Het economische sprookje van de JSF

ANALYSE - De JSF houdt de gemoederen de laatste tijd wel bezig in Nederland. We hebben gezien dat er technisch en strategisch nogal wat risico’s en gebreken aan de JSF zitten. Dat de Algemene Rekenkamer niet echt positief en de logica volledig zoek is in de discussie. Eén van de belangrijkste argumenten van de JSF-lobby is, naast dat het een fantastisch vliegtuig zou zijn, dat een keuze voor JSF ons een hoop economische voorspoed zal brengen. Ook voor die laatste claim is er gerede twijfel.

Het hele JSF-programma zou voor Nederland een winst van meer dan 20.000 arbeidsjaren betekenen en een hoogwaardige bedrijfstak in de lucht houden. Dat zegt Mat Herben ten minste. Nu is Mat Herben een groot voorstander van de JSF en is het niet verwonderlijk dat hij probeert het plaatje voor de JSF er zo mooi mogelijk uit te laten zien. Toch is zijn bewering niet zomaar uit de lucht gegrepen. Hij baseert zich met name op een onderzoek (pdf) van Pricewaterhouse Coopers (PwC) uit 2008. In dit rapport komt PwC inderdaad tot de conclusie dat deelname aan de JSF een werkgelegenheidseffect heeft van 21.700 arbeidsjaren. Daarnaast komt PwC met nog een aantal indirecte effecten ter grootte van 27.200 arbeidsjaren. Er valt echter wel het een en ander af te dingen op die conclusies.

Kritiek CPB

In 2009 heeft het CPB de studie van PwC eens kritisch tegen het licht gehouden en komt, niet geheel verrassend, goed beargumenteerd tot een andere conclusie. Ten eerste merkt het CPB fijntjes op dat bijna 49000 arbeidsjaren over de periode 2001 tot 2052 terug kunnen worden vertaald in directe werkgelegenheid voor maximaal 200 personen tot 2015 en 600 personen vanaf 2015. Voor wat betreft de indirecte werkgelegenheid is eenzelfde hoeveelheid van 600 personen van toepassing. Echter, de studie van PwC heeft volgens het CPB geen rekening gehouden met twee belangrijke (macro-)economische factoren: productiviteitsstijgingen zijn niet ingecalculeerd en het verdringingseffect wordt sterk gebagatelliseerd. Indien wel met deze twee factoren rekening wordt gehouden, dan is het werkgelegenheidseffect volgens het CPB nihil.

Daarnaast wordt door de industrie ook iets te makkelijk werkgelegenheid in buitenlandse vestigingen meegerekend. We zijn inmiddels vier jaar verder, dus zou je kunnen zeggen dat de conclusies van zowel PwC als het CPB verouderd zijn. Echter, in 2012 heeft ook het SEO een studie uitgevoerd naar de economische effecten van JSF. Hun conclusie: het netto werkgelegenheidseffect is op de lange termijn nul. Toch houden de JSF-lobby en de overheid vast aan de cijfers van PwC en negeren de kritiek van het CPB en de uitkomsten van het SEO-onderzoek.

Onafhankelijkheid en betrouwbaarheid onderzoeken

Het onderzoek van PwC wordt gepresenteerd als een onafhankelijk onderzoek naar de economische voordelen van de JSF. Maar als PwC echt zo onafhankelijk is, waarom maken ze dan onderdeel uit van de pro-JSF-lobby?

Ook bij de onderzoeksmethode kun je je vraagtekens zetten. Een belangrijke informatiebron voor zowel het onderzoek van PwC als het onderzoek van SEO is de ‘JSF-thermometer’. Deze wordt bijgehouden door het Ministerie van Economische Zaken op basis van informatie van de bedrijven en kennisinstellingen die bij het JSF-project zijn betrokken. Laten die nu net het meeste belang hebben bij een zonnige toekomst van de JSF. De onafhankelijkheid en objectiviteit van de informatie die uit deze ‘JSF thermometer’ komt is dus redelijk dubieus.

