Domineesland wijst niet naar zichzelf

Deze gastbijdrage is van politiek-historica en journaliste Fleur Boose. De bijdrage stond afgelopen vrijdag in NRC Handelsblad (niet online) en werd geschreven voor het nieuws van een mogelijk minderheidskabinet. De redactie vindt de bijdrage echter nog zeer relevant.

Schande, riepen onder meer CDA en VVD toen een – democratisch gekozen – ‘vrijheidspartij’ toetrad tot de Oostenrijkse regering. Nu, tien jaar later, dreigt in Nederland hetzelfde te gebeuren. En dit keer werken CDA en VVD er aan mee. Het domineesland wijst kennelijk niet graag naar zichzelf.

Kan de koningin nog wel op skivakantie naar Oostenrijk? En wat als een immigratiestop volgt? Het (dreigende) aantreden van de Freiheitlichen Partei Österreichs (FPÖ) van Jörg Haider hield de politieke gemoederen in het jaar 2000 maandenlang bezig. Veertien EU-landen, waaronder Nederland, kondigden diplomatieke maatregelen af. VVD-Kamerlid Weisglas was uiterst bezorgd en riep de EU op zéér scherp te zijn. Zijn CDA-collega De Hoop Scheffer sprak over „een donkere grens die in Oostenrijk wordt genaderd als de FPÖ mee gaat regeren”. Partijgenoot Eurlings zei dat „het CDA al zijn kanalen heeft aangewend om het ontstaan van de coalitie in Oostenrijk te voorkomen”.

Het CDA vreesde vooral een aantasting van de ‘waardegemeenschap’. „Tot deze waarden behoren respect voor de rechten van de mens en een compromisloze houding ten aanzien van racisme en discriminatie”, legde Eurlings in maart 2000 uit in de Kamer. CDA-prominent Hans van den Broek schreef een maand daarvoor in deze krant: „Zouden wij van andere EU-partners passiviteit verwachten als de Centrumpartij van Janmaat de helft van onze regeringsposten zou bezetten? Inderdaad en goddank een vrij hypothetische casus, maar het negatieve antwoord op die vraag verandert daardoor niet. “Business as usual” moet binnen de EU uit den boze zijn als het om dit soort uitwassen gaat.”

Het Oostenrijkse argument dat de samenwerking met FPÖ uit nood was geboren omdat een andere coalitie niet mogelijk bleek, verminderde de zorgen niet, net zo min als het feit dat Haider een verklaring over de ‘waarden van de Europese democratie’ had getekend. CDA’er Van den Broek zei hierover: „Hoe kan een schriftelijke verklaring van trouw aan democratie en mensenrechten reden zijn tot terughoudendheid? Wie accepteert een pyromaan als (plaatsvervangend) hoofd van de brandwacht, alleen omdat hij plechtig verklaart een trouwe brandblusser te willen zijn?”

De FPÖ is niet de Partij voor de Vrijheid, zal het weerwoord zijn. Zeker, er is één groot verschil: de FPÖ heeft nationaal-socialistische wortels, terwijl de ‘joods-christelijke cultuur’ voor de PVV juist de basis vormt voor Nederland, als tegenwicht tegen die verderfelijke islam. Andere verschillen tussen de partijen zijn er ook. Zo heeft de FPÖ ironisch genoeg veel meer op met Europa dan de PVV, de eerder genomen EU-maatregelen tegen de Oostenrijkse partij ten spijt. De FPÖ is in haar partijprogramma bovendien een stuk gematigder over de islam dan de PVV. Als de FPÖ het heeft over de islam als bedreiging, dan spreekt de partij consequent over de ‘radicale islam’. De PVV heeft het simpelweg over ‘de islam’ als bedreiging. Sterker nog; er bestaat geen gematigde islam, volgens het PVV-partijprogramma.

