Denkfouten in het ‘anti-diversity manifesto’

ANALYSE - Een Google-werknemer protesteerde tegen Google’s diversiteitsprogramma’s en trainingen speciaal voor vrouwen. De rationele toon ten spijt, loopt zijn betoog op enkele punten spaak.

Software-engineer James Damore, inmiddels ontslagen, schreef een stuk (pdf) waarin hij pleit voor het erkennen van biologisch gegronde verschillen tussen mannen en vrouwen en het stopzetten van enkele ‘discriminerende’ maatregelen die Google neemt om meer vrouwen in dienst of aan de top te krijgen. Zoals elders is opgemerkt, wekken de quasi-professionele toon en de verwijzingen naar wetenschappelijk onderzoek de indruk dat zijn standpunt is gebaseerd op rationaliteit en redelijkheid. Damore zelf stelt dat hij als “classical liberal” sterk hecht aan “reason”, hierbij verwijzend naar een onderzoek naar de psyche van libertarians, die meer dan liberals en conservatives de capaciteit zouden hebben “to reason their way to their ideology”.

Allemaal goed en wel, maar heel logisch of goed doordacht is zijn redenatie volgens mij niet. In het algemeen is niet goed te begrijpen waarom je ertegen zou zijn mannen en vrouwen anders te behandelen als je stelt dat verschillen tussen mannen en vrouwen een biologische basis hebben. Juist dat we weinig kunnen doen aan verschillen zou discriminerende maatregelen rechtvaardigen. Was Damore’s betoog niet sterker geweest als hij had gesteld dat de verschillen tussen mannen onderling en tussen vrouwen onderling groter zijn dan de verschillen tussen mannen en vrouwen? Daaruit kan immers wél volgen dat het zinvol noch rechtvaardig is om mannen en vrouwen anders te behandelen.

Universele man-vrouwverschillen

Ten tweede zijn er gaten te schieten in de onderbouwing van zijn standpunt dat “on average, men and women biologically differ in many ways. These differences aren’t just socially constructed because they’re universal across human cultures”. Verderop in het stuk verwijst hij naar psychologisch onderzoek naar persoonlijkheidskenmerken (Wikipedia) dat dit zou bevestigen. Hij stelt verder dat, “contrary to what a social constructionist would argue”, onderzoek suggereert dat in meer welvarende, gezonde en egalitaire samenlevingen de persoonlijkheidsverschillen tussen mannen en vrouwen groter zijn. Citerend uit een wetenschappelijk artikel (pdf) betoogt hij dat in zulke samenlevingen de aangeboren verschillen meer ruimte hebben zich te ontwikkelen en daardoor de verschillen tussen mannen en vrouwen groter worden.

Nu is deze bevinding allerminst “contrary to what a social constructionist would argue”, want het bevestigt juist dat de samenleving invloed heeft op de verschillen tussen mannen en vrouwen, of in elk geval de manifestatie daarvan. Meer fundamenteel valt hiertegen in te brengen dat het feit dat verschillen tussen mannen en vrouwen in elke cultuur zijn terug te vinden niet per se bewijs is dat verschillen biologisch gegrond zijn. Er is geen enkele ‘cultuurloze’ omgeving, en in veel (zo niet alle?) culturen worden mannen en vrouwen anders gewaardeerd. Dat verschillen bestaan in alle (onderzochte) samenlevingen kan best een aanwijzing zijn voor biologische oorzaken, maar in hoeverre en hoe mannen en vrouwen zouden verschillen zonder cultuur kunnen we niet weten. Als de verschillen kleiner zijn in samenlevingen waar mensen – mannen én vrouwen – meer bezig zijn met de basale levensbehoeften, dan kun je net zo goed betogen dat er in een ‘natuurlijke toestand’ geen verschillen zullen zijn.

Wat Damore nu vindt van de rol van cultuur of samenleving is onduidelijk. Enerzijds serveert hij het sociaal constructionisme af als “een mythe”, anderzijds vindt hij dat “we, as a society, [should] allow men to be more feminine”. Het argument dat ‘vrouwelijkheid’ en ‘mannelijkheid’ niet gebonden zijn aan iemands geslacht valt slecht te rijmen met het argument dat het essentieel is de biologische basis van man-vrouwverschillen te erkennen.