Een ander uitgangspunt is het aantal orders. Aangezien deze aantallen nogal onzeker zijn, zijn ook de voorspelde voordelen een stuk minder zeker dan dat ze worden gepresenteerd. Bovendien zouden aanhoudende problemen met de JSF ertoe kunnen leiden dat het project uiteindelijk voortijdig gestopt wordt of in zijn geheel wordt afgeblazen. Het zou niet de eerste keer zijn. De F-22 en de A-12 zijn de JSF bijvoorbeeld al voorgegaan. Die compensatieorders kan de Nederlandse industrie dan wel op z’n buik schrijven.

VVD als pleitbezorger voor monopolie?

Een ander argument om voor de JSF te kiezen is dat er dan voor het westen maar één straaljager hoeft te worden gebouwd. Maar wacht even, is dat niet een monopolie? Ja. En wat weten we van monopolies? Precies. Die zijn niet zo efficiënt en leiden tot minder innovatie. Hoe kan het dan dat de VVD als vurige pleitbezorger voor marktwerking nu ineens pleit voor het creëren van een monopolie? Zijn ze van hun geloof afgevallen? Dat zou ook niet voor de eerste keer zijn.

De zogenaamde economische voordelen van deelname aan de JSF kunnen maar erg lastig worden aangetoond en berusten voornamelijk op drijfzand. Voor 4,5 miljard euro kunnen we vast wel een beter werkgelegenheidsproject bedenken.

  1. 1

    @Bolke, die er nog niet is, maar zich vast rap komt melden: Als je minder minnetjes wilt scoren, schrijf dan wat duidelijker wanneer je jouw persoonlijke mening weergeeft en wanneer je iets zegt dat weergeeft hoe het waarschijnlijk toch wel zal gebeuren vanwege de politiek of ander gekonkel.

  2. 2

    Dat krijg je als mensen alleen nog in geld denken. Je JSF is ecoomisch net zo zinvol als een bedrijf met hoogbetaalde ruitingooiers. Goed voor de economische groei, het resulteert in de productie van veel ruiten. Maar of het echt wat toevoegd…

  3. 4

    Als men wil dat burgers de politiek weer serieus nemen moeten de politici er eerlijk voor uitkomen dat ze voor dat ding kiezen om politieke en diplomatieke redenen.

  4. 5

    @4: dat: en er voor uitkomen hoe ze rekenen met geld, banen en dergelijke.

    Maar in plaats daarvan gaat het als met alles; als na 15 jaar blijkt wat iedereen al zag aankomen, dat dit een miskoop was, weet niemand meer welke partijen het toestal vanaf het begin al wilden hebben*. Heeft niemand meer een overzicht hoeveel het heeft gekost en wat een andere keuze bespaard zou hebben en zal het heel moeilijk worden om uit elkaar te houden hoeveel banen het heeft gekost, die 18 toestellen die er dan rondvliegen. Al het extra onderhoud zal ongetwijfeld werk hebben opgeleverd en dat zal ons als een positief feit aangeboden worden.

    (*)Die zal waarschijnlijk als enige wel duidelijk zijn. Dat zal ongetwijfeld puur en alleen op het conto van de PvdA komen te staan. Rechts had altijd al betere framing skills. Zal ook dan niet anders zijn.

