Een les in laatdunkendheid

Donald Trump heeft ondertussen de meeste bevolkingsgroepen wel op een of andere manier beledigd. Moslims, Mexicanen, vrouwen, alle beledigingen zijn keurig zijn bijgehouden op deze website. Desondanks, of wellicht dankzij die beledigingen wint Trump de ene voorverkiezing na de andere. Waarom is neerkijken op minderheden zo’n populaire bezigheid?

Psychologen dragen vaak een evolutionaire verklaring aan: Aan de tienduizenden jaren waarin we rondscharrelden in kleine groepen van jagers en verzamelaars hebben we een ingebakken voorkeur voor onze eigen clan overgehouden.

Er is echter ook een directe economische motivatie om op anderen neer te kijken. Geld verdienen ten koste van iemand anders is ethisch een stuk makkelijker te verantwoorden om als je geen hoge pet van iemand op hebt. Een slavendrijver komt het goed uit als hij zijn slaven als vee beschouwt, rijken die de armen als lui zien stemmen met een beter geweten voor belastingverlaging, bankiers die denken dat hun klanten sukkels zijn smeren ze met meer liefde waardeloze investeringen aan en conservatieve gelovigen die hun vrouw als minderwaardig beschouwen komen zonder gewetensschade onder de afwas uit.

Hard bewijs voor het belang van dit soort mechanismen komt van een artikel in de American Economic Review eind vorig jaar, getiteld “Conveniently Upset: Avoiding Altruism by Distorting Beliefs about Others’ Altruism”. In een experiment koppelden zij twee proefpersonen aan elkaar die allebei 10 fiches verdiend hadden door een stom taakje te doen.

Beide spelers moesten tegelijkertijd kiezen of ze de ander wilden bedriegen. De eerste proefpersoon kon kiezen fiches van de ander te stelen. Tegelijkertijd kon de andere proefpersoon 10 dollar verdienen door de wisselkoers van de fiches af te waarderen, waardoor de al dan niet gestolen fiches van de eerste speler minder waard werden.

Hoeveel geld zou u geld stelen als u de eerste speler was? Dat hangt er waarschijnlijk vanaf of u denkt dat de tweede speler je fiches zal afwaarderen. Als dat zo is lijkt het legitiem om zoveel mogelijk te stelen. Deze relatie tussen de overtuiging van de eerste speler en haar steelgedrag bleek inderdaad te bestaan.

Veel opvallender is echter dat dit geloof in de slechte intenties van de ander afhing van de economische winst die te behalen viel door slecht gedrag. Als de onderzoekers het maximale aantal dat kon worden gestolen verhoogden van 2 tot 8 fiches, bleek de overtuiging dat de ander hem zou bedriegen toe te nemen van 47% to 87%. Deze overtuiging was sterk genoeg dat mensen er geld op in durfden te zetten, en leidde tot 25 procent meer gestolen fiches (waarbij de onderzoekers controleerden voor het feit dat er nu meer te stelen viel).

In een vervolgexperiment laten de auteurs zien dat dit effect niet optreedt als de keuze van het aantal te stelen fiches door een computer toevallig werd bepaald. Geloof in de slechtheid van de ander dient hier dus duidelijk ter legitimatie van het eigen slechte gedrag.

Dit sterke staaltje cognitieve dissonantie vertelt ons dat geloof in de slechte intenties van anderen tot slecht gedrag leidt. Dat is op zichzelf al een goed argument om ons tegen de Trumpen van deze wereld teweer te stellen. Maar het laat ook zien dat economische motieven een vraag naar laatdunkendheid creëren. Een link naar ons huidige vluchtelingendebat is daarbij niet moeilijk te zien. Hoe hoger we de testosteronspiegel van een vluchteling inschatten, hoe minder geld we hoeven uitgeven om hem te helpen.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  1. 1

    Dank, je stipt heel relevant onderzoek aan dat past bij andere onderzoeken en waarvan ik hoop dat het herhaald en bevestigd wordt. Dit soort onderzoeken geven naar mijn gevoel ook inzichten waarom sommige maatschappijen veel welvarender en een hoger welzijn hebben dan anderen en daarin speelt wederzijds vertrouwen een belangrijke rol.

