Geen bal op tv | Nothing is forgiven

RECENSIE - Zineb El Rhazoui is aan de telefoon en rookt een sigaret. De aanval op de redactie van Charlie Hebdo waarbij acht tekenaars, een bezoeker en een politieagent werden doodgeschoten, is alweer even geleden. Zineb zat in Marokko toen de aanval plaatsvond. ‘Had ik je al verteld dat ik zwanger was’, zegt ze dan ineens. Het floept eruit. Ze kijkt vluchtig de camera in. En dan naar haar sigaret. Betrapt. Zelfs als al je vrienden zijn vermoord en jij bent ondergedoken omdat ze niet kunnen uitstaan dat je nog kan zeggen wat je wilt, ontsnap je niet aan de sociale druk. Gij zult niet roken als gij zwanger zijt.

De makers van Nothing is Forgiven volgden haar sinds 2011, toen ze tijdens de Arabische lente in Marokko demonstreerde. Ze joeg de autoriteiten en religieuze fanaten op de kast, vlucht uit Marokko, vestigt zich in Parijs en komt terecht bij Charlie Hebdo, in een warm bad. We zien haar door een soort kluisdeuren naar binnen stappen. Ze is op de redactie. ‘Hallo schoonheid’, zegt iemand tegen haar. Eindelijk thuis.

Zineb rookt een sigaretje. Beneden ziet ze een orthodoxe moslim zijn fiets neerzetten. De moslim loopt richting de ingang van de redactie. Zineb dooft haar sigaret en loopt naar de redactie. ‘Er loopt een salafist buiten’, zegt ze, ‘en de politie heeft hem niet eens tegengehouden. We moeten de deur dicht doen’
‘Wat is dit voor racisme?’, zegt een van de redactieleden.
‘Ik waarschuw maar’, zegt ze, ‘ik had ook gewoon m’n sigaret kunnen blijven roken. En als hij zich dan had opgeblazen, dan had ik gedacht: had ik ze maar gewaarschuwd.’
We zien een breed grijnzende Cabu naar Charb lopen om hem iets grappigs in de krant te laten zien.
‘Het kan ze geen bal scheen’, zegt ze verbijsterd. ‘En dan ‘bam’, ineens een luide knal.’ Ze loopt naar de deur en kijkt door het kijkgat. ‘Hij is niet gekomen’, zegt ze.

Dan gaat het beeld op zwart en horen we schoten. We zien de schutters naar buiten rennen, ‘Allahoe akbar’ roepend. Na de aanslag voelde Zineb zich schuldig. Ze had er ook moeten zijn. Ze had ook doodgeschoten moeten worden, samen met haar collega’s. We zien haar meelopen in de massa-optocht, het weekend na de aanslag. Niet aanwezig, duidelijk in shock. In de dagen erna treedt ze op in tv-shows, zegt ze niet bang te zijn, terwijl ze ten einde raad is: ‘Ze hebben onze zorgeloosheid gestolen. Mijn zorgeloosheid, mijn zekerheid, mijn veiligheid, mijn vrijheid.’ Maar ze moet laten zien niet verslagen te zijn.

Tijdens de opnames van de documentaire vinden er nog andere aanslagen plaats, in Parijs en Nice. ‘De mensen zeggen: dit is niet de echte islam’, zegt ze, ‘en dat zal best zo zijn. Maar, waar is de echte islam? Laat ze ons de echte islam tonen. Ik heb de echte islam gezocht. Is het de islam van Iran? Van Saoedi-Arabië? Van Al-Qaida? Van Marokko, waar je iets drink, maar waar je uiteindelijk niet vrij bent. Ik weet het antwoord: er is geen echte islam. Er is een tekst. En er zijn moslims. En mensen zeggen: wie zoiets doet, kent de islam niet. En dat klopt: ze kennen ‘m niet, ze passen ‘m letterlijk toe. Misschien begrijpen ze hem niet goed:  ‘Want als je een godsdienst goed begrijpt, pas je hem zeker niet toe.’ Wat mij deed denken aan Gerard Reve die schreef dat je de bijbel tegen alle interpretaties bestand is, behalve tegen de letterlijke.