  5. 7

    @2:
    Die JSF is er nu juist voor om, d.m.v. wat “mach-knalletjes”, de glasomzet te verhogen.
    Die ruitingooiers zouden per ongeluk opgepakt kunnen worden, waardoor de bezuinigingen bij justitie in gevaar kunnen komen ;-)

  6. 8

    “Als men wil dat burgers de politiek weer serieus nemen moeten de politici er eerlijk voor uitkomen dat ze voor dat ding kiezen om politieke en diplomatieke redenen”

    En daar is ook niet veel mis mee, de sneer naar de vvd vind ik onduidelijk maar de f16 moet toch vervangen worden? dat kost toch altijd geld? Er zijn toch meerdere vliegtuigen afgewogen (tientallen keren)

    Ik denk namelijk dat lockheed via de oranjes dit doordrukt……. logisch toch. haha wat een non discussie. die eenmalige uitgave

  7. 9

    @8: Hoe kom je erbij dat het om een eenmalige uitgave gaat (los van het feit dat de aanschaf ook nog eens een wel heel forse uitgave is, daar kun je makkelijk duizenden hoogopgeleiden hun leven lang van aan het werk houden en ook nog nuttig werk laten doen in bv onderwijs, onderzoek of zorg)? Die dingen moeten ook onderhouden en gevlogen worden (en de JSF is daarin duurder dan Gripen, Typhoon of Rafale) en als ze straks uit de lucht beginnen te vallen, moeten er weer bijgekocht worden, want we schaffen er zo weinig aan dat elk verlies aangevuld moet worden, wil men vast kunnen houden aan het scenario dat men bedacht heeft om de JSF noodzakelijk te maken (naar het zich laat aanzien schaffen we er daarvoor zelfs al 3 te weinig aan).

  8. 10

    Er zijn een aantal landen zonder leger, hier ook doen? Kunnen we meteen uit de NAVO. De twee stuks JSF kunnen we in het nieuwe vrijheidsmuseum zetten, als symbolen van geldverspilling en hoop op humaniteit.

  9. 11

    @10: Kan niet, naast de NAVO heeft Nederland diverse internationale verdragen getekend waarvoor een krijgsmacht nodig is (luchtmacht voor luchtruimbewaking tbv burger luchtvaart, marine/kustwacht tbv buitengrenzen EU/smokkel e.d.) en de landmacht heeft standaard 4000 man ‘ paraat’ voor binnenlandse hulpverlening bij rampen zoals dijkdoorbraak e.d.

    En ter info, van alle landen die geen krijgsmacht hebben zijn er maar 1 of 2 die geen verdrag met een groot buurland hebben om hun defensie te verzorgen (meestal met de VS maar bijv. monaco heeft dat met Frankrijk)

  10. 12

    @11: Niet net doen alsof je geen (waarschijnlijk aanmerkelijk goedkopere) vervanging kunt vinden voor burgerluchtvaart, kustwacht en rampenhulpverlening. Voor wat betreft de buitengrenzen van de EU is het veel efficiënter om de landen aan die buitengrenzen te betalen, dan zelf een leger op te zetten en vervolgens daarheen te sturen.

    En je geeft zelf al toe dat er landen zijn zonder leger en ook nog zonder contract met een groot buurland. Het kan dus wél!

  11. 15

    @6 Juist. Plus dat export op zich zinloos is. Het doel is importeren, wij willen goederen hebben. Om de handelsbalans in orde te houden moeten we daarom exporteren. Het doel van export is dus import van goederen die noodzakelijk zijn. Export is geen doel op zich.

    Export van een paar JSF onderdelen is een 100% zekere economische faal. Zelfs als we er geld door verdienen gebruiken we dat geld om een veel duurder nutteloos vliegding te kopen, een JSF kost natuurlijk meer dan de paar onderdelen die wij mogen maken. Als dat niet zo zou zijn zouden de bedrijven die JSF onderdelen produceren zo veel geld verdienen dat we daar de vliegtugen van kunnen kopen. Maar dat is niet zo, er moet heel veel subsidie bij.

    Een JSF kost ruim 100 miljoen. Dat is de prijs van een bedrijf met 1000 werknemers. Een JSF is qua prijs een vliegend grootbedrijf. Door JSF’s te kopen gaan we dus een stuk of 40 zulke bedrijven niet bouwen. Het verlies dat daardoor ontstaat is onvoorstelbaar. Dat alles voor taken die beter met veel goedkopere drones uitgevoerd kunnen worden.

