Feest in een verdeeld Groot-Brittannië: hoe zit het hier?

ANALYSE - Uit de uitbundige reacties op Thatchers dood blijkt nog maar eens dat Groot-Brittannië veel gepolariseerder is dan Nederland. Hoe komt dat eigenlijk?

Een politica gaat dood. Er komen officiële reacties als ‘wij zullen er geen traan om laten’ en ‘ik kan helemaal niets goeds bedenken om over haar te zeggen’. Er wordt een actie gestart om “Ding-Dong, the Witch is Dead” naar de top van de hitlijsten te krijgen – met succes. Op verschillende plaatsen in het land worden spontane straatfeesten gehouden.

We schrijven niet 1300, niet 1700, maar 2013. En we schrijven niet Mozambique, niet Pakistan, maar Groot-Brittannië.

De haat jegens Margaret Thatcher moet dan toch wel heel diep zitten – zeker als je bedenkt dat het 23 jaar na dato is. Toen ik geboren werd, was de Iron Lady allang weg.

Nou is het niet zo heel moeilijk om te bedenken waar die haat vandaan komt. Thatcher heeft veel kapot gemaakt, heel veel. Haar beleid mag over de hele linie gerust “knetterrechts” heten. De rücksichtslose privatiseringen, dito sluitingen van de Britse kolenmijnen en het snoeiharde anti-inflatiebeleid kostten honderdduizenden banen. Buitenlandse politiek bedreef ze met de rug naar Europa – aan haar ‘I want my money back’-opstelling in Brussel zou Jan Kees de Jager nog een puntje kunnen zuigen – en met een uitgestoken hand naar dictators als Pinochet. Onder haar regering kwam er een wet tegen “homopropaganda” (hallo, meneer Poetin!) De inkomensongelijkheid in Groot-Brittannië, bij haar aantreden historisch laag, was toen ze Downing Street verliet terug op negentiende-eeuws niveau. Ze was een fel tegenstander van nucleaire ontwapening: de atoombom was nodig om de Russen af te schrikken, hield ze stug vol. Met haar keiharde opstelling in het dossier Noord-Ierland maakte ze aan de overkant van de Ierse Zee geen vrienden. En de enige overheidsinstellingen die ongeschonden door de storm van bezuinigingen kwamen, waren de politie en het leger.

Als mens was ze ook nog eens niet te genieten: bot, koppig, compromisloos, autoritair. Geen intellectuele hoogvlieger ook – zoek haar beroemdste citaten op, en je vindt alleen maar clichématige stropoppen over “de socialisten” en stoerdoenerij over haar onbuigzame opstelling.

‘Simply anti-Tory’

Zo’n wonder is het dan ook niet dat van Bristol tot Glasgow het feest losbarst nu ze dood is. Maar er is meer. Het gal van links Groot-Brittannië richt zich niet alleen op de persoon van Thatcher. Op een forum dat ik bezoek, maakte een Britse gebruiker laatst het volgende grapje:

– Je staat met twee mensen aan de rand van een hoge rotspartij. Een van hen stemt op de Conservatieven, de ander op de Liberaal-Democraten. Wie duw je het eerst naar beneden?

– De Conservatief. Eerst het werk, daarna de lol!

En dan is er dit liedje dat ik een paar maanden geleden tegenkwam. Het is een bewerking van een Pulp-nummer, gemaakt voor de Lagerhuisverkiezingen van 2010:

 

David Cameron zingt erin over wat hij en zijn “mieterse vrind” George Osborne (nu minister van Financiën) met de ‘common people’ voor hebben. De makers van het liedje doen niet eens een poging om sarcastisch of gevat te zijn – het is pure, onversneden haat jegens de Conservatieven. De beschrijving op YouTube windt er ook geen doekjes om: ‘THIS VIDEO IS NOT PRO-ANYONE. IT IS SIMPLY ANTI-TORY.’