Als na de aanslag in Nice Frankrijk bommen gaat gooien op Syrië is ze verbijsterd. ‘We zijn niet in oorlog met een land. Niet met de Islamitische Staat. En niet met individuen. We zijn in oorlog met een ideologie. Hoe kun je een ideologie bestrijden met wapens? Je kan een ideologie niet bestrijden met wapens. Je bestrijdt een ideologie met verlichting en kennis.’

  1. 1

    We zijn in oorlog met een ideologie. Hoe kun je een ideologie bestrijden met wapens? Je kan een ideologie niet bestrijden met wapens. Je bestrijdt een ideologie met verlichting en kennis.

    Zelden zo veel onzin in een quote gezien. Je kán ideologie helemaal niet bestrijden. Als dat zo was dan zou west Europa een etalage van verlichting, nuance en redelijkheid zijn. Mohammed B. is gewoon opgegroeid in die verlichting. Met een blonde juf die zijn snotneus afveegde. Met overal redelijk denkende mensen om hem heen. Maar hij wilde sterven voor Allah, omdat die vermaledijde v Gogh het had geflikt om heilige teksten op een vrouwenlichaam af te beelden.

    Sommige mensen leven in een waanwereld, leer er mee leven zou ik zeggen.

    En ik ben NIET, ik herhaal NIET in oorlog met welke ideologie dan ook. Flikker even op zeg. Voer je eigen oorlog, maar laat mij er buiten.

  2. 2

    “… vermaledijde v Gogh het had geflikt om heilige teksten op een vrouwenlichaam af te beelden.”
    Natuurlijk kan je ideologie bestrijden. Alleen moet je dat niet overlaten aan een eenling als Theo van Gogh (vzmh), maar die taak moet worden overgenomen door de strijdkrachten. Ik stel me voor dat de strijdkrachten tientallen schrijvers, reclamemakers inhuren om de Islam ideologisch te bestrijden. De moslims moeten het gevoel krijgen dat de mediacampagne tegen is islam bij elke aanslag van moslims heftiger wordt. Op een gegeven moment zal de moslimgemeenschap de moslimterroristen, moslims die om de moslimsterroristen heenhangen, radicale predikers en ronselaars uitkotsen.

    Dan hoeven we ook minder bommen te gooien in het midden oosten.

  3. 3

    @2

    Ja, dat is het extreemrechtse denkbeeld. Ze willen mij mee voeren in hun heilige oorlog tegen de islam. Ze willen macht over de denkbeelden van andersdenkenden. Heb je mijn laatste alinea niet gelezen? Laat mij er buiten. Jullie zijn net zo erg als wat jullie bestrijden.

  4. 5

    @4

    Een strijd tegen denkbeelden is volgens mij onmogelijk. Ik neem dus géén standpunt in. Het is mij bijvoorbeeld nog nooit gelukt om jouw extreemrechtse denkbeelden ook maar een millimeter richting genuanceerd denken te brengen.

    Ik schreef het gisteren ook al ergens. Wat extreemrechts en moslimextremisten gemeen hebben is dat ze niet kunnen ompolen in hun denken. Dat is een soort van mentale handicap. Niet in de zin dat extremisten dom zijn o.i.d. Extremisten zitten opgesloten in gepolariseerd denken. Dat kan je niet bestrijden met verlichting en kennis. Iedere tegengestelde gedachte doet ze juist nog meer in de pool van hun denken brengen.

  5. 6

    @Lutine: In feite zijn wij tegenpolen, ik ben populistisch rechts en jij zit op een tegenpool daarvan.

    Alles wat jij ademt en te berde brengt heeft een sfeer van anti-populisme.

    De kans is groter dat ik moslim wordt (bijvoorbeeld dmv een relatie) dan dat ik overswitch naar jouw kamp wat voor mij een mysterie is.