  12. 16

    @marius: ik vraag me af: stel dat je een berg drones de lucht in gooit met de bedoeling dat ze worden opgezogen door zo’n JSF (of je voorziet ze van wat C4^W een stevige lawinepijl en wat stalen scherven, als dat te precies is). Zou zoiets werken?

    Want dan kan een handvol hobbyisten met een budget van 20-40k de luchtmacht van een middelgroot land naar de knoppen halen. Think about it.

  13. 18

    @gronk Hobbydrones zijn traag maar een grote zwerm van die dingen kan het een JSF van 100 miljoen best moeilijk maken. Met voortschrijdende goedkope luchtafweertechnologie (thermisch infrarood) zijn grote bemande vliegtuigen volledig achterhaald, de strijd is te asymmetrisch, het is 30 jaar oude technologie waar we in investeren. De Amerikanen gebruiken inmiddels autonoom vliegende kleinere drones die nu zelfs van vliegdekschepen kunnen opereren: http://www.youtube.com/watch?v=kw3m7bqrQ64 .De JSF is dus niet alleen een hele dure maar ook een hele domme investering.

  14. 19

    @18:
    Vandaar de toenemende woede is die landen waar de VS naar hartenlust moordt met drones, 98% van de doden hebben met verzet of terrorisme niets te maken.
    Ik snak er ernaar dat de eerste ‘terroristische’ drones boven de VS gaan vliegen.
    Koekje van eigen deeg.

  15. 22

    @17: Hoe hoog is dat? Ik heb wel eens opnames van die F-16’s in actie gezien in Afghanistan: die vliegen echt niet de hele tijd op 10km hoogte.

    Waarom zouden Kamikaze-drones niet zo hoog kunnen komen?

    Zelfsturend, zodat ze na 15 minuten weer naar hun uitgangspunt terugkeren: de boemerang-drone.

    Kwestie van tijd.

  16. 24

    @18:
    Ik heb al valkeniers in camouflagepakken, met Googlebrilletje en satellietontvanger gezien.
    De valken dragen kleine kleine edoch hoogwaardig vloeistofbommetjes, die na een signaal gedropt worden.
    N.B.
    Er is in de Rocky Mountains al een broedstation met renden in opleiding ;-)

    @19:
    Geen uitspraak die je geen prijs zal opleveren voor het verbeteren van de mensheid.
    Bovendien kun je er zeker van zijn dat de boel dan echt escaleert.

  17. 25

    @22: Nee F16’s vliegen niet continue op 10km hoogte, maar ze zakken pas lager als er luchtoverwicht is.

    “Waarom zouden Kamikaze-drones niet zo hoog kunnen komen? ”

    Omdat een vliegtuigmotor die zo hoog kan komen(en ook kan functioneren) niet bepaald klein is en zuinig zijn die dingen ook bepaald niet.

  18. 30

    @27: Jawel want drones = langzaam, eer dat die opgestegen zijn en in de buurt van een F16 proberen te komen dan zit die F16 piloot al weer aan de koffie bij moeders de vrouw.

    Drones zijn ideaal om een boer met een AK naar de eeuwige jachtvelden te sturen, niet echt geschikt voor andere dingen.

  19. 32

    @30: Een beetje drone doet nu al 300 meter in 10 seconden, dus bij een verdubbeling zet je een aardig “vangnet” op in 5 seconden tijd. Kwestie van tijd.

    Heb je al eens naar die linkjes van Marius (@23) gekeken? Het is net of je een gigantische zwerm wespen op jacht kunt sturen..

  20. 33

    Elk land z’n eigen drones laten maken en dan op naar het organiseren van een WK. Wie kan het hoogst, snelst, laagst, langst, stiekumst, dodelijkst dronen! Met dat voetbal wordt het toch nooit meer wat.

