Filterbubbel

COLUMN - Ik weet niet hoe het u vergaat, maar in mijn filterbubbel duikt de bovenstaande cartoon regelmatig en in allerlei soorten en maten op. Er zijn gekleurde varianten en versies waarin een van de mannetjes is vervangen door een vrouw. Maar welke variant iemand ook gebruikt, het is altijd weer om te illustreren dat waarheid betrekkelijk is en de heiligheid van het eigen gelijk relatief. Een sympathieke boodschap. Ik zou er wat voor over hebben als mensen wat vaker zouden denken dat de ander óók gelijk kan hebben. Dat zal ook de boodschap zijn geweest die de cartoonist wilde overdragen, maar het plaatje leent zich voor een andere interpretatie: dit zijn twee erg gemakzuchtige mensen.

Stel, u belandt in deze situatie. Ik ben er vrij zeker van dat u dan al snel in de omgeving rondkeek om te zien of daar nog meer cijfers geschilderd waren, die u konden helpen achterhalen wat de cijferschilder kon hebben bedoeld. Het zou bijvoorbeeld kunnen zijn dat het cijfer vlak voor een blinde muur stond geschilderd, wat betekent dat één van de standpunten niet valt in te nemen. Of het zou kunnen zijn dat er even verderop een vier en een vijf op de grond stonden geschilderd. Kortom, de bedoeling van de maker zou wel te achterhalen zijn.

Om de ironie van dit blogstukje zelf maar te benoemen: zoals je die zes of negen van twee kanten kunt bekijken, zo kun je de cartoon ook op twee manieren interpreteren, namelijk als “de ander kan vanuit zijn standpunt bezien óók gelijk hebben” en als “dit zijn twee intellectueel luie mensen”. Daarvan komt alleen de eerste interpretatie overeen met wat de tekenaar bedoelde; de andere uitleg is gewoon de persoonlijke visie van de ondertekenende querulant.

Ik breng haar naar voren omdat ik wel eens vermoed dat we vaak niet nieuwsgierig genoeg zijn om het naadje van de kous te willen weten en er te gemakkelijk van afzien te onderzoeken wie gelijk heeft. Het resultaat is dat iedereen leeft in een eigen informatiezuil (of filterbubbel, of hoe het deze maand ook mag heten). Dat is vaak onvermijdelijk, maar even vaak valt er een manier te bedenken om te ontdekken hoe de vork feitelijk in de steel zit. Ik vrees dat we dat niet zo vaak doen als we kunnen en zouden moeten.

  1. 1

    Het is een simpele edoch sterke cartoon die je aan het denken zet.

    Ik zou de cartoon ‘Vals Dilemma’ noemen. Of anders ‘Context Ontbreekt’.

    Mijn vrees is dat mensen dit interpreteren als ‘Waarheid Bestaat Niet’ als rechtvaardiging om hun eigen gelijk aan anderen op te dringen.

  2. 2

    @0 en @1: en u vraagt zich niet af waarom Trump af wil van wetenschappers en pers? Nou, vanwege u heren. Het gezeik moet maar eens afgelopen zijn. Het is een 6 en nou ophouden met zeuren anders wordt u opgeborgen. Al dat relativeren leidt nergens toe.

    /kijkt rond hoe rood de lap is

  3. 3

    Geen klein onderwerpje: de waarheid is niet betrekkelijk, want dat suggereert dat iedereen zijn eigen waarheid mag hebben. De waarheid is wel afhankelijk van de positie van de waarnemer: de ene ziet een zes, de andere een negen. De waarheid is niet betrekkelijk, want er ligt een figuur, die vanuit verschillende hoeken bezien, niet hetzelfde betekent.
    Wat is be-tekent? Het is een sociale afspraak over iets: je kunt de 6 ook op zijn kop zetten en in de reeks van 1 tot 10 op de goede plek zetten. Over honderd jaar lezen we dan 9 en noemen hem 6.
    C.W. Mills schreef hierover in de jaren dertig dat betekenissen van woorden “sociale coördinaten” waren, een afleiding van de sociale context waarin begrippen betekenis krijgen.

