www.GemeenteAnalyse.org tonen aan, dat in de meeste gemeenten de begroting wordt overschreden. Veel huishoudboekjes van het ambtelijk bestuur zijn niet op orde.

    Wel valt op, dat er vele politici ,gemeenten, raadsleden en inwoners ogenschijnlijk niet op de hoogte zijn van het landelijk uniform boekhoudprogramma (IV3 indeling) volgens voorschrift van de Wet Openbaar bestuur. (WOB)

    Het ministerie BZK en het Centraal Bureau Statistiek (CBS) houden zich daar aan, echter worden de werkelijk uitgaven(rekening) om bureaucratische en politieke redenen door de belangen Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) twee jaar later bekend gemaakt,wanneer alle politieke actualiteiten verloren zijn gegaan.”

  22. 38

    @32

    Ja, die knakker (zal hier zn naam net opschrijven, privacy enzo) is landelijk bekend in gemeenteland. Stuurt elk jaar dezelfde brief naar elke gemeente met een paar aangepaste cijfers.
    Beroepsquerulant.

  23. 41

    @27

    Maar je kan wel kiezen waar je de kwijtscheldingsgrens legt. Maakt nogal uit of dat bij 100% of 130% minimumloon doet, bijvoorbeeld.
    En je kan er ook voor kiezen om niet kwijt te schelden als gemeente…

    Dat je OZB niet zou mogen kwijtschelden is mij niet bekend. dan was mijn gemeente onwettelijk bezig ;-)

  24. 42

    @38 Sorry kun je iets meer toelichting geven? Kloppen die staatjes / berekeningen niet? Wat is er precies mis mee dan? (Behalve dat overal CDA op staat)

  25. 43

    @42

    Oh, kleine vergissing. Er is een accountant die iedereen de hele tijd brieven stuurt en ik dacht dat je daar op doelde in zin 1.

    Die staatjes ben ik net gaan bekijken en die zijn van iemand anders.

    Tja, ik weet niet of er iets mis mee is, want de knakker is absoluut niet transparant in vertellen wat ie gedaan heeft. Ik weet dus ook niet of het klopt.

    Maar als ik zinnen zie als “echter worden de werkelijk uitgaven(rekening) om bureaucratische en politieke redenen door de belangen Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) twee jaar later bekend gemaakt,wanneer alle politieke actualiteiten verloren zijn gegaan” dan begint het vertrouwen bij mij redelijk af te nemen.

    De VNG maakt helemaal niks bekend, dan doen gemeenten zelf, enkele maanden na afloop van het kalenderjaar, met accountantsverklaring en al. Ook de provincie moet daar toezicht op houden.

    Daarnaast, om maar eens een stad te pakken die ik vrij goed ken (Delft): als daar 650 euro meer wordt uitgegeven dan begroot heb je het met 95.000 man over ruim 60 miljoen euro op een begroting van 300 miljoen. Hoe lang denk je dat een gemeente het volhoudt zulke bedragen “weg te moffelen.”

    Laat hem eerst maar full disclosure over zn methodiek.

  26. 44

    Trouwens nog een aardige: de cijfers zijn de meerpersoonhuishoudens. Zou het kunnen dat D66 en GL in de plaatsen waar ze besturen het verschil tussen 1 en meerpersoonshuishoudens hebben laten groeien?

    Dan komen ze daar weer lager uit dan gemiddeld….

  27. 45

    @41

    OZB eigenaren mag wel, maar is niet gebruikelijk. Ivm verbod op max vermogensgrens (voor kwijtschelding)
    Je kunt als gemeente niet kiezen waar de kwijtscheldingsgrens ligt. De grens is het bijstandsniveau met wat plussen en minnen (woonnorm erbij en huur- en zorgslag eraf)

    zie:
    Onder vermogen als bedoeld in artikel 11 wordt verstaan de waarde in het economische verkeer van de bezittingen van de belastingschuldige en van zijn echtgenoot, bedoeld in artikel 3 van de Wet werk en bijstand
    http://www.st-ab.nl/wettennr02/0093-021_Uitvoeringsregeling_Invorderingswet_1990.htm

  28. 46

    @45

    Ja, heb eens gekeken, je hebt gelijk. Ik dacht dat het vroeger wel mocht, maar goed.

    Maar goed, de OZB is vaak maar de helft van het lastenpakket. De rest kan je dus prima zelf doen.

  29. 48

    @Steeph: Hoe heb je de cijfers van utrecht boven water gekregen? Ik heb pogingen gedaan die van Den Haag te pakken te krijgen, maar het wil niet lukken.
    Nou zal David rietveld er wel mee komen, maar ik ben wel erg benieuwd naar tips hoe je het spul wel kunt vinden.

    Terzijde: het saldo van een gemeente wordt natuurlijk ook beïnvloed door malafide ambtenaren (Oudenbosch) of een foute overboeking (Utrecht).

  30. 51

    @Steeph: “Ware het dat de linkjes het even niet doen?
    Dat doen ze de hele dag al niet!
    Wilde daar een klacht over indienen, maar op de website kun je alleen klagen over de gemeentelijke dienstverlening in de openbare ruimte (over afval bijvoorbeeld).

  31. 53

    @50

    Steeph, goed dat je dit initiatief neemt, maar ik zie dat steeds naar die jaarrekeningen grijpt.