Lubbers

We zeggen graag dat de Nederlandse politiek de laatste jaren steeds verder gepolariseerd is, met de opkomst van Wilders en het rechtse avontuur van Rutte I. Met het Lenteakkoord en Rutte II lijkt daar een kentering in te zijn gekomen. Maar zelfs in de felste momenten onder Rutte I kwamen we in dit land niet in de buurt van de hoeveelheid venijn die er bij de Britten in het rond vliegt.

Luister naar het liedje hierboven – kun je je voorstellen dat er in Nederland zoiets over Mark Rutte wordt gemaakt, laat staan dat veel mensen het ermee eens zijn? Of neem die grap met de rotspartij. Vul de VVD in voor de Conservatieven, en D66 of het CDA voor de Liberaal-Democraten. Hoeveel mensen in Nederland zouden erom lachen?

Het dichtstbijzijnde equivalent van Margaret Thatcher dat wij hebben, is Ruud Lubbers. Ook hij voerde forse bezuinigingen door waar vooral de lagere inkomens onder te lijden hadden, en hij werd vooral tijdens zijn eerste twee kabinetten verguisd door links Nederland. Maar gaan er mensen juichend de straat op als hij doodgaat? Of Hans Wiegel, of Dries van Agt? Welnee. (Voor Wiegel trek ik trouwens wel een fles champagne open, maar dat is vooral omdat we dan eindelijk verlost zijn van de stortvloed aan zogenaamd nieuwswaardige uitspraken uit Diever).

Arm tegen rijk

Het is dus duidelijk dat Groot-Brittannië een veel gepolariseerder land is dan Nederland. Maar waar komt dat vandaan? Er zijn twee factoren die volgens mij een belangrijke rol spelen.

Ten eerste de sociaal-economische verhoudingen. De termen waarin er over de gelaagdheid van de maatschappij wordt gesproken, zeggen veel over een land. Wij hebben het over laagopgeleiden en hoogopgeleiden. De Amerikanen, met hun explosieve geschiedenis van slavernij en rassendiscriminatie, hebben het over blanken, zwarten, latino’s enzovoort – want hoe kleurenblind de Amerikaanse samenleving ook pretendeert te zijn, je sociale positie hangt nog steeds sterk samen met je huidskleur. En de Britten? Die hebben het over de working class en de middle class. (Over de upper class hoor je nooit wat).

Groot-Brittannië is het land van het klassenstelsel. De Britse samenleving is een stuk minder egalitair dan de Nederlandse, zowel in economisch als in cultureel opzicht. En dat zie je terug in de politiek. Natuurlijk, ook daar heb je een rechtse onderbuik (die wel een stuk kleiner en radicaler lijkt te zijn dan de onze) en een linkse “grachtengordel”, maar van de oude links-rechtstegenstelling tussen arm en rijk is meer overgebleven dan hier. Er zijn zat arme mensen te vinden die de Conservatieven haten – echt haten – om hun hardvochtige economische beleid. In Nederland kom je dat soort sentimenten alleen tegen bij de meest verstokte SP-aanhangers.

Ten tweede het districtenstelsel. Door de manier waarop verkiezingen voor het Lagerhuis werken, is er in Groot-Brittannië ruimte voor twee grote partijen en één kleintje, meer niet. Coalities zijn zelden nodig, wat polarisatie tussen Labour en de Conservatieven in de hand werkt. Iets vergelijkbaars zie je in Amerika tussen Democraten en Republikeinen, en in Frankrijk tussen PS en UMP. Bovendien krijgen partijen die het klassieke patroon van “linkse armen” en “rechtse rijken” doorbreken, zoals hier enerzijds de PVV en anderzijds GroenLinks en D66, in zo’n stelsel niet zo makkelijk een voet tussen de deur.

Vrolijke strijdlust

Ik moet bekennen dat ik het erg leuk vind om te zien, al die feestjes om Thatchers dood. Er spreekt een soort vrolijke strijdlust uit waar ik als Nederlander een beetje jaloers op ben. Zou het hier niet ook leuk zijn, een beetje meer polarisatie, vraag je je dan af.