  4. 7

    @2 – Wat een haastige driftkikker, die Trump. Ik snap wel dat er af en toe eens knopen moeten worden doorgehakt en dat men als politicus niet altijd iedereen te vriend kan houden omdat we anders niet verder komen, maar zo’n Trump draaft onbesuisd, als een dolle stier, door het politieke landschap, waarbij de eerste (onnodige) slachtoffers al zijn gevallen.

    Wat je in het geval met Trump moet doen is iedereen laten uitrazen, ze daarna allemaal de vergaderzaal uitbonjouren en dan even de Commander in Chief apart nemen en als ‘last speaker’ influisteren dat 9 toch echt meer is dan 6. Zo deed Cheney dat ook met GWB.

  5. 9

    @8 – Ik bijna zeggen van ‘ja’, nu ik van mijn anders vaste voorkeursplek op het politieke spectrum meegezogen lijk te worden richting het infra-zwart van DJT. Ik had bijvoorbeeld nooit gedacht dat ik het bestaansrecht van de NAVO nog eens zou verdedigen.

  6. 10

    @9: mmm… een toch onaangenaam neven-effect van DJT. Zo verschuift het hele spectrum van de hele redelijkheid. Of misschien ben je eigenlijk onredelijk natuurlijk, maar die indruk heb ik nooit gehad.

  7. 11

    @10 yep. Doe een absurd bod, en iedereen komt in beweging.

    Zelfs op punten waar men niet over wil onderhandelen. Dit zie je goed terug bij Ondernemingsraden/Vakbonden en werkgevers. Er is een regeling. Die is goed. Niemand behalve de werkgever wil er van af. Die stelt wijziging voor. Et voila, onderhandelingen starten.

    Het gebeurt nog maar zelden dat er gezegd wordt: wij willen de regeling niet veranderen. Maar het proces gaat zo geniepig, dat men dat niet eens beseft, door het onderhandelingsproces, en de bewegingen van de partijen in het proces krijgen de partijen het gevoel dat ze invloed hebben.

    Resultante is een veranderde regeling (wat men eigenlijk niet wilde). Werkgever heeft gewonnen. OR/Vakbond denken het beste voor het personeel eruit gesleept te hebben, en zijn daar trots op (terwijl ze ook gewoon nee hadden kunnen zeggen, wat beter geweest was voor het personeel….)

  8. 12

    Veel interessanter is eigenlijk de acties van DJT die het nieuws niet halen..

    We worden plat gegooid met absurde zaken, teveel om op te focussen… wat missen we in dit ‘spektakel’?

    Het is op niets gebaseerd, geen enkel feit, maar ik denk dat we iets missen met $$$$ en bepaalde groepen/personen die ergens heel goed van gaan profiteren. Want tja, het is een blijft een kapitalistisch systeem, winstmaximalisatie. Maar van wie???

  9. 13

    @12

    ik denk dat we iets missen met $$$$ en bepaalde groepen/personen die ergens heel goed van gaan profiteren

    Puntje (6) in dit artikeltje: http://tinyurl.com/trumpcoup

    (6) Finally, I want to highlight a story that many people haven’t noticed. On Wednesday, Reuters reported (in great detail) how 19.5% of Rosneft, Russia’s state oil company, has been sold to parties unknown. This was done through a dizzying array of shell companies, so that the most that can be said with certainty now is that the money “paying” for it was originally loaned out to the shell layers by VTB (the government’s official bank), even though it’s highly unclear who, if anyone, would be paying that loan back; and the recipients have been traced as far as some Cayman Islands shell companies.

    Why is this interesting? Because the much-maligned Steele Dossier (the one with the golden showers in it) included the statement that Putin had offered Trump 19% of Rosneft if he became president and removed sanctions. The reason this is so interesting is that the dossier said this in July, and the sale didn’t happen until early December. And 19.5% sounds an awful lot like “19% plus a brokerage commission.”

    http://www.reuters.com/article/us-russia-rosneft-privatisation-insight-idUSKBN1582OH

    https://www.businessinsider.nl/carter-page-trump-russia-igor-sechin-dossier-2017-1/