    Alleen een klein puntje: Desondanks, of wellicht dankzij die beledigingen wint Trump de ene voorverkiezing na de andere. Waarom is neerkijken op minderheden zo’n populaire bezigheid?. Ik kijk dan op de verbluffende link van beledigingen van Trump (jeumig wat een enorme bak zeg!), maar het merendeel gaat toch vooral over witte mannen die hem niet aanstaan, met bovenmatig veel Republikeinen. Die zou ik niet tot “minderheid” rekenen (al zijn ze dat misschien in sommige gevallen wel hoor). .

  2. 3

    Wat Trump feitelijk doet is inspelen op het ego van de bevolking.
    Vooral als een behoorlijk deel van het electoraat zich benadeelt voelt is dit helemaal niet zo moeilijk. Net als Wilders speelt hij de vreemdelingenkaart (die uw baan inpikken!) En Trump is natuurlijk anti-establishment. Vooral omdat hij rijk is kan hij die kaart geloofwaardig spelen. Hij heeft geen vriendjes nodig.

    Dat grofgebekte laat ook zien dat hij ‘zichzelf’ is. Hij -de grote Trump- hoeft niemand te pleasen. Ongegeneerd zet hij ‘de elite’ te kijk.

    Wie weet hoe het ego werkt, begrijpt ook waarom Trump zijn methodes werken. Daar is geen evolutionaire verklaring voor nodig. Vooral ego i.c.m. gebrek aan intelligentie is gemakkelijk binnen halen voor iemand als Trump. Want je hoeft geen groot licht te zijn om te zien dat dat wat Trump beweert grotendeels onzin is. Precies wat we bij Wilders ook zien.

  3. 4

    Je kan dat niet allemaal onder 1 noemer scharen:

    Mexicanen worden door het Trump electoraat gezien als oneerlijke concurrentie op de arbeidsmarkt. Dat is niet veel anders dan dat de SP/PVV kiezers tegen Oostblokkers aankijken.

    Moslims worden in de USA vooral gewantrouwd door gebeurtenissen als in Boston en New York. Economisch vormen zij daar qua aantal geen concurrentie.

    Qua vrouwen heeft hij gewoon een religieus/conservatieve kijk.
    Het is geen minderheid, nog economische concurrentie gezien zij onderdeel van het gezin zijn.

    Die spelletjes zijn leuk, maar zo lang de proefpersonen weten dat het een spel is zullen zij zich anders gedragen dan in het dagelijkse leven, de ander onderuit halen is dan deel van het spel. Daarmee krijg je hoofdzakelijk Diederik Stapel uitslagen.

  4. 6

    @4

    Mexicanen worden door het Trump electoraat gezien als oneerlijke concurrentie op de arbeidsmarkt. Dat is niet veel anders dan dat de SP/PVV kiezers tegen Oostblokkers aankijken.

    Klopt helemaal. Trump boort dezelfde groep aan. De notoir ontevredenen. Dezelfde groep die er helemaal geen moeite mee heeft om goedkope spullen uit lagelonenlanden te kopen. Het enige probleem (voor de notoir ontevredenen) is dat de Oostblokkers/Mexicanen moeten blijven waar ze vandaan komen.

    Je kan zeggen dat ze een soort van slavenhouders zijn die hun slaven in het Oostblok/Mexico willen houden. Komen ze in eigen land dan worden ze van slaaf opeens een bedreiging. En daar spelen populisten dan weer handig op in.

  5. 7

    @5

    Politieke correctheid is de andere zijde van het populisme.
    Waar populisten als Trump (en Wilders) ronduit liegen, verzwijgen de politiek correcten juist. Sommige mensen zijn gewoon beiden zat….