Maar dan ga je nadenken over de oorzaken en de gevolgen van die polarisatie, en dan ben je plotseling weer erg blij dat het hier allemaal wel meevalt.

Nederland, 1982: het Akkoord van Wassenaar wordt gesloten. De werkgevers slikken arbeidstijdverkorting, de werknemers slikken loonmatiging, en zo wordt een baanbrekend compromis bereikt. Groot-Brittannië, 1984: na het besluit van de regering-Thatcher om twintig kolenmijnen te sluiten, zijn dorpen in Noord-Engeland het toneel van veldslagen tussen stakende mijnwerkers en de politie. Geef mij dan toch maar Nederland.

 

  1. 1

    off topic maar gluiperd Van Agt wordt tegenwoordig door veel linksen op handen gedragen. Uiteraard vanwege de Palestijnen. Men vergeet dan wat voor gluiperd hij vroeger was. En verder zijn we verraden door links; van Andre van Es tot noem maar op, wim kok, Femke Halsema die zogenaamd principieel met een uitkering wilde studeren en nu mensen wil activeren. Rechts-links, het is allemaal tuig.

  2. 2

    Ach, het toont voornamelijk het niveau van die haatvolle mensen aan. Tegen zulke blinde haat kun je niet redeneren. En dan ook nog eens zo eenzijdig in dit artikel begrip proberen te kweken voor die domme haat, tjaaa. Daar is de laatste tijd al genoeg op gereageerd dunkt mij.

  3. 3

    Camiel is nou wat je typisch noemt, een salonsocialist. In de ene column maakt hij zich kwaad over de banaliteit van de normale man die, god verhoede, wijn koopt bij de supermarkt en het nog lekker durft te vinden ook. Om over dat smerige Ikea meubilair maar niet te beginnen.

    Maar vandaag is Camiel opgetogen, want de normale man viert feestjes op het graf van een oer-conservatieve politica. En dat is een reden om de gewone man maar weer eens flink in het zonnetje te zetten. Wat een empatische jongen is Camiel ook.

  4. 4

    Als het beleid van dit kabinet nog een tijdje voortduurt en de kloof tussen arm en de rest steeds groter wordt,zal de polarisatie ook toenemen evenals de haat tegen de overheid.Helaas zal de tegenstelling tussen de verschillende sociale groepen ook groter worden.

  5. 5

    Dat klassieke patroon van linkse armen en rechtse rijken is er natuurlijk ook niet zomaar. Als je links en rijk bent, vraag je je dan wel af waar je rijkdom vandaan komt? En kun je wel echt groen zijn als je wilt vasthouden aan groei en consumptie? Baanbrekende compromissen en patronen doorbreken, het is proberen goed te praten dat je de gemakkelijke weg wil kiezen. Volgens mij hebben we juist nu weer behoefte aan polarisatie.

  6. 6

    Of neem die grap met de rotspartij. Vul de VVD in voor de Conservatieven, en D66 of het CDA voor de Liberaal-Democraten. Hoeveel mensen in Nederland zouden erom lachen?

    Nou, om te beginnen de meerderheid van de Sargasso-bezoekers, al zou je denk ik met PVV i.p.v. Tories en VVD i.p.v. Lib-Dems beter scoren. Verder, als je de Tories vervangt door de PvdA en de Lib-Dems door D66 dan zwem je op een website als GeenStijl in de plusjes. Ik denk dat we in Nederland een onderscheid hebben tussen de keuken/borreltafel (in dit tijdperk verlengt tot het hele internet) waar we vrijuit onze rancune spuien en de beleefdere wereld van TV en parlement. Maar om ons nou op de borst te kloppen omdat we zulke nette mensen zijn vind ik wat ver gaan.

    Trouwens, als je naar debatten in het Britse parlement kijkt dan is de de toon daar ook een stuk feller. Hetzelfde geldt voor het Australische parlement, waar de leider van de conservatieven doodleuk de vrouwelijke premier nafluit na in het parlement. De Australische premierskandidaat namens de lokale PvdA werd in ’83 nog een maand voor de verkiezingen gewipt door zijn eigen partij. Dat is denk ik toch iets Angelsaksisch; in Duitsland heb je geen poldermodel zoals wij dat kennen en toch is men daar vriendelijker voor elkaar in het parlement.