  10. 15

    Ik vind de cartoon, zoals die is bedoeld, beter dan Jona’s (tweede) interpretatie die toch weer neerkomt op de arrogante elite-opvatting dat de waarheid te achterhalen is door intellectualiteit, hetgeen impliceert dat intellectuelen (zoals Jona zelf) het beter weten dan bv. de domme (‘intellectueel luie’) PVV’ers. Afgezien van m.i. een misinterpretatie van intellectualiteit, die volgens mij per definitie een overbruggende (‘en/en’) i.p.v. polariserende (‘of/of’) activiteit is, liggen de zaken, zeker in de politiek, gewoon veel complexer. Gisteren noemde iemand Gallie’s ‘essentially contested concepts’ en die verklaren veel beter waarom mensen het oneens zijn dan ‘intellectuele luiheid’. Wikipedia:

    The term essentially contested concepts gives a name to a problematic situation that many people recognize: that in certain kinds of talk there is a variety of meanings employed for key terms in an argument, and there is a feeling that dogmatism (“My answer is right and all others are wrong”), skepticism (“All answers are equally true (or false); everyone has a right to his own truth”), and eclecticism (“Each meaning gives a partial view so the more meanings the better”) are none of them the appropriate attitude towards that variety of meanings.

    De cartoon heeft trouwens ‘paradigma’ als naam dat een beetje hetzelfde effect heeft als een essentially contested concept. Het idee ervan komt eigenlijk uit de Gestaltpsychologie en haar dubbelzinnige plaatjes die iedereen kent:
    https://www.google.nl/search?q=gestalt&client=firefox-b&source=lnms&tbm=isch&sa=X&ved=0ahUKEwjb5Kud5vHRAhVFLMAKHb1FBeYQ_AUICCgB&biw=1920&bih=922

    Kuhn vond die plaatjes verhelderend voor zijn wetenschapssociologie, omdat wezenlijk voor zo’n dubbelzinnig plaatje is dat als je de haas ziet je niet de eend kunt zien en vice versa. Zo ook zijn paradigma’s onderling incompatible: of je zit in het ene paradigma of in het andere, maar als je in het ene paradigma zit kun je een ander die in een ander paradigma zit niet begrijpen. Ook al zien beiden hetzelfde plaatje (dezelfde feiten), de een ziet gewoon iets heel anders dan de ander. Meer onderzoek doen helpt daar niets aan.

    Maar het lijkt erop dat dit een ongemakkelijke waarheid is voor met name wetenschappers zelf die gewoon zijn dat zij als wetenschappers de ene en objectieve waarheid kunnen ‘ontdekken’.

  11. 16

    Wat zou de man die 6 zegt ervan vinden als hij aan de andere kant ging staan? Hij zal 6 blijven zeggen. De eerste opvatting blijft de juiste, hoe veel tegenbewijs er ook komt. Veel schrijvers hier zullen dan ook nooit erkennen dat Trump een goede president was.

  12. 18

    Gelukkig concentreert iedereen zich op het issue van al die arme Jemenieten die nu even niet meer op vakantie in de VS mogen, want anders zouden we ons nog wel eens om echt belangrijke veranderingen druk kunnen gaan maken.

  13. 20

    Trump zegt dan 6, dan 9, dat lijkt foutief, maar dat is het niet. Trump kan ook dingen zien, die wij gewone stervelingen niet kunnen zien.

  14. 21

    @20
    Hij zou inderdaad beide dingen zeggen, vandaar: niet teveel waarde hechten aan wat hij zegt. Laat zijn daden voor hem spreken.

    Trouwens, heb je nog iets met mijn raad gedaan?

  15. 22

    @19: Sorry, maar dit is toch waar al die demonstraties over gingen en gaan? Dit is toch het akkefietje waar de oppositie Rutte over wilde horen, en niks anders?

  16. 25

    @24
    Het verbaast me niks dat je zo reageert. Daarnaast doe je jezelf teveel eer aan. Ik zie dat jij je #20 echt een verrijking van het debat vindt. Voor mij is het eerder een zin in de catechismus van het alt-rechtse geloof:

    Trump zegt dan 6, dan 9, dat lijkt foutief, maar dat is het niet. Trump kan ook dingen zien, die wij gewone stervelingen niet kunnen zien.