  21. 35

    @32: Een F16 doet 670 meter per SECONDE, dus in 5 seconden is een F16 al 3,3 km verder en dan hebben jou drones nog maar 300 meter afgelegd, nog maar 3km te weinig.

    (topsnelheid F16, 2414km/uur, plafond 15km hoog)

    En dan hebben we het nog niet over het feit dat die drones gestuurd moeten worden via een grondradar en niemand maar dan ook niemand zo dom is om een radar aan te zetten als er een F16 aankomt want die vuurt dan een HARM af en het is einde radar.

    http://nl.wikipedia.org/wiki/AGM-88_HARM

  22. 36

    @33: Dat gebeurt al, deelnemende landen VS, Duitsland, Israel en nog wat landen, het toernooi wordt gehouden boven Afghanistan, Pakistan en Jemen.

  23. 38

    @bolke: denk aan ‘vliegend mijnenveld’. Je laat een paar honderd drones ergens hangen, laat ze naar de lucht kijken om te kijken of d’r een f16-aankomt, ze maken een inschatting van de snelheid van die f16 op basis van hun camerabeelden, en besluiten dan welke drones zichzelf op moeten blazen. Als F16 krijg je dan een partij oud ijzer over je heen wat je vliegtuig beschadigt en het is einde oefening.

    Je kan zo’n zwerm drones niet beschieten met raketten — daar zijn de doelen te klein en te veel voor. Maar most of all, zo’n raket kost je meer dan die drones, en je kunt als f16 maar een beperkt aantal raketten meenemen.

    Nou jij weer.

  24. 39

    @37: Een F16 ‘jaagt’ niet op de taliban, dat doen grondtroepen en die roepen dan zo’n F16 er bij als ze die nodig hebben, die zal dan op zeer hoge snelheid en op grote hoogte aankomen vliegen en dan dropt hij of een domme bom op een vaste coördinaat of hij dropt een slimme bom en die wordt gestuurd door de grondtroepen dmv laser licht (het zogenaamde painten).

    En zelfs al zou hij zelfstandig laag vliegen dan nog is er geen probleem omdat zodra de taliban hun radar aanzetten om de F16 te lokaliseren zodat de drones daarnaar toe kunnen vliegen weet de F16 piloot dat (F16 detecteert vijandelijke radar) en die zal dan maatregelen nemen.

    De enige reden voor een F16 om laag te vliegen is om onder vijandelijke radar te blijven en dat is alleen maar nodig als je geen luchtoverwicht hebt.

  25. 40

    @38: ” laat ze naar de lucht kijken om te kijken of d’r een f16-aankomt”

    Er bestaat geen radar van het formaat dat jij voor ogen hebt.
    Dus drones kunnen niet de lucht in de gaten houden.
    En een vliegende camera die 60 kilometer ver kan kijken?
    Zelfs al zou die bestaan dan nog is dan behoorlijk nutteloos tenzij het een mooie zonnige dag is.

    En zoals ik al eerder heb gezegd, huidige vliegtuigen kunnen vijandelijke radar signalen detecteren lang voordat ze gevaarlijk kunnen worden.

  26. 41

    Jullie denken verkeerd.

    Er is 1 simpele redenatie die jullie in je achterhoofd moeten houden.

    Als iets ‘verwapeniseerd’ kan worden dan is het al gedaan of geprobeerd maar niet gelukt.

    Dus een vliegend mijnenveld is geen nieuw idee, alleen (nog) niet mogelijk maar ongetwijfeld allang geprobeerd omdat dat bijv een ideale beveiliging zou zijn voor vliegdekschepen.

  27. 42

    @36: Maar ik wil dan de VN als scheidsrechter (en Veto afschaffen. Dat gedonder met dat Veto). Kleine landen mogen natuurlijk best samenwerken.
    En wat ik vooral wil is dat we van tevoren afspreken dat het MAAR een spelletje is!!

  28. 43

    En een vliegende camera die 60 kilometer ver kan kijken?