  6. 9

    @8 Ik denk dat het een onjuiste tegenstelling is. Politieke correctheid zoals ik die zie is ook niet “eerlijk” ook al hebben veel mensen dat niet in de gaten. Tegenover politieke correctheid en leugens staat volgens mij “eerlijkheid”. Dat is zaken benoemen met oog voor de mensen waar het over gaat, ook open staan voor het kritisch beoordelen van je aannames en voor onzekerheden. Voor mij belichaamt Bernie Sanders dat (hij is ergens “pathological honest” genoemd). Ik zou willen dat een dergelijke manier van politiek voeren mainstream zou worden.

    Overigens hier een filmpje van een politica over dat het jezelf blootgeven in de politiek geen goed idee blijkt: http://www.theguardian.com/politics/2016/mar/02/jess-phillips-interview-fear-of-backlash-turns-mps-into-robots
    Het filmpje liet bij mij overigens meer vragen open dan dat die beantwoordde.

  7. 10

    @8

    Het zijn 2 zijden van dezelfde medaille. Zowel populisten als policors onttrekken zich aan de werkelijkheid en trachtten een vals beeld te scheppen.

  8. 12

    zalvend gewauwel dan, iets waar Rutte ook goed in is,
    in bedekte termen praten (soms ronduit liegen)
    Alles om de scherpe boodschap maar de verdoezelen, trapt ook geen mens meer in maar het irriteert wel mateloos.
    Krijg je een sfeer waarin iemand die gewoon hardop zegt wat hij denkt als ‘authentiek’ wordt gezien, als eerlijk.
    Waarbij wàt hij zegt er niet eens zoveel toe doet maar vooral dàt hij iets (durft) zegt.
    Dat wordt, zeker bij die malloot van een Trump, blijkbaar gewaardeerd.

  9. 13

    @6: Je stelt het wel erg zwart wit.
    Het ergste is natuurlijk als jij als vrachtwagenchauffeur op Nederland ontslagen wordt, en je baas de volgende morgen een Litouwer op de auto zet. Tegen een Litouws salaris, zogenaamd steeds onderweg van en naar Litouwen.

    Met Mexicanen gebeurt vaak ook zoiets. Trump was geen haar beter en zal het ook niet worden.

  10. 14

    @4 en @6:

    En weer worden SP en PVV in één adem genoemd en dan ook nog in vergelijk met Drumpf. Hoe (zelf)bevredigend is dat, steeds dezelfde achterlijke en bewezen leugenachtige uitspraken doen?

    Wat ik bedoel (voor als je dat nog niet begreep)?
    Roemer heeft nog nooit half schreeuwend op tv lopen vertellen dat Polen niet bepaald z’n crème de la crème stuurt, maar slechts al het verkrachtende uitschot dat het binnen de landsgrenzen kon vinden.

  11. 15

    @11

    Trump roept ook tegen iedereen dat hij een leugenaar is…

    @13

    Europa is 1 economische ruimte. Daarin hebben Litouwse chauffeurs net zo veel recht om te werken als Nederlandse.
    Echter, het is nog in ontwikkeling. Maar een Pool of Litouwer dient op den duur natuurlijk voor dezelfde condities en salaris te werken als een Nederlander. Het probleem is echter dat in Nederland de condities beter zijn. Het heeft tijd nodig om Europa te ‘nivelleren’. En 100% zal dat nooit lukken.

    Trump zelf was er in het verleden ook goed in om buitenlandse arbeiders uit te buiten. Maar dat telt al niet meer bij zijn aanhang. Ik zag hem laatst beweren dat hij altijd erg inhalig was geweest voor zichzelf (ego) en dat hij die eigenschap nu wilde inzetten voor de VS. Dat beloofd weinig goeds….

    En dat is nu precies wat ik bedoel. Populisten zoals Wilders en Trump spelen in op de inhaligheid die de mens zo eigen is. Ondertussen blijven natuurlijk de Mexicanen en hier de Oostblokkers degenen die de kastanjes uit het vuur moeten halen.

  12. 16

    “Maar het laat ook zien dat economische motieven een vraag naar laatdunkendheid creëren.”