De twee partijen vinden elkaar onder meer als het gaat om veiligheid (strengere straffen), belastingverlagingen, democratische hervormingen (om de stem van het volk beter te laten horen), het behoud van de verzorgingsstaat en een zelfbewuste buitenlandse politiek. Ze verheerlijken daarnaast ‘het eigene’ (Oostenrijk eerst, de wapperende Nederlandse driekleur), verafschuwen ‘het vreemde’ (immigratiebeperkingen), en benadrukken de eigen historie, cultuur en tradities van hun land. En het zijn die zaken, stellen ook wetenschappers en onderzoekers, die de PVV net als de FPÖ tot een rechts-radicale of extreemrechtse partij maken.

Maar de woorden ‘rechts-radicaal’ of ‘extreemrechts’ in combinatie met de PVV lijken door pers en politiek in de ban te zijn gedaan. ‘Extreemrechts’ heet nu gewoon ‘rechts’. Extreemrechts is daarmee salonfähig geworden, vaak in combinatie met het argument dat deze stembusuitslag nu eenmaal ‘de wens van de kiezer’ is en dat op deze manier ‘het democratisch proces’ wordt gerespecteerd. In het jaar 2000 maakte Van den Broek nog korte metten met diezelfde argumenten. In reactie op beweringen van de journalisten Spoor en Heldring dat de FPÖ over een legitieme, want door de stembus verworven machtsbasis beschikt, schrijft hij: „Aan de orde zijn opvattingen die de grondbeginselen raken waaraan de EU en ieder van haar lidstaten zich bij verdrag(en) hebben gecommitteerd. Alles wat naast democratie en vrijheid te maken heeft met respect voor het individu, tolerantie, bestrijding van discriminatie en vreemdelingenhaat, zijn essentiële, om niet te zeggen existentiële elementen waarop de lotsverbondenheid van het naoorlogse Europa steunt.”

Waar is die bezorgdheid van CDA of VVD nu, waar is nu de angst voor een ‘donkere grens’ of de aantasting van de ‘waardegemeenschap’? En waar blijven de media die Eurlings, Weisglas en De Hoop Scheffer vragen wat er over is van hun angsten van tien jaar geleden? Moeten we dan maar wachten op kritiek vanuit de EU? Het is bijna jammer dat een koningin hier niet snel zal komen skiën, anders had een discussie daarover in het buitenland ons misschien wakker geschud.

  1. 2

    Wel leuk dat vdBroek en Weisglas het toen ook al doorhadden.

    Eurlings kan geen commentaar geven, want moet kindjes maken. Het zou ook echt einde CDA zijn, als Eurlings zich nu publiekelijk tegen Verhagen zou keren en ik denk niet dat hij dat op zijn geweten wil hebben.

    De Hoop Scheffer heb ik nog niet gehoord, maar die weet altijd wel wat goede argumenten te vinden om zijn standpunt 180 graden te draaien wanneer dat zo uitkomt.

  2. 3

    Tja, ik kan er niet veel op afdingen, behalve dit: de tijd. Dat betekent niet per se dat de dingen beter of slechter worden (of in elk geval is datgene wat de dingen beter of slechter maakt, niet volkomen of soms zelfs volkomen niet afhankelijk van de politiek) – het is enigszins waardenvrij; mode, if you will.

    Oostenrijk was niet ‘even verwerpelijk’, Oostenrijk was ‘voorloper’. Van iets wat tegenwoordig, zij het kreunend, geaccepteerd wordt. Een huidige, grote FPO zou nu ook niet meer zo veel weerstand oproepen. Net als minaretten-verboden, burka-verboden, en wat dies meer zij, allemaal in heel respectabele en ook grote landen. Ik denk ook wel dat het hiermee ophoudt, overigens, want er lijken niet zo veel andere excessen op dit gebied gepionierd meer te worden.

    En nu hou ik op met filosoferen, want anders stalkt JSk me weer stuk over mijn semi-intellectuele geraaskal.

  3. 4

    Liever alle principes over boord gooien en een verbond met de duivel sluiten dan hun machtspositie afstaan aan iets socialer denkende partijen. Dat is de christelijke politiek wanneer puntje bij paaltje komt.

  4. 5

    ach, moraliserend het dominees-vingertje heffen is nu eenmaal de standaard nederlandse methode om politiek je punt te maken.. leuk voor fatsoensrakkers die elkaar de maat willen nemen maar in het echte leven steeds minder relevant..