    Geen probleem. Ga maar eens op ’t strand staan en kijk hoever je kunt kijken. Je hoeft nog geeneens zulk heel goed weer te hebben om tientallen kilometers ver te kunnen kijken.

    Daarnaast: voor zo’n vliegend mijnenveld is het alleen van belang dat je drones op het juiste moment ‘ploffen’. De huidige electronica is zo snel dat je binnen een seconde wel twintig keer hebt kunnen beslissen op welk moment je het beste kunt afgaan, als drone, desnoods in samenspraak. Dus 5 kilometer zicht is goed zat.

    Radar is *zo* denken in oude oplossingen.


    Als iets ‘verwapeniseerd’ kan worden dan is het al gedaan of geprobeerd maar niet gelukt.

    Jouw denkwijze kan alleen maar fout aflopen.

  29. 44

    @Bolke Een vliegend mijnenveld is goed mogelijk, reken maar dat het al bestaat. Je kunt met dezelfde technologie een heel goedkope preciesieraket bouwen om JSF’s als kleiduiven uit de lucht te knallen. Er is echt geen case meer voor bemande vliegtuigen. Al die dingen die jij noemt kan een drone veel beter, goedkoper en zonder een piloot in gevaar te brengen.

    Een paar simpele drones met een explosieve lading kunnen makkelijk een JSF uit de lucht halen. Ze zijn minder snel maar je hebt alleen het vliegtraject van het vliegtuig nodig, dat stuur je per radio van een radar of laser afstandsmeter naar de drone die middels GPS op de juiste plaats het vliegtuig opwacht, onzichtbaar want te klein. Als het vliegtuig nadert plaatst de drone met een thermische infraroodcamra zich nauwkeurig op het vliegpad en boem, weg vliegtuig.

    Zo’n drone kost 1000 euro. Een JSF 100 miljoen. Wat nu wellicht in een experimenteel stadium is is over een paar jaar operationeel. Bemande vliegtuigen zijn over een paar jaar volledig obsolete. De JSF is een ongelofelijk domme investering.

  30. 45

    Het enige probleem: de huidige legers moeten afstappen van hun vertrouwde denkwijze. En omdat klassieke legers vooral top-down georganiseerd zijn, met dom ‘kanonnenvlees’ wat zich probleemloos naar het front laat sturen om daar orders uit te voeren, en het zittende legermanagement zich niet van de een op de andere dag haar divisies en squadrons laat afnemen, gaat vernieuwing bij ’t leger vaak van ‘au’.

    Vraag maar eens aan de Fransen wat hun ervaringen waren met het uitvechten van de *vorige* oorlog tijdens WO-II.

  31. 46

    @43:

    Ga maar eens op ‘t strand staan en kijk hoever je kunt kijken. Je hoeft nog geeneens zulk heel goed weer te hebben om tientallen kilometers ver te kunnen kijken.

    Vanuit een hoge toren bedoel je? Staand op het strand neem ik niet aan dat je voorbij de horizon kan kijken, wel?

  32. 48

    @39: Bolke geeft graag de topsnelheid en het plafond aan van zo’n F-16, maar vermijdt het zorgvuldig om de werkelijke snelheid en hoogte te noemen die bij dat soort acties gebruikelijk is.

    Als je zijn commentaren serieus neemt, dan zou zo’n F-16 ook niet te filmen zijn. Desondanks staat het internet vol met videootjes van die dingen in actie.

    Bovendien gaat niemand ervan uit dat zoiets waterdicht zou zijn; dat is geen enkel luchtafweersysteem.

    “Een F16 ‘jaagt’ niet op de taliban, dat doen grondtroepen.”

    Daar kunnen je het “vliegende mijnenveld” (@38) dan ook rechtsstreeks op afsturen. Kan die F-16 thuis blijven, die komt gewoon te laat.