    Hoe dan ook, waar ik natuurlijk op doelde:

    -Vermoedt, zonder gegronde redenen, dat anderen hem of haar uitbuiten, schade berokkenen of bedriegen
    -Zoekt achter onschuldige opmerkingen of gebeurtenissen verborgen vernederingen en bedreigingen
    -Is halsstarrig rancuneus, dat wil zeggen; vergeeft geen beledigingen, aangedaan onrecht of kleineringen
    -Bespeurt kritiek, voor anderen niet duidelijk herkenbaar, op zijn of haar karakter of reputatie en reageert snel met woede of tegenaanval

    Misschien wil je ook nog even dit draadje in herinnering nemen, en vooral even deze post. Of je het leuk vindt of niet, ik ben inmiddels je beste verstaander. Waar anderen denken dat jij slechts een sluwe debat’techniek’ inbrengt door je -bewust- de slachtofferrol aan te meten en daarmee in wil spelen op de empathie van links, ben ik degene die je gelooft als jij zegt dat je écht denkt dat je bedreigd wordt. Helaas zie ik ook dat dat slechts een waanbeeld is.

    Het maakt niet uit of je mijn advies nou opvolgt om naar de GGZ te gaan. Waarschijnlijk doe je dat niet: dat is eigen aan paranoïde mensen, waarom zouden ze überhaupt zo’n instantie vertrouwen. Daarnaast ben ik natuurlijk niet van goede wil en is het mijn levensdoel om jou dwars te zitten.* Dus is het ‘natuurlijk’ mijn doel om jou op te sluiten en de mond te snoeren (in een instelling).* Voor de meeste mensen hier maakt het niet uit: ze hechtten überhaupt geen waarde aan wat je zegt, en dat gaat ook niet veranderen. Als gesprekspartner ben je al gediskwalificeerd. Het enige wat je hier bereikt is negatief: ik wil bijvoorbeeld best geloven dat er normale, redelijke PVV’ers zijn, die oprechte, gefundeerde zorgen hebben. Maar dat ben jij niet en die heb jij niet, en aangezien ik PVV’ers met jou associeer, associeer ik PVV’ers met onredelijke, paranoïde mensen, die achter elke boom een mohammedaan met kromzwaard zien, die ingefluisterd worden door GroenLinks-dhimmies die taqqiya plegen.

  17. 26

    @Folkward: hou toch op met die GGZ-onzin. Het is gewoon ordinair op de persoon spelen. Een deel wat je zegt klopt. Links heeft inderdaad een rijke traditie om dissidenten via “dokters” uit te schakelen.

  18. 27

    @26 En dat komt omdat linkse mensen menen dat ze de rede tegenover de macht stellen. Maar als linkse mensen zo de redelijkheid vertegenwoordigen dan zijn de andersdenkenden voor hen per definitie irrationeel dus krankzinnig (of op z’n minst oerdomme Tokkies die met hun ‘onderbuik’ denken). De hele tijd hoor je inmiddels de elite dit lied zingen: wij zijn de rede, de populisten bedreigen de redelijkheid en daarmee de beschaving. We zijn niet ver meer verwijderd van het ogenblik dat de elite Goelags gaat openen om de ‘irrationelen’ op te sluiten voordat die ‘idioten’ de op de rede gebaseerde vooruitgang kunnen gaan ondermijnen (het ‘krankzinnige’ Brexit was immers al erg genoeg volgens de elite).

  19. 28

    @27

    We zijn niet ver meer verwijderd van het ogenblik dat de elite Goelags gaat openen om de ‘irrationelen’ op te sluiten

    Verdomd, redactie, Geband van Joop heeft de zaak in het snotje! Tijd om Plan B in werking te stellen!

  20. 29

    @26
    Was het maar gewoon op de man spelen. Je bent niet goed wijs, AltJohan, bijna iedereen ziet het. Je ziet doods- en geweldsbedreigingen die er niet zijn, die ook overduidelijk niet bedoeld worden. Of het is inderdaad een zwakke afleidingstechniek, of je bent paranoïde.

    In het geval dat je er echt van overtuigd bent dat je bedreigd wordt, moedig ik je ook ten zeerste aan om aangifte te doen bij de politie. Sterker nog: totdat je dat niet doet zeg ik gewoon dat je geen ballen hebt. Put your money where your mouth is, voeg de daad bij het woord, je hebt vaak genoeg geklaagd dat ‘sargasso wel moet oppassen met dat soort comments met bedreigingen toe te staan’. Als sargasso inderdaad oproept tot (dodelijk) geweld, dat moet sargasso daarvoor bestraft worden, ja toch? En als ik je zou bedreigen: mijn naam is bij de redactie bekend.