  7. 7

    @6

    om te beginnen de meerderheid van de Sargasso-bezoekers, al zou je denk ik met Tories -> PVV en Lib-Dems -> VVD beter scoren. Verder, als je de Tories vervangt door de PvdA en de Lib-Dems door D66 dan zwem je op een website als GeenStijl in de plusjes.

    Quatsch!

  8. 9

    UK is gewoon een land met veel grotere sociale tegenstellingen dan Nederland.
    Je ziet dat b.v. aan Range Rovers, bij ons peperdure asociale dingen, in UK heel gewoon.
    Vanwege deze tegenstellingen waren vakbonden veel machtiger, staakten bij het minste of geringste, zoals nu nog in Frankrijk en België.
    Duitsers staken niet, wij ook haast niet.
    Thatcher brak de macht van de vakbonden, ‘gewone’ Britten haatten haar daarom, kennelijk nog.
    Wij hebben niet door wat voor bijzonder land wij zijn.
    Een immigrante uit een nu zelfstandige USSR republiek legde me dat uit, hoe bijzonder het is dat wij een regering hebben die zich inzet voor gewone mensen.
    Polderen, overleg sociale partners, typisch Nederlands.
    Ook een Troelstra die in 1918 revolutie had kunnen uitroepen, maar besloot dat niet te doen.
    VVD’er Bolkestein legde net de tijdbom onder de euro.
    Dit alles schrijvend realiseer ik me dat dat ook een pleidooi tegen de EU superstaat is, een superstaat waarin de volkeren zouden verdwijnen.
    Misschien is zelfs het accoord, dat net is gesloten, het begin van een volgende bevrijdingsoorlog, niet tegen Madrid, maar nu tegen Brussel, die hopelijk geen tachtig jaar duurt, en geen bloed doet vloeien.

  9. 10

    @9: “Dit alles schrijvend realiseer ik me dat dat ook een pleidooi tegen de EU superstaat is, een superstaat waarin de volkeren zouden verdwijnen.”

    Dat is voor zover ik weet niet echt de bedoeling van de EU. Los van het feit dat echte overtuigde en uitgesproken Federalisten een minderheid zijn onder het Establishment, hebben Federalisten vooral een soort Zwitserland voor ogen: Een Federale staat met meerdere onderscheidbare volkeren.

  10. 11

    Engeland had veel problemen die zij wellicht niet altijd subtiel oploste. Veel vernield daarmee misschien, maar de status-quo die Labour voorstond was ook niet te handhaven. Dat ze daar op veel plaatsen geen vrienden heeft gemaakt is evident. Dat ze zolang een zwijgende meerderheid achter zich kon krijgen geeft aan dat de Britten bij democratisch besluit andere opties niet zagen zitten. Geboren in 1925 kwam ze uit een andere tijd, haar beoordelen met hedendaagse ogen is niet eerlijk.

  11. 12

    @mezelf:

    in dit tijdperk verlengt tot het hele internet

    Autsj, ik doe wel lekker mee met de trend om het onderscheid tussen persoonsvormen en voltooide deelwoorden te doen vervagen.

  12. 14

    @8:

    Grappig om te lezen dat links het Tatcher (en Reagan) na al die jaren nog niet heeft vergeven dat zij de communisten op de knieen heeft gedwongen.

    Wat een baarlijke nonsens.

    Thatcher heeft helemaal geen bijzondere bijdrage geleverd aan het ‘op de knieën dwingen’ van het communisme.

    Reagan trouwens ook niet.

    Of geloof je soms in de mythe dat Reagan door de defensie-uitgaven te verhogen de Sovjet-Unie in een onwinbare wapenwedloop dreigde te betrekken? Dat de strategische positie van de Sovjet-Unie door het Strategic Defense Initiative zodanig zou worden ondermijnd dat de Russen besloten het maar helemaal op te geven?