  5. 6

    misschien ten overvloede: zo lang links niks anders kan bedenken dan met het morele vingertje zwaaien, krijgen ze geen voet aan de grond en zitten ze de komende 4 jaar verontwaardigd in de oppositiebanken..

    Ik denk zelf eigenlijk niet dat links nog iets anders kan dan lege morele symboolpolitiek bedrijven, dus ik denk dat dat scenario wel uitkomt..

  6. 8

    @6: ‘lege morele symboolpolitiek bedrijven’: koranverbrandingscheuring, kopvoddentax, immigratiestop, …

    @7: Verhagen heeft volgens mij maar één doel. Minister van BuZa blijven.

  7. 9

    @6

    Wat zouden ze dan moeten doen? Ze presenteren een toekomstvisie en willen hervormen. Ik heb vvd,cda en pvv daar nog echt op kunnen betrappen. Behalve dan zo goed als alles bij het oude laten, belastingverlaging en sociale zekerheid snoeien.
    Net wat @8 zegt, kom op doe toch niet zo hypocriet.

  8. 10

    Tja, een half jaar geleden had er nog een ideale combinatie VVD, CDA en D66 uit kunnen komen (voor rechts dan) Toen gingen alle linkse kiezers “strategisch” op Job Cohen kiezen. Job Cohen liet eerst een Paars+ door zijn handen glippen en blokkeerde toen een middenkabinet, een zeer gewaagde manoeuvre als 2e partij.

    Als Cohen echt zo principieel tegen de PVV was geweest had hij wel wat meer water bij de wijn gedaan in Paars+ of was hij in ieder geval gaan praten met het CDA over een middenkabinet. Rutte en Verhagen hadden dit al als optie aangegeven en Cohen had een stevig pakket en e.v.t. D66 of GL mee kunnen nemen. Cohen bleef echter dagelijks benadrukken dat het CDA uitgesloten was, kennelijk had het uitsluiten van de PVV toch niet de hoogste prioriteit. Hij kan in ieder geval niet beweren dat hij geen kans heeft gehad.

    Intussen zitten we vast aan een VVD+CDA minderheidskabinet. Dit is in ieder geval goed voor de economie, zodat als links nog een keer aan de macht komt er weer een goed gevulde schatkist is. VVD en CDA zijn wijs en ervaren genoeg om elk controversieel standpunt van de PVV te blokkeren, voor hoofddoekjes tax hoeven we echt niet bang te zijn. Buitenlanders mogen gewoon blijven en de uitkeringen blijven gewoon op inflatie niveau. Sterker waarschijnlijk zullen er meer mensen een baan vinden en zullen de lasten minder hard stijgen dan onder Paars+.

    De VVD en het CDA kunnen het goed met elkaar vinden bovendien weten ze dat als ze elkaar laten zakken ze het roer aan de PvdA geven. Ze zullen het wel even uithouden. Als de lagere inkomens merken dat hun lasten niet zo hard stijgen als onder Bos en de veiligheid in hun wijk stijgt zouden ze er zelfs wel eens aan kunnen gaan wennen. Hier zou ik mij als links meer zorgen over maken dan wat voor kreten Wilders ergens in de 2e kamer loopt te roepen.

    Een schrale troost voor links is dat als Cohen de grootste was geworden het probleem andersom was geweest. Die had dan een vijf partijen kabinet moeten samenstellen met de SP erbij.

  9. 11

    2000? Lijkt al weer een eeuwigheid, 2000. Dat weet ik nog wel, want dat was in de tijd dat alle doldwaze kiezers als ware kruideniers óók in aandeeltjes World Online dachten te kunnen handelen, dát 2000. Toen Wij nog onschuldig waren weettuwel. Wisten wij toen veel van een Moslimspook, pff, terweijl Frits er ons nota bene nog zó voor had gewaarschuwd. Maar niemand wou luisteren. Was namelijk nog voor 9/11, Fortuyn en v. Gogh…