Overlap tussen mannen en vrouwen

Ten slotte lijkt Damore niet te begrijpen wat het betekent dat “many of these differences [between men and women] are small and there’s significant overlap between men and women”. Elders in het document maakt hij dit concreet wanneer hij bespreekt dat vrouwen lager scoren op assertiviteit en hoger op meegaandheid (“agreeableness”). Dat leidt er volgens hem toe dat vrouwen “generally have a harder time negotiating salary, asking for raises, speaking up, and leading”.

Wat hem steekt is dat dit alleen als een vrouwenprobleem wordt gezien: “this leads to exclusory programs like Stretch and swaths of men without support”. Damore lijkt dus te stellen dat er net zo goed mannen zijn die moeite hebben een hoger salaris te krijgen, zich uit te spreken en te leiden, en dat mannen dan ook ten onrechte worden uitgesloten van trainingen om hierin beter te worden. Hier heeft hij een punt. Maar hij ziet niet in dat zijn analyse op dit punt nu juist impliceert dat het zinloos is om te hameren op aangeboren verschillen tussen mannen en vrouwen. Immers, hij pleit er eigenlijk – tussen de regels door – voor dat deelnemers voor assertiviteitstrainingen of salarisonderhandelingstrainingen moeten worden geselecteerd op basis van wie het nodig heeft – mensen die niet assertief genoeg zijn – in plaats van op basis van geslacht/gender. Op zich een goed punt, maar het blijft een raadsel waarom het dan essentieel is dat we erkennen dat man-vrouwverschillen biologisch gegrond zijn.

  1. 1

    Ik vond zijn betoog het beste voorbeeld van iemand die het allemaal net niet begrepen had, en het resultaat mocht er naar zijn. Alleen zijn ontslag vind ik overtrokken en werkt juist een diversiteitsbeleid tegen. Immers was dit het perfecte moment om met de man een goed gesprek aan te gaan en je tolerantie te laten zien als bedrijf. Zijn keuze om in het publiek te treden was moedig en dom, jammer dat ze het zo opgepakt hebben want nu lijkt het alsof hij toch gelijk heeft..

  2. 2

    Toch lijken er voldoende wetenschappers te zijn die zijn analyse grotendeels onderstrepen. Het is een mooie start voor een discussie en het stuk is vrij genuanceerd.
    Toch wordt hij weggezet als een sexist.
    Het toont aan dat diversiteit gaat om kleurtjes, sexe en LBGQRTPRSQ gehalte, niet om diversiteit aan meningen.

  3. 3

    @2 De geciteerde wetenschappers geven zelf aan dat de conclusies die hij aan hun onderzoek verbindt niet kloppen. Het stuk is slechts schijnbaar genuanceerd.

    Discussies over bedrijfsbeleid starten doe je niet in het openbaar. Diversiteit aan meningen is mooi en discussie maakt een bedrijf sterker. Maar er is uiteindelijk maar 1 bedrijfsbeleid mbt diversiteit. En als je je in het volledige bedrijfsbeleid niet kan vinden, dan werk je bij het verkeerde bedrijf. Goed gezien van Google.

    Diversiteit aan meningen, vrijheid van meningsuiting en oeverloze discussie is iets voor de maatschappij als geheel. En hij heeft nu alle tijd om zich daar met volle overgave aan te wijden.

  4. 4

    Toch lijken er voldoende wetenschappers te zijn die zijn analyse grotendeels onderstrepen.

    welke dan?

    niet om diversiteit aan meningen.

    gaap, luie redenering.

  5. 5

    @2: hij is sexistisch omdat hij op basis van sexe onderscheid maakt. Dat is letterlijk de definitie van sexistisch, wat begrijp je daar niet aan?

  6. 6

    @5 Ik begrijp het, Google biedt cursussen aan op onderscheid van sekse en is dus een seksistisch bedrijf. Trouwens, als mannen precies hetzelfde zouden zijn als vrouwen zouden er vanzelf precies evenveel vrouwen als mannen in de top zitten en hadden vrouwen ook geen eigen specifieke bijles van Google nodig.