    Dat wil zeggen: dat de Russen de handdoek in de ring wierpen vanwege een systeem dat in de verste verte nog niet operationeel was? Een systeem dat zelfs met de huidige stand van de techniek nog niet eens zou werken?

    Een systeem bovendien dat – zeker gezien de omvang van het toenmalige Sovjet kernarsenaal – meer dan 99% effectief zou moeten zijn. Of dacht je nu echt dat een Amerikaanse president bereid zou zijn ook maar één enkele stad op te offeren om de Russen te grazen te nemen (‘Poef! Daar gaat Cleveland, maar gelukkig is Moskou er nog erger aan toe!’)?

    Of is er nog een ander element in de rechtse mythevorming over ‘Ronnie Raygun and the Iron Lady’ dat ik al die jaren over het hoofd heb gezien?

    If so, please enlighten me.

  13. 16

    Mijn indruk dat het niks met polarisatie te maken heeft, de feestvreugde om Thatchers dood. Het is eerder dat het heel veel mensen nog steeds heel veel pijn doet, wat zij heeft uitgespookt. Waar bij komt dat het allemaal zo verkeerd en onnodig was. Hetgeen o.a. Naomi Klein heel goed heeft uitgelegd. Het is eerder voor velen iets waar ze niet aan willen terugdenken, maar als ze dat toch moeten doen, dan liever vrolijk en met een fikse dosis: Nu Is het Jouw Beurt, Heks.

  14. 18

    @16
    Het is rancune, er zijn namelijk geen op feiten gebaseerde argumenten voor het open houden van de mijnen en de slechte industrie.

    Dat er met emotie wordt gereageerd op de dood van de Thatcher is logisch, de kritiek op haar is namelijk ook altijd emotioneel geweest.

  15. 19

    @17:

    Waarom stond de werkloosheid in 1984 dan op naoorlogse recordhoogte?

    De volgende passage van Thatcher’s Wikipedia-pagina geeft een heel aardig beeld wat ze teweeg heeft gebracht:

    As the recession of the early 1980s deepened [Thatcher] increased taxes, despite concerns expressed in a statement signed by 364 leading economists issued towards the end of March 1981.

    By 1982 the UK began to experience signs of economic recovery; inflation was down to 8.6 per cent from a high of 18 per cent, but unemployment was over 3 million for the first time since the 1930s. By 1983 overall economic growth was stronger and inflation and mortgage rates were at their lowest levels since 1970, although manufacturing output had dropped by 30 per cent since 1978 and unemployment remained high, peaking at 3.3 million in 1984.

    Ofwel: eerst een diepe recessie (als direct gevolg van haar doorgeschoten monetaristisch beleid), en vervolgens economisch ‘herstel’ dat – als je naar de werkloosheidscijfers en gini-coëfficiënten kijkt – overduidelijk allereerst (en vaak uitsluitend) ten goede kwam aan de beter bemiddelden.

    Kortom: Thatchers beleid had een enorme wealth transfer van arm naar rijk tot gevolg.

    Het feit dat het beleid van Labour ook niet vol te houden was (zoals Maxm in #11 terecht stelt), neemt niet weg dat Thatchers bewind ronduit rampzalig uitpakte voor miljoenen Britten. De sociale verwoesting die zij aanrichtte was zowel buitenproportioneel als voor een belangrijk deel vermijdbaar.

    Maar goed, waarom de realiteit invloed laten hebben op een mooi sprookje?

  16. 20

    Dansen op iemands graf vind ik “not done”. Deze dame heeft de closed shop gebroken..one huge big step for mankind in de regio. Bloemen, welruikende.

  17. 21

    @19
    De recessie was een correctie, de mijnen en de verouderde industrie zouden hoe dan ook gaan sluiten. Er was geen alternatief dat de mijnen en industrie weer rendabel zou maken. Het is dankzij Thatcher dat ze het land niet meegesleurd hebben.