    Ik ben redelijk thuis in lokale begrotingen, jaarrekeningen etc, en mijn opmerking in #31 schreef ik niet voor niks. Die jaarrekeningen zijn, als je wil kijken welke keuzen lokale politici maken echt irrelevant. Vergelijk het met de Tweede Kamer en kijk naar het verschil tussen de Algemene Beschouwingen en Woensdag Gehaktdag.
    Het lukt ze meestal wel redelijk in financiele control te blijven (kijk naar Utrecht, tussen de 3 en 5% afwijking tussen begroting en realisatie. Als je bedenkt dat er zo’n 21 maanden zit tussen het begin van het begroten en het sluiten van de boeken is dat niet gek), het probleem is veel meer of ze hun doelen bereiken.
    Als je wil kijken of gemeenten niet in control zijn, moet je niet naar de cijfers in de jaarrekeningen kijken, maar welke gemeenten door de provincie op hun vingers zijn getikt of de begeleidende rapporten induiken en kijken of een gemeente wellicht geen goedkeurende verklaring heeft gekregen.

    Mijn opmerking in #31 was dus niet lullig bedoeld, maar om je tijd te besparen.
    M.i. kan je voor het doel dat je wenst te bereiken (voor zover het helder is wat het doel is..) beter inzoomen op de voorkant van het proces.

    BTW, is ergens het bronbestand van de Volkskrant als excel file te downloaden?

  32. 55

    @Lord Flash: Ik was al om hoor. Liep volledig vast met wat ik wilde. Maar zoek nog wel manier om hier een goede draai aan te geven.

    Ik zal even kijken of ik dat bronbestand ergens kan vinden.

  33. 56

    Naar aanleiding van de opmerkingen van Lord Flasg, en met name die van de Gehaktdag, geprobgeerd stukken van de Rekenkamer van de gemeente Den Haag in te zien.
    De Rekenkamer kijkt immers naar twee dingen: de kwaliteit van de jaarverslagen en de mate waarin gestelde doelen zijn gehaald.

    Evenals de Algemene Rekenkamer die haar bevindingen naar kabinet en 2e Kamer stuurt, is de lokale rekenkamer voor de gemeente Den Haag niet laaiend etnhousiast over de verantwoording van B&W.
    In 2004 schreef de rekenkamer: Ons eindoordeel over kwaliteit van de programma’s als geheel is “matig”. Wij nemen hierbij de slechte
    Leesbaarheid van de teksten en het vele werk dat nodig was om inzicht te krijgen in de structuur van de doelen mee.
    In 2007: De kwaliteit van de operationele doelen van de programma’s is niet verbeterd, vergeleken met die uit de
    begroting 2005. Daardoor is vaak niet duidelijk wat de ambitie is van het college en krijgt de raad niet
    voldoende inzicht in welke doelen het college behaald heeft.

    Als het voor de rekenkamers al zo lastig is, hoe moeten wij er dan zien uit te komen?

    Wat misschien een aardig format is voor dit onderzoek van Steeph:
    – de cbs-cijfers voor de lokale belastingen en heffingen;
    – het emu-percentage (gemeenten mogen maximaal 3% negatief staan);
    – de “tevredenheid” van de inwoners; dat wordt ook regelmatig gemeten. Lastig daarbij is dat sommige gemeenten het elke jaar meten op een ander thema.
    – en dan, waar mogelijk, verlagen van rekenkamers waar wel in staat in welke mate doelen zijn gehaald.

  34. 57

    @56

    Over tevredenheid is wel een leuk onderzoekje te noemen.
    In de meest ‘dure’ gemeente (Nijmegen) zijn de inwoners erg tevreden over het bestuur en de stad:
    http://www.gelderlander.nl/voorpagina/nijmegen/5789274/Nijmegenaren-zijn-tevreden-over-eigen-buurt.ece

    Ook zou je eens een relatie kunnen leggen tussen woonlasten en tevredenheid aan de hand van dit onderzoek:

    Gemeenten met meest tevreden inwoners
    http://www.allesopeenrij.com/index.html?page=http://www.allesopeenrij.com/lijsten/economie/gemeente_tevreden_inwoners.html

  35. 58

    @57 Wat er in die laatste link staat is de uitslag van de vorig jaar voor het eerst gehouden “Gemeente van het Jaar”-poll.
    Bijna alle gemeenten houden ook eigen tevredenheidsmetingen.

  36. 59

    Ondergetekende is de auteur en ontwerper van de website http://www.GemeenteAnalyse.org met meerjarenplanning (kosten 10 euro per jaar)
    Binnenkort komt het programma voor elke gemeente beschikbaar (duurzaam voor meer dan honderd jaar.) Alle belastingen en werkelijk uitgaven worden per inwoner en per ambtenaar automatisch berekend. De bureaucratie en dubbelwerk van VGN, CPB en CBS kunnen worden verminderd. Alle gemeenten krijgen een uniform en gelijk ICT overzicht om te linken.
    De politiek in de 2e kamer gaat verdwijnen em komt in handen van vakmensen. De preekstoel wordt ingewissel voor de toelichtng (beamer) van de werkelijke feiten. CDA gebruikt het inzicht van ICT jongeren. Blijf attent

    C.Rippen (geboren 03-12-29 te Amsterdam