  7. 8

    Trouwens, als mannen precies hetzelfde zouden zijn als vrouwen zouden er vanzelf precies evenveel vrouwen als mannen in de top zitten

    dat is nu juist de aanname die hier wordt betwist.

  8. 9

    Dat is letterlijk de definitie van sexistisch

    @5: Op die manier zou je ook een architect die een gebouw met aparte mannen- en vrouwen-WC’s maakt een sexist kunnen noemen. Lijkt me wat te kort door de bocht.

  9. 12

    Meegaandheid? pff, is dat de nieuwste vertaling? Kan hoor. Woorden kunnen in een nacht een geheel andere betekenis krijgen, sorry, gegeven worden. in sitcoms wordt ook vertaald naar de smaak van de Nederlandse humor.

  10. 13

    > wekken de quasi-professionele toon en de verwijzingen naar wetenschappelijk onderzoek de indruk dat zijn standpunt is gebaseerd op rationaliteit en redelijkheid.

    Dat is niet meer dan logisch. En je doet hier precies hetzelfde. Het is geen diskwalificatie, toch?

    > Was Damore’s betoog niet sterker geweest als hij had gesteld dat de verschillen tussen mannen onderling en tussen vrouwen onderling groter zijn dan de verschillen tussen mannen en vrouwen?

    Nee, want niemand pleit voor quota voor mannen met een IQ van minder dan 100 aan de top, hoewel er daar heel veel van zijn.

    Het is een verschil in attitude: moet een bedrijf maximaal renderen en dus de beste krachten hebben, of maakt een bedrijf winst in dienst van de maatschappij? In die eerste visie, die sterk Angelsaksisch is, doen de verschillen tussen mannen en vrouwen er potentieel wel toe. Dat leidt ook tot een cultuur waarin ontslag veel normaler is dan hier (denk maar aan de “Right to Work” wetgeving: https://en.wikipedia.org/wiki/Right-to-work_law; Damore’s ontslag is dan ook minder erg dan een Nederlander in eerste instantie zou denken).

  11. 14

    @13 Een mooie illustratie van wat er mis gaat in het denken bij mensen als Damore. Uiteraard zijn er banen waar niet iedereen geschikt voor is. En er zijn ook banen waar je met een IQ < 100 niet geschikt voor bent. Maar het is een misverstand om te denken dat er voor iedere baan een meest geschikte persoon te vinden is en het al helemaal een misverstand om te denken dat de mensen die op enig moment 100 willekeurige topbanen vervullen dan dus ook de meest geschikte personen zijn.

    Jij hebt jou baan niet omdat je er de meest geschikte persoon voor bent, maar omdat je in beeld kwam op het moment dat er iemand nodig was en je door de recruterende partij geschikt werd geacht. Mogelijk waren er meer geschikte kandidaten bereid de baan aan te nemen en vonden ze jou daarvan toch de beste keuze. Die keuze is maar deels gebaseerd op harde objectieve criteria. Criteria bovendien waarvan maar gedeeltelijk duidelijk is of die ook echt een voorspellende waarde hebben voor je geschiktheid. Voor een groot deel is het nattevingewerk. De indruk die je wekt, het beeld dat de werkgever al heeft van mensen in dergelijke functies, banen op je cv die je op dezelfde wijze hebt verkregen. Dat soort criteria zorgen ervoor dat de topbanen onevenredig veel gevuld worden door een bepaald type witte mannen.

    Diversiteitsbeleid is er niet om geschikte blanke mannen te vervangen door ongeschikte zwarte vrouwen. Diversiteitsbeleid is er om geschikte zwarte vrouwen dezelfde kansen te geven als geschikte witte mannen. Doordat we al honderden jaren alleen witte mannen op belangrijke posities zien, is ons (ook mijn) beeld van wat iemand geschikt maakt voor zo'n functie niet juist. Daar kan je van twee kanten wat aan doen. Je kan werkgevers leren om te selecteren op de wel relevante parameters en je kan de zwarte/vrouwelijke/oudere/homoseksuele/islamitische werknemers trainen en aannmoedigen om ook voor die topbanen te gaan en hun geschiktheid duidelijker te adverteren.