    Hetgeen ook een mooie verklaring vormt voor het dédain dat door economische motieven gedreven migranten veelal tentoonspreiden ten aanzien van de samenleving waarin ze terecht komen.
    Oorlogsvluchtelingen of politieke asielzoekers kenmerken zich door een totaal andere mentaliteit ten opzichte van (en zelfs affiniteit mét) diezelfde samenleving. Zie bijvoorbeeld het boek “De Worstelaar” van Sander Terphuis.

    Duizenden Noordafrikaanse en Aziatische Trumpjes liften mee op de ellende van Syrië.

  13. 17

    @15

    de inhaligheid die de mens zo eigen is

    Met deze gemeenplaats gaan we allemaal naar de verdommenis, als ik het goed begrijp:

    Dit sterke staaltje cognitieve dissonantie vertelt ons dat geloof in de slechte intenties van anderen tot slecht gedrag leidt.

  14. 18

    @15: [ Maar een Pool of Litouwer dient op den duur natuurlijk voor dezelfde condities en salaris te werken als een Nederlander. ]

    Nee. Niet “op den duur”, NU.
    De CAO’s en salarissen zijn op een Nederlands kostenniveau afgestemd en arbeidsbescherming. Dat mag je niet vernietigen door Litouwers hier voor een habbekrats te laten werken, en laten wonen in een tentje achter de vrachtwagen. Dat is geen eerlijke concurrentie.

    Als je bovendien die Litouwer een Nederlands salaris geeft doe je aan ontwikkelingshulp. Indirect kun je beïnvloeden dat de Litouwse chauffeurssalarissen verbeterd worden, zoals met Poolse bouwvakkers gebeurde.

  15. 19

    @17

    Ego heeft alleen maar slechte intenties. (namelijk het ten dienste zijn van zichzelf) Dat is geen geloof, dat kun je overal om je heen vast stellen. Mensen zijn echter ook in staat om in liefde met elkaar samen te leven: het ego wordt dan opzij gezet. Daar is een woord voor: altruisme, onbaatzuchtigheid.

    Tussen deze twee uitersten beweegt ‘de mens’ zich. En ook de mensheid. Of we naar de verdommenis gaan weet ik niet. Een collectieve egoistische houding leidt in de regel tot een hoop ellende die eindigt met “Dit mag nooit meer gebeuren!”.

    Vervolgens wordt er weer een positieve houding aangenomen totdat de collectief geleerde les weer uit zicht is. En dan begint het weer van voor af aan. Zo verandert continu alles in zijn tegendeel. Wie nadenkt over de dingen ziet dit “eb en vloed systeem” overal terug en weet dat er niets bijzonders aan de hand is.

    Ik ben het dus niet alleen oneens met de stelling dat ” geloof in de slechte intenties van anderen tot slecht gedrag leidt.”. Ik zie de pertinente onwaarheid er van in. De desbetreffende stelling gaat alleen op voor mensen die niet nadenken over ‘de dingen’ en zich laten leidden door ego(belangen) Inhaligheid dus…

    Vooral te vinden onder de populisten. Trump is zelfs trots op zijn inhaligheid.

  16. 20

    @18

    Wat mij betreft ook NU. Maar de vorming van 1 economische ruimte heeft tijd nodig. En zo’ n ruimte behoeft ook een sociale unie. Het kan niet zo zijn dat de ene inwoner van de EU meer of minder sociale rechten heeft.

    We moeten nog naar elkaar toegroeien.

  17. 21

    @Lutine: ” Een collectieve egoïstische houding leidt in de regel tot een hoop ellende die eindigt met “Dit mag nooit meer gebeuren!”.
    Nee. Een kortzichtige egoïstische houding leidt tot een hoop ellende. Het egoïstische organisme wil een dit-mag-nooit-meer-gebeuren-gevoel voorkomen. En de slimme egoïst zal ook effectief willen zijn om dat nare gevoel te voorkomen. Ook al omdat de gevolgen van fouten die dit-mag-nooit-meer veroorzaken kunnen leiden tot statusverlies en dat is schadelijk voor het organisme.

    Ook zal het egoïstische organisme voor een maximaal resultaat moeten samenwerken. En daar is de homo-sapiens ook tot op zekere hoogte voor uitgerust. Een hormoon zoals oxytocine lijdt tot bonding en samenwerking.