    De economische liberalisering maakte de nodige economische omschakeling mogelijk.

    Sinds wanneer is links trouwens tegen het sluiten van zware vervuilende industrie en kolenmijnen?

  18. 22

    @21:

    De recessie was een correctie

    Absolute onzin.

    De recessie was een direct gevolg van Thatchers pogingen om de inflatie onder controle te krijgen. Dat hierdoor bedrijven zouden moeten sluiten en dat de werkloosheid zou oplopen was ingecalculeerd.

    Wat absoluut niet was ingecalculeerd was de mate waarin de werkloosheid zou oplopen.

    Dus wat deed Thatcher toen ze werd geconfronteerd toen onomstotelijk bleek dat haar beleid enorme niet-ingecalculeerde schade aan de economie toebracht?

    Ze kwam aanzetten met haar beruchte This lady’s not for turning-toespraak.

    En toen stond de werkloosheid pas op 2 miljoen…

    Dáárom hebben mensen zo’n hekel aan Thatcher.

  19. 24

    Su..het is een complexe geschiedenis. Maar op blogs en vooral de reacties krabbel je aan de oppervlakte. Geef mij maar the pub dan smaakt de oppervlakte in ieder geval aangenaam :)

  20. 25

    @22
    Je negeert het centrale punt. Dat is dat de verouderde industrie en mijnen niet meer rendabel te krijgen waar en het stoppen met het subsidiëren, wat voor inflatie zorgde de rationele keuze was.

  21. 26

    @10:
    Ik heb niet de indruk dat de verschillen tussen de volkeren van Europa, cultureel en economisch, de eurofielen ene bal interesseert.

  22. 27

    @19:
    Wikipedia is wel het ergste wat internet heeft voortgebracht.
    Het idee dat opzoeken van een website de absolute waarheid kan brengen.

  23. 28

    @14:
    Reagan was een acteur die voor president speelde.
    Zijn persconferenties waren cabaret.
    Als goed acteur had Reagan alle antwoorden van te voren uit z’n hoofd geleerd, helaas stelden de journalisten wel eens de verkeerde vragen.
    Toch kregen ze dan een goed antwoord.
    De kunst voor hen was het lachen uit te stellen tot na de persconferentie.
    Wat Thatcher precies wilde, of niet wilde, is me nooit duidelijk geworden.
    Wat duidelijk was, lijkt me, is dat de sociale tegenstellingen UK hadden verlamd.
    Zij doorbrak dat ten gunste van (neo-)liberalisme.
    Er was nooit een sociale revolutie in UK.

  24. 29

    @25:

    Misschien ben ik in de voorgaande reactie niet duidelijk genoeg geweest.

    Niet alleen onrendabele, maar ook gezonde bedrijven gingen dankzij Thatchers doorgeschoten fiscale beleid op de fles.

    Zo gaf zij (om de inflatie onder controle te krijgen) de centrale bank de opdracht de geldvoorraad te verkleinen. Minder geld betekent immers lagere prijzen c.q. kleinere prijsstijgingen.

    Echter, minder geld betekent in eerste instantie ook minder ruimte voor economische activiteit. En toen halverwege 1980 bleek dat de economie veel harder kromp dan voorzien, zette ze haar contraproductieve beleid rücksichtslos voort. Met als bijkomend gevolg dat de werkloosheid tussen 1979 en 1984 meer dan verdubbelde.

    (En dit is slechts één voorbeeld van de verschillende manieren waarop Thatcher de werkende mens te grazen nam.)

    Dat onder Thatcher alleen onrendabele bedrijven het loodje legden is evenzeer een mythe als het sprookje dat zij en Reagan eendrachtig een einde aan het communisme maakten.

  25. 30

    @29
    Dat minder geld voor minder economische activiteit zorgt is een grove versimpeling.

    Het valt te betwijfelen hoe rendabel die bedrijven waren als ze de inflatie beperkende maatregelen niet overleefden,heb je het over british leyland?