    In de hypothetische situatie waarin iedereen evenveel kans heeft op de baan van zijn/haar keuze, puur op basis van geschiktheid voor het uitvoeren van die baan, zou het best zo kunnen zijn dat de verhouding man/vrouw niet 50/50 is. Misschien is die 60/40. 40/60 is ook niet uit te sluiten. Niemand weet dat precies, maar de huidige verhouding lijkt in ieder geval ver verwijderd van die ideale verhouding. Daarom is er diversiteitsbeleid nodig.

  12. 15

    @14: Volgens mij reageer je helemaal niet op mij.

    De OP staat vol van aannames die alleen maar prettige, feel-good consensus zijn. Dat stukje over “spreiding binnen X en Y is groter dan verschil tussen gemiddelde van X en Y” is er een van. Dat betekent alleen maar iets als je daadwerkelijk uit alle X en Y kiest, en dat is niet het geval.

    “Jij hebt jou baan niet omdat je er de meest geschikte persoon voor bent, maar omdat je in beeld kwam op het moment dat er iemand nodig was en je door de recruterende partij geschikt werd geacht.”

    Heeft er bitter weinig mee te maken. Bovendien is in tech-sector in de VS het beleid rond in dienst nemen en ontslaan veel agressiever dan hier. Wegkopen van belangrijke mensen is gewoon, zelfs het overnemen van complete bedrijven om aan geschikt personeel te komen is al gewoon geworden.

    “Dat soort criteria zorgen ervoor dat de topbanen onevenredig veel gevuld worden door een bepaald type witte mannen.”

    Of niet. Dat is wat Damore (deels) bestrijdt.

    “Misschien is die 60/40.”

    En misschien is die 90/10. We weten het gewoon niet.

  13. 17

    @16: zij doet precies hetzelfde wat ze links verwijt, alleen dan ten liberale zijde: alles -maar dan ook alles- willen vernauwen en beperken tot ecomische zaken en waarde. Het leven en de maatschappij is meer dan dat.

  14. 18

    @17: en da’s nou precies waar het foutgaat bij ‘links’: ze laten zichzelf verlokken in eindeloze discussies over ethniciteit, gender en meer van dat soort identiteitsissues terwijl ze ondertussen jarenlang op de nullijn staan en multinationals de winst wegsluizen. Wake up, sheeple!.

  15. 19

    @gronk: ze zit gewoon te veel op Twitter. Taalzuiveringen, standbeelden en zelfs Zwarte Piet zijn nauwelijks een issue in de echte wereld. Het hele artikel is een grote stropop. Je pakt een mening of gedraging die je makkelijk aan kan vallen, plakt die op je tegenstander en opent de aanval. Te doorzichtig.

    En misschien heb ik over mijn eigen nullijn wel niet zo veel te klagen en maak ik me er wel druk om dat vrouwen en minderheden in die zo vrije Westerse wereld nog altijd niet dezelfde kansen krijgen als witte mannen. Wat dat met taalpurisme en standbeelden te maken heeft is mij een raadsel.

  16. 20

    Volgens mij is de discussie een dubbele en daardoor verwarrend. Vergelijk het met het verschil tussen ‘islam is gewelddadig’ en ‘Nederlandse politici en -pers steken hun kop in het zand over de gewelddadigheid van de islam’. Vaak worden deze twee stellingen samen geponeerd, terwijl het eerste fenomeen voornamelijk andere moslims in verre, vreemde landen treft, en het tweede niet intrinsiek gevaarlijk is (en dus misschien geen discussie behoeft).

    De voorstanders willen een integraal beeld schetsen (en klagen) – de tegenstanders halen hen om bovengenoemde redenen makkelijk onderuit.

    Zoiets zie je hier ook. Damore wil tegelijkertijd praten over de essentiële verschillen tussen man en vrouw, maar ook over sekse-discriminatoir beleid. Een betoog waarvan hij denkt dat hij het sterker maakt door die twee zaken te integreren, wordt er juist zwakker van.