    En ik zie jou ook nog niet zo snel omswitchen naar mijn pool.

    Echt opgesloten voel ik met niet.

  6. 7

    @6

    We zijn geen tegenpolen. Dat is jouw perceptie omdat je zelf gepolariseerd bent. Polarisering ontstaat door een emotie. Je bent geïrriteerd, angstig, boos vanwege (wat het onderwerp hier is) een gewelddadige ideologie. Wat er in die polarisering gebeurd is dat moslimextremisten de schuld krijgen van jouw emoties. Je trekt je als het ware terug op een denkeiland waar de bron van je emoties bestreden dienen te worden.

    Wat er gebeurd met dit onderwerp is dat anderen de schuld krijgen van jóuw emoties. Wat jou wordt aangedaan krijgt gestalte in je denkbeelden. Daarom ben je extreemrechts geworden. Zou ik op mijn beurt emoties betrekken op Wilders, Baudet en dat soort gespuis, dan zou ik een tegenpool worden van jou en andere extreemrechtsen. Maar dat is dus niet het geval. Ik word niet emotioneel noch van moslimextremisten, noch van extreemrechtsen.

    En omdat er aan het verschijnsel van gepolariseerd denken niets te doen is, dienen we moslimextremisme te accepteren, net zoals we Wilders, Baudet e.d. dienen te accepteren. We dienen wel terug te vallen op de democratische rechtstaat. Als werktuig ter bescherming van gewone burgers zoals ik.

  7. 8

    @7:

    Jullie zijn juist exacte tegenpolen. Zie je dan niet wat je zelf schrijft? Hij heeft allerlei emoties. Jij niet. Hij is extreem. Jij bent een normale burger. Hij is gepolariseerd, jij niet. Jij stelt alles te zijn wat hij niet is. Dan ben je een tegenpool. Niet dat ik t eens ben met jouw analyse over AltJohan of jezelf. Ik denk dat hij wat meer zelfkennis heeft. Jij hebt niet door hoe extreem je bent. Ook daarin zijn jullie tegenpolen. Jij zegt redelijk te zijn, hij kent enkel zn eigen gelijk.
    Echter, toch lijken jullie ontzettend op elkaar.

  8. 9

    @Lutine: je zet je hier voortdurend af tegen het populisme, hoe kan jij nu niet mijn tegenpool zijn?

    WIst je niet dat wij een onuitgesproken coalitie hebben met de moslim-terroristen om jullie in het politieke centrum te verzwakken?

    En ik snap niet waar jij mijn emoties vandaan haalt. Wat een ongefundeerde projecties! Foei!

    Een belangrijke schaduwkant/emotie die bij mij heel dominant en regelmatig aanwezig is is afgunst/jaloezie (in heel mijn leven, dus ook in het populisme-dossier). Maar daar hoor ik jou niet over. Hoe kan dat?

    Jij probeert de moslims/populisten voortdurend tegen elkaar uit te spelen om zo zelf buiten shot te blijven. Daar trap ik dus niet in want ik heb jou helemaal in mijn vizier (van mijn pen welteverstaan, niet van het zwaard).

    En die rechtstaat van jou gaan we ook ombouwen.

  9. 10

    Het is hier verdomme net een paaz afdeling of een aflevering v/d EO.
    Minder blowen jongens en ga eens aan het werk in de moestuin.

  10. 11

    @8

    Gepolariseerd denken gaat er van uit dat er altijd een ontkenning is. Gepolariseerd denken gaat er ook van uit dat ‘mijn’ verlies ‘jouw’ winst is en andersom. Ideologie is ook gepolariseerd denken. Daarom zijn extremisme en ideologie ook verwant.
    Daarom is rassenhaat, seksisme, homohaat ook verwant.

    Omgepoold denken veronderstelt dat de denker die zelf wit, man en hetero is ook een omgepoolde voorstelling kan maken. Zodat de denker in kwestie zich niet vereenzelvigt met zijn eigen levensbeschouwing.