    112 bij spoed, 0900-8844 als je geen haast hebt. Doe het!

    @27
    Ik heb het helemaal niet over (ir)rationaliteit gehad, noch over ‘de macht’. Mensen, of ze nou links of rechts zijn, zijn irrationeel. Ratio is een (goed ontwikkelde) tool die mensen gebruiken, het is geen kern van het menselijk bestaan. Als de tool niet past bij de taak, wordt het gewoon in de gereedschapskist gestopt, vandaar dat slechts een klein onderdeel van debatteren het onderdeel ‘logos’ is. Voor de rest hangt je reactie -zoals verwacht- bij elkaar van stropoppen, godwineske verwijzingen (Goelag) en andere nonsens.

  21. 30

    @29

    Ik heb het helemaal niet over (ir)rationaliteit gehad, noch over ‘de macht’.

    Als ik een Euro kreeg voor elke keer dat ik GvJ betrapte op niet begrijpend kunnen/willen lezen, c.q. zaken over een kam scheren, c.q. kort door de bocht gaan, dan zou men hier iets met ‘Balkenendenorm’ beginnen te mompelen.

    Indien je nog niet in de gaten had dat GvJ een trol was, moge zijn commentaar van 26 januari jl. dan alle twijfels wegnemen:

    http://sargasso.nl/geen-bal-op-tv-alternatieve-realiteit-donald-trump/#comment-976731

    … Waarin hij concludeert dat met geen andere staatsvorm dan het fascisme het geluk realistischer en sneller kan worden bereikt.

  22. 31

    @30: Over niet begrijpend lezen gesproken… ik gaf er een verklaring waarom het fascisme toen en opnieuw in onze tijd op velen een onweerstaanbare aantrekkingskracht uitoefent. Het fascisme appelleert aan bepaalde diepe menselijke behoeften en slaagt daarin beter dan het communisme. Je kunt wel heel politiek-correct het fascisme of Trumps overwinning niet willen begrijpen, anders dan d.m.v. het luie en arrogante ‘al die mensen zijn dom/slecht en alleen mijn soort mensen deugen’, maar dat vind ik te makkelijk, te dom en daarom een intellectueel onwaardig.

  23. 32

    @30
    Ik had #28 nog niet gelezen toen ik #29 postte: kruisende berichten. :) Ik ben het volstrekt met je eens, waarom voed je de trol dan? Ik probeerde hem gewoon af te kappen.

    #31 Delete your account. Ik heb je daarvoor al mijn -oprechte- redenen gegeven.

  24. 33

    @Folkward: waarom zou ik nu nog aangifte doen? Ik weet al lang niet meer waar het precies over ging. Het is voor mijn gevoel al een week geleden (dat weet ik ook al niet meer precies). Je haalt er zelf een prehistorische discussie bij van 9 maanden geleden.

    Als iets mij raakt en de toon van de discussie bevalt me niet wil ik nog wel eens een post doen om de discussie bij te sturen. Meestal lukt dat aardig. Ik houd het hier een beetje in de gaten.

  25. 34

    Ik ben het volstrekt met je eens, waarom voed je de trol dan? Ik probeerde hem gewoon af te kappen.

    @32 Dat kan men ook aan jou vragen (zie #21, #25, #29). Die bijdrage in #20 bestaat uit drie nietszeggende zinnetjes. Die had je gemakkelijk kunnen negeren.

    Nu zitten we met ellenlang geleuter om iemand te overtuigen die duidelijk een ideologische plaat voor zijn kop heeft. Je hebt meer kans een Jehova’s getuige tot het agnosticisme te bekeren.

    Geneesheer, genees uzelf enzo…

  26. 35

    @34
    Voor de duidelijkheid: ik zie AltJohan niet als een trol pur sang, een trol stookt om te stoken en is doorgaans behoorlijk flexibel in zijn opvattingen, zolang hij maar weet te stoken. AltJohan doet dat duidelijk niet, hij is behoorlijk rigide in zijn overtuigingen. Een trol met een ideologische plaat voor zijn kop is zowat een contradictio in terminis. Dan is er nog de trol die geen querulant is, maar de discussie hier een bepaalde richting in wil sturen. Zie je hem dat doen? Hebben we het hier over AltJohan’s Catechismus? En je weet ook best dat ik met de trol in het draadje GvJ bedoel.