    Dan opeens een schok: Pats, weg onschuld. Willen die geitenneukers ons plots allemaal ontmaagden. Manmanman, kiezers op slag stuurloos in een wereld die met de dag onpersoonlijker en onvriendelijker, je zou er een boekie over kunnen schrijven. De crisis niet te vergeten, ja, en dan grijpt die Angst de kiezer bij de strot hè. Geert geeft hen vervolgens het gevoel ergens bij te horen, ergens in te kunnen geloven en voor te kunnen vechten. Voor iets dat hun eigen persoon ver ontstijgt, in dier voege: geeft hen een dermate gevoel, want het is voor de gemiddelde PVV- stemmer toch nauwelijks onder woorden te brengen, een dermate gevoel dat het toch iets is wat dicht bij henzelluf blijft and shit…

    Tja, je moet maar troost vinden in het feit dat de kiezer éigenlijk gewoon een treurige zak met botten is…

    *Weisglas heeft overigens in alle media zijn standpunten toch aardig herhaald.*

  10. 12

    want anders stalkt JSk me weer stuk over mijn semi-intellectuele

    Pseudo, niet ‘semi’. En ging je maar stuk, je bent toch maar nep. :P

  11. 13

    @JSk; Nee, want mensen die topics schrijven waarin Wilders met Hitler worden vergeleken, die doen alsof wetten in Arizona betrekking hebben op de rest van de wereld, en die over het algemeen doen alsof het immer vijf voor twaalf is, no matter what the subject, die zijn volkomen legit. Die verdienen geen tegengas. Daarbij moet men vooral niet proberen tegenspraak te leveren, ook al zal het komende zaterdag toch allemaal weer een losse scheet zijn gebleken: dat is namelijk ‘nep’. En dat oordeel strekt zich uit tot in het diepst van mijn lijfeigen persoonlijkheid.

    Volgens JSk. Op het internet.

  12. 14

    Tja, 20 jaar geleden werd Janmaat veroordeeld voor ‘Vol = vol’ etc. Maakt nu ook niemand zich meer druk om. Voortschrijdend inzicht heet dat.

  13. 16

    @15
    :)

    Macht en geld.
    Zodra de Henk&Ingrid’s (of Heidi und Otto’s) dat begrijpen, zal het voor ‘volksmenners’ een stuk lastiger worden.

    Och en Wilders laat zich ook behoorlijk sturen. Niet voor niets werd hij in zijn vvd-periode door de AIVD in de gaten gehouden.

  14. 17

    @ Laurent: De kabinets(in)formatie heb ik niet zo intensief gevolgd. Maar verbazen doet de huidige gang van zaken mij absoluut niet.

  15. 20

    De meest gangbare politieke partijen gebruiken al een dertig jaar hele dikke woorden. Vervolgens hebben ze nog allerlei twijfelachtige uitleg van begrippen als democratie, discriminatie en wat dies meer zij. Het merkwaardige is dat ze het over deze begrippen ook nog helemaal eens zijn. Dat is op zich vreemd omdat om een voorbeeld te noemen de van oorsprong niet confessionele partijen klaarblijkelijk van hun oude standpunten wat scheiding tussen kerk en staat zijn afgestapt. Dat zou je niet verwachten omdat daarmee de politieke invloed van religieuze organisaties niet alleen wordt gesanctioneerd maar ook toeneemt. {Dat levert bijvoorbeeld de kans op van grote ongelijke invloed en behandeling.} Dat is inderdaad al jaren het geval. Merkwaardig is ook de overeenstemming op het punt positieve discriminatie {In Nederland alleen in woorden afgezwakt tot positieve actie.} Zo is er begrip na begrip waar men het verbazingwekkend over eens is. Wat is hier nou democratisch aan? Er is maar één conclusie: de open en oprechte discussie is in de Nederlandse democratie doodgeslagen. Nodig is dat iedere politieke partij de lef toont om haar eigen begrippenapparaat en dat van de andere voortdurend grondig door te checken, aan de orde te stellen, te bekritiseren. En zich af vraagt waar die huidige, klakkeloos aangenomen uitleg van politieke begrippen wel vandaan komt en wat de consequenties daarvan zijn. We komen al jarenlang niks verder met de oude politiek. Welaan, wellicht moeten we Wilders straks nog dankbaar zijn dat hij in ieder geval kritisch is.