    Mijn levensbeschouwing is noch die van extreemrechts, noch die van het islamisme (ideologische islam). In de omgepoolde voorstelling die ik maak zie ik jongeren met een moslimachtergrond een ideologie betrekken welke vernietiging inhoudt. Wat ze ten diepste willen vernietigen is zichzelf. Ze zijn niet meer in staat om hun denkeiland te verlaten. In feite zijn zij mensen waar ik mee te doen heb, machteloos als zij zijn om een ‘normaal’ bestaan zoals ik op te bouwen.

    Het is geen oplossing voor moslimterreur, maar het brengt wel een begrijpen in mij te weeg. Het is een (denk)principe wat racisme, seksisme enz in mijzelf doet uitdoven. Omdat mijn denken gebaseerd is op wit, man, hetero, niet-religieus ben ik geneigd om dat als de juiste pool te aanvaarden. Door de ompoling vrijwaar ik mijzelf van bestaansangst. Ik zie wel bedreigingen, maar ze bepalen mijn bestaan niet. Door het ompolen in het eigen denken toe te passen verdwijnt ook gepolariseerd denken. Ik ben dan ook geen tegenpool van jou of van AltJohan.

    @10

    Dat is weer eens wat anders dan een boeddhist (of zoiets) genoemd te worden. Maar een lidmaatschap van de EO zit er wat mij betreft niet in. Teveel ehh..gepolariseerd denken;-)

  11. 12

    @Lutine: Ik snap niet wat ompoling te maken heeft met bestaansangst.

    Ik heb echt wel plenty inlevingsvermogen, maar toch kies ik ervoor om gewoon dicht bij mezelf en me niet laten ombouwen of ompolen vanwege angst.

  12. 13

    @12

    Met bestaansangst doel ik niet op waar jij naar link. In mijn beschouwing van het menselijk denken hebben mensen een angst om hun bestaan te verliezen. Daarmee bedoel ik een verzameling denkbeelden gebaseerd op de angst voor de dood. (feitelijk is religie ook een ontsnapping uit de dood)

    Wat moslimterroristen doen met hun daden raakt aan die bestaansangst. Naarmate het denken polariseert treedt de mens in dat wat we ‘geloof’ noemen. Ter rechterzijde is zo een geloof ontstaan dat er een gevaar dreigt van moslims. Dat gevaar is een intentie die van de gewone moslim uit gaat en in de toekomst besloten ligt. (ze nemen de samenleving over) Met iedere aanslag wordt dat geloof bevestigt.

    Ompolend denken is geen empathie, maar jezelf toegang verschaffen tot andere wereldbeschouwingen. Niet om die je eigen te maken, maar om jezelf de andere kant te laten zien. Ik ben van mening dat de mens in gepolariseerd denken niet meer voor feiten vatbaar is. En daar komen we bij de uitspraak dat je ideologie moet bestrijden met verlichting en kennis (laatste alinea). Dat werkt niet omdat in mijn beschouwing van het denken de extremisten niet te bereiken zijn.

  13. 15

    @13 “Dat werkt niet omdat in mijn beschouwing van het denken de extremisten niet te bereiken zijn.”

    In that case Sir, we are all screwed.

  14. 16

    Je kán ideologie helemaal niet bestrijden. Als dat zo was dan zou west Europa een etalage van verlichting, nuance en redelijkheid zijn
    Pff wat een gelul, dat hebben we na de tweede wereldoorlog toch gedaan? Weer democratie, vrouwenrechten, euthenasie, abortus, gedoogbeleid, legale prostitutie, homorechten etc. Allemaal succesvolle bestrijding van een eens heersende conservatieve en religieuze ideologie. Natuurlijk is het niet perfect, en bestrijden we ideologieën met andere ideologieën, maar er is wel een waardeverschil, een progressie.

    Wat een zwaktebod om te doen alsof aan ideologie niets te doen is.