    Mijn vraag aan jou: je hebt nu zelf aangegeven dat de opmerking(en) van AltJohan gewoon genegeerd kunnen worden. Je hebt in zoveel woorden geïmpliceerd dat AltJohan een trol is (die – per definitie – discussies verstoort). Zoals je weet is ‘het structureel verstoren van discussies’ tegen de huisregels en zoals je ook weet heb je de macht om te bannen. Overigens zou je mijn comments ook aan kunnen merken als ‘obsessief gedrag’ en ‘off topic geruzie’. (Ofschoon ik oprecht denk dat AltJohan echt paranoide is en hem niet uit het debat wil knikkeren, maar op zijn hoogst dat hij een reality check doet: hij wordt niet bedreigd en zelfs de politie zou dat niet zien). Maar wat als jou nu gevraagd wordt de regels te handhaven?

    @33

    waarom zou ik nu nog aangifte doen? Ik weet al lang niet meer waar het precies over ging.

    Oh, ik wil je wel even helpen hoor. In deze comment beschuldig je me van bedreiging. Ik heb het even voor je uitgezocht: Artikel 285 van het wetboek van strafrecht zegt dat de maximumstraf voor bedreiging vier jaar celstraf is. De verjaringstermijn voor misdrijven waarvoor een gevangenisstraf van meer dan 3 jaar geldt, is 12 jaar. Mijn ‘bedreiging’ is uitgeschreven op 30 januari 2013. Je hebt nog net iets minder dan 8 jaar om aangifte te doen.

    Of:

    Als iets mij raakt en de toon van de discussie bevalt me niet wil ik nog wel eens een post doen om de discussie bij te sturen. Meestal lukt dat aardig. Ik houd het hier een beetje in de gaten.

    Moet ik dit zien als een bekentenis dat je inderdaad -zoals #Prediker beweert- een trol bent die discussies op die manier wil verstoren.

    Of je kapt met je pogingen om de discussie te verstoren/waanbeelden over (doods)bedreigingen te zeggen, of je doet aangifte van bedreiging. Jouw gedrag of mijn (geweldszuchtige) gedrag kan niet zonder consequenties blijven.

  27. 36

    @35 Zoals Rachel Barney de goede oude Aristoteles al in de mond legt inzake de ware aard van de trol:

    Well then, the troll in the proper sense is one who speaks to a community and as being part of the community; only he is not part of it, but opposed. And the community has some good in common, and this the troll must know, and what things promote and destroy it: for he seeks to destroy.

    Hence no one would troll the remotest Mysian, or even know how, but rather a Republican trolls a Democratic blog and a Democrat Republicans. And he destroys the thread by disputing what is known to be true, or abusing what is recognised as admirable; or he creates fear about a small problem, as if it were large, or treats a necessary matter as small; or he speaks abuse while claiming to be a friend.

    And in general the troll says what is false but sounds like the truth—or rather he does not quite say it, but rather something very close to it which is true, or partly true, or best of all merely asks a simple question about the evidence for climate change.

    Hence the modes of trolling are many: the concern-troll, the one who ‘sees the other side’, the polite inquirer into the obvious. For the perfected troll has no need of rudeness or abuse, or even of fallacy (this belongs rather to sophistic or eristic, and requires making an argument): he only makes a suggestion or indication [sêmainein].

    And this is how the troll generates strife. For what he indicates is known to be false or harmful or ignorant; but he does not say that thing, but rather something close. In this way he retains the possibility of denial, and the skilled troll is always surprised and hurt, or seems to be, when the others take his comments up.

    Verder is de vraag die je je zou moeten stellen: als het resultaat van het reageren op een bepaalde reaguurder hetzelfde is als reaguren op een trol, namelijk: oeverloze discussies die nergens toe leiden maar afleiden van het onderwerp, maakt het dan veel verschil of de persoon in kwestie nu wel of niet als trol moet worden aangemerkt?

    Je raadt anderen aan een trol niet te voeren; pas dat advies nu eens op jezelf toe, en vraag je dan af of en zo ja wat #21, #25 en #29 bijdragen aan een zinvolle discussie over het onderwerp filterbubbels…