    De speltherorie is ontwikkeld voor optimale strategieën voor het organisme.

  18. 22

    @20: [ Het kan niet zo zijn dat de ene inwoner van de EU meer of minder sociale rechten heeft. ]
    Ik denk toch echt niet dat je nu in alle landen dezelfde rechten hebt. Maar de Litouwer moet dus hier werken volgen NL regels en beloningen.

    [ We moeten nog naar elkaar toegroeien. ]
    Nou, zij moeten aar ons toegroeien, niet iedereen naar een lager gemiddelde.

  19. 23

    @21

    Trump (en andere nationaal-populisten zoals Wilders) anticiperen op een nationalistisch gevoel. Nationalisme kan je omschrijven als een collectief ego. De ene mens is meer aanspreekbaar op ego dan de andere (lees=egoistischer) Het ego meent altijd dat hij het centrum van het heelal is.

    Trump is duidelijk iemand met een ego van hier tot Tokio.
    Mensen die dat ook hebben zullen zich aangetrokken voelen tot hem. Hij geeft het zelfs open en bloot toe! Kiezers die ook een groot ego hebben vinden dat prettig. Want diep van binnen schamen ze zich voor hun inhaligheid en hun gedachten over de (vermeende) minderwaardigheid van Latino’s, zwarten, vrouwen enz.

    Dat jij dat niet ziet zegt iets over je eigen ego. Wie geeft er immers om statusverlies? Dat zelfde ego…

    Samenwerken is uiteindelijk tot een ieders voordeel. Maar dat vereist wel overstijging van (collectief) ego.

  20. 24

    @22

    Samen delen kan leidden tot het gegeven dat de rijkste landen inleveren. Helaas wonen we in een van de rijkste landen, dus kan het zijn dat een nivellering voor Nederland minder gunstig uitpakt.
    Daarom heeft zo’ n proces ook tijd nodig. Maar ‘samen delen’ is altijd nog goedkoper dan oorlog voeren.

    En uiteraard moet een Litouwer die IN Nederland werkt volgens dezelfde condities werken en beloond worden. Waar ik over nivellering spreek bedoel ik dat men in Litouwen zelf, dezelfde sociale rechten zou moeten hebben. Omdat we in 1 economische ruimte zitten. Dan is een Oostblokker ook niet langer goedkoper.
    Hoewel je in iedere economische ruimte periferie houdt. Dat hebben we in Nederland ook.

  21. 25

    @24:
    De mythe dat integratie tijd nodig heeft is een hardnekkige. Uit onderzoek over Europeanizering van lidstaten waarin men vroeger altijd veronderstelde dat er convergentie plaatsvond, is juist gebleken dat landen verschillend reageren op EU wetgeving en politiek en economisch juist verder uit elkaar gaan lopen.* Hoe meer tijd je het dus geeft, hoe onwaarschijnlijker het wordt dat er gelijkschakeling plaatsvindt. Er is helemaal geen sprake van nivellering of van delen. Dat zijn ook niet de grondvesten waar de EU op is gebouwd. Vrije handel en eerlijke concurrentie heeft winnaars en verliezers. Of denk je werkelijk dat Hriekenland en Polen met iets meer tijd wel nivelleren richting west-Europese politiek en economie?
    Het is heel erg jammer, maar deze EU heeft niet de uitwerking die men dacht dat het zou hebben. De kloof tussen noord en zuid wordt alleen maar groter, net als tussen west en oost.
    Maw, wat je zegt is D66 praat.

    * Zie voor emperisch onderzoek: Kallestrup, Mastenbroek, Börzel, Risse, Ellerman, Holzhacker en vele anderen.

  22. 26

    @25

    Ik schreef al dat je in iedere economische ruimte periferie houdt.
    Kijk naar Nederland. De randstad en Brabant zijn economische trekpaarden. Sommige delen van Groningen en Limburg is periferie. (nog meer delen, maar dat terzijde)

    Hetzelfde verschijnsel zie je ook in Duitsland of Frankrijk.
    En ook in de VS om een beetje on topic te blijven.

    Hogere lonen in de economische centra is onvermijdelijk. Maar we sturen dat proces bij d.m.v. sociale zekerheid en minimumlonen. Deze instrumenten zijn nog niet aanwezig in de economische ruimte die EU of euroland heet.

    Het is in niemands belang om delen van een land of de EU te laten ontvolken. Daarom is sociale zekerheid van belang. Doe je dat niet dan stimuleer je nationalisme. (zie ook GB )

    Of het D66 praat is weet ik niet. Ik tracht de werking van een economische ruimte te begrijpen en hoe je deze moet aan sturen. Water stroomt altijd naar het laagst punt. Dus trekken immigranten en mensen in het algemeen altijd naar de economische centra.

  23. 27

    @26:
    Met een periferie van alles ten oosten en zuiden van Duitsland is 75% van die markt. Landen zullen toch eerst moeten convergeren voordat je een one-size-fits-all sociaal stelsel wilt invoeren. Zo niet, dan gaat het er nooit komen, economische ruimte of niet.

  24. 28

    @27

    Dat klopt. Het convergeren wordt in de EU tegengehouden door nationalisme. Momenteel zien we dan ook een overgang binnen de EU van het stadium van bureaucratie naar het stadium van chaos. Griekenland zit er al midden in en GB gaat er een referendum over houden. Nederland is nog redelijk stabiel, samen met Duitsland en nog wat landen. Maar ook hier is de chaos niet ver weg. De middenklasse wordt afgebroken welke de ruggengraat is van de maatschappij. Onderklasse en voormalige middenklasse zijn gevoelig voor populisme.

    Er dient dan ook een wonder te gebeuren wil de economische ruimte die de EU wil zijn ook daadwerkelijk tot stand komen.
    Ik persoonlijk heb het geloof daarin opgegeven. Gelukkig is de werkelijkheid niet afhankelijk van mijn geloof.

    De opkomst van lieden als Trump, Wilders, Le Pen, Farage en anderen zijn een teken aan de wand. Niet om iemand bang te maken, maar als voldongen feit. En Europa is nauw verbonden met de VS. De VS heeft Europa meerdere malen uit de chaos gehaald. Dat hoeven we van een volslagen idioot als Trump niet te verwachten. We gaan het zien…

  25. 29

    @Lutine: “Trump is duidelijk iemand met een ego van hier tot Tokio.”
    Een klein iemand redt het niet. Moet je eens lezen tegen wat voor enorme krachten hij tegenover zich heeft.

    http://www.politico.com/story/2016/03/donald-trump-wall-street-220141

    Van samenwerken kun je van profiteren. En solidariteit is vaak ook oke. Maar als mensen het gevoel hebben dat ze overvraagd worden dan neemt de animo af.

    Verder vind ik dat je erg (over)gevoelig bent voor ego van anderen. Ik denk dat bij jou het superego opspeelt:

    https://youtu.be/CqcYsJtB3sE?t=16m05s

  26. 30

    @29

    Ik ben er niet (over)gevoelig voor. Ik zie hoe Koning Ego deze wereld regeert. In de VS belichaamt door Trump. Ik begrijp dat jij er anders in staat. Omdat ego zich altijd zal conformeren aan (een andere) ego.

    Lig ik er wakker van? Neuh. Er is niets nieuws onder de zon.
    Het zou mij eerder verbazen als er niet lieden als Trump, Wilders e.a. opstaan. Zij ruiken hun kans, instinctief gaan ze te werk. Jij bent ook gecharmeerd van dat soort lieden. Jij conformeert je aan Koning Ego.

  27. 31

    @Lutine: Jij conformeert je aan Koning Ego.

    Wat dat betreft heb jij in vergelijking maar een klein egootje. Als je kijkt naar jouw niet overdreven grote geldingsdrang hier op het forum.

  28. 33

    Complete bevolkingsgroepen beledigen is niet zo slim tenzij die bevolkingsgroepen het beledigen zelf ook niet zo nauw nemen .