De sloop

De zaterdagcolumn van Felix Rottenberg uit de papieren editie van het Parool verschijnt iedere zondag, maandag of dinsdag op Sargasso.

DE PRUILMONDJES van Jacques Tichelaar en Wouter Bos maskeerden hun ongemak. Maarten van Haaff maakte er voor NRC Handelsblad een prachtige prent van, die