    Feit blijft dat haar herstructurering van de economie succesvol en noodzakelijk was.

    De feeststemming om de dood van Thatcher toont maar weer is dat links, met The Guardian voorop boter op hun hoofd hebben als ze rechts van onbeschoftheid beschuldigen. Je zal dit niet zien bij de dood van een linkse politicus die het een stuk slechter gedaan heeft, zoals Gordon Brown.

  26. 31

    Ach, als ik mag kiezen dan liever onbeschoft tegen de doden dan onbeschoft tegen de levenden.

    Je zal dit niet zien bij de dood van een linkse politicus die het een stuk slechter gedaan heeft, zoals Gordon Brown.

    Dat is jouw waardeoordeel, ik denk dat heel veel mensen in GB daar anders over denken.

  27. 33

    We hebben overigens wel V for Vendetta aan Thatchers politiek te danken, dat ons weer via de verfilming een van de meest herkenbare protestsymbolen van vandaag heeft geschonken: het Guy Fawkes-masker© …

  28. 34

    ik ben een tijd niet meer op deze website geweest. En maar goed ook, wat een onzin en kleuterpraat ik hier tegenkom.
    Over een half jaar kom ik weer eens terug.

  29. 36

    @34:

    Namens alle reaguurders: sorry! …

    Een half jaar, oké. We zullen proberen tegen die tijd aan je standaarden te voldoen.

    @reaguurders:

    Wel even goed oppakken dit, jongens. We kunnen besserwessi nu wel heel laf minnetjes gaan geven, maar deze kritiek kunnen we onszelf natuurlijk ook aantrekken.

    Ga gewoon even rustig voor jezelf na waar het eventueel beter kan en probeer die verbeteringen in je reaguursels te brengen. Neem daarvoor rustig de tijd, ga niks overhaasten, niks forceren. We hebben tot 14 oktober.

    Succes. Ik geloof in jullie.

  30. 37

    @34, @36 Ik doe mijn best. Ik zal het bondiger proberen te houden en waar mogelijk, nog zinniger. En een specifieke aanleiding en voorbeeld mocht ook wel gegeven worden.

  31. 39

    @38:
    Om Thatcher op te zadelen met de euro flop gaat me toch te ver.
    De Britten waren zo verstandig niet de euro in te voeren.
    Een kwart van de Duitsers schijnt bereid te stemmen op de partij die die euro weer wil afschaffen.

  32. 40

    @39

    Inderdaad. Enerzijds wordt haar verweten dat ze Europa afzijdig hield (waar de Britten haar momenteel heel dankbaar voor zijn en achteraf zeer goed heeft uitgepakt) en anderzijds is ze verantwoordelijk voor de koers die Europa heeft gevaren. Een koers gedicteert door een dominant Duitsland en Frankrijk.

  33. 42

    Thatcher en Reagan: het zijn de mensen die de zaadjes voor de huidige crisis hebben geplant. Eigenlijk is er dus helemaal geen reden om te feesten, want we worden in deze eeuw pas echt geconfronteerd met de gevolgen van het door hen in gang gezette beleid, of beter gezegd het totaal ontbreken van beleid, de vervanging van beleid door een bijna religieus geloof in de vrije markt.

  34. 43

    @40:
    Sarrazani in z’n boek over de euro verklaart het anders:
    Frankrijk was jaloers op de leidende rol in Europa van de Dmark, vandaar dat Frankrijk de euro wilde, Kohl gaf toe, ondanks dat zijn economen uitlegden dat het een fiasco zou worden.
    Waarom, dat is de vraag.
    Tweede wereld oorlog schuldgevoelens, of Berlijn toch nog de hoofdstad van Europa doen worden.
    Sarrazani houdt het op het eerste.
    Kohl was een visionair, of een volksmenner.
    Zij rede, dat de Duitse éénwording niets zou kosten. staat in mij geheugen gebrand.
    Thilo Sarrazin, ‘Europa braucht den Euro nicht, Wie uns politisches Wunschdenken in die Krise geführt hat’, 2012 München