    Niet alleen dat het veel goedkoper is, het gaat om een techniek die binnen de kortste tijd binnen het bereik is van elke terrorist. Op het internet bieden ze al pakketten aan van futuristisch ogende modelletjes: “kan camera van 900 gram vervoeren.”
    http://www.youtube.com/watch?v=mWqGVQyXQiU

  33. 49

    @48 (Andy)

    Die futuristische modellen vliegen ongeveer 10 minuten en die 900 gram camera stelt niets voor. Daar komt bij dat die dingen binnenkort gekoppeld worden aan regelingen (het zal de eerste keer zijn) en dan mag je van onze jubelstaat niet zomaar met zo’n ding vliegen (en dat is heel veel landen gaande).

  34. 50

    @49: je denkt dat als de pleuris echt uitbreekt, mensen zich nog iets aantrekken van een bon van agent bromsnor?

    In Syrie lopen burgers met bazooka’s rond. En schieten die dingen af op soldaten in dienst van de overheid. Of op overheidsvoertuigen zoals tanks. En ze zetten overheidsgebouwen in de fik. Dacht je dat dat ‘toegestaan’ was? Dacht je uberhaupt dat ‘revoluties’ toegestaan waren?

    Nederlanders. Tsk. Geef ze de kans en ze organizeren een aanvraagformulier voor revoluties, wat je moet invullen (in drievoud), voorzien van sofinummer en dan belt een ambtenaar je terug met de meest geschikte datum voor je revolutie.

  35. 51

    En het zal de VS niet zijn of ze hebben d’r wat regels voor bedacht:

    “The Voorhis Act of 1940 (18 U.S.C. 2386) required the registration with the Attorney General of certain organizations which advocated the overthrow of the federal government or any political subdivision thereof by the use of force or violence.”

    *bonkbonkbonk*

  36. 52

    @49:

    900 gram = 4 handgranaten
    10 minuten = theoretisch bereik van 8km.

    nodig: een zwermpje van 20-30 drones, met 1 handgranaat en een bereik van 2-3 km, om in te zetten tegen grondtroepen.

  37. 53

    @52: Jij wilt het ook echt niet snappen he?

    Die vliegtuigen vliegen in oorlog situaties ZELDEN laag en LANGZAAM, 99 van de 100 keer vliegen ze HOOG en SNEL.

    Die dingen kunnen op 60km afstand al een bedreiging zien en eer dat die drones dat door hebben en gecorrigeerd hebben dan heeft een F16 al 3 rondjes om dat ding heen gevlogen.

    Een drone die capabel is om een F16 te onderscheppen noem je ook wel gewoon een jachtvliegtuig omdat ze dan net zo groot en net zo duur worden, of dacht je dat een F16 voor jan met de korte achternaam 50 miljoen euro kost?

    Je hebt een AMRAAM nodig om een F16 uit de lucht te knallen en jij denkt dat het met een vliegende handgranaat van een paar tientjes het zelfde te bereiken, een AMRAAM kost voor de kat zijn kut 340.000 dollar PER STUK.
    http://nl.wikipedia.org/wiki/AIM-120_AMRAAM

  38. 54

    @53: En jij kunt niet lezen.

    Ik heb hier trouwens nog geen enkel commentaar gelezen waaruit blijkt dat iemand de illusie heeft dat je met zo’n droontje een jachtvliegtuig zou kunnen onderscheppen.

  39. 55

    @53: Volgens mij snap jij het niet helemaal. Zoals andy al zegt: het gaat d’r niet om om drones in te zetten als een soort van jachtvliegtuig. Zet een busje vol met drones vlak bij een vliegveld, wacht tot je een F16/JSF/whatever hoort aankomen voor een landing (want brandstof=op), gooi je drones de lucht in, laat drones plof doen op het juiste moment. En daar sta je dan met je peperdure luchtmacht.

    Asymmetrische oorlogsvoering. Is dat nou zo moeilijk om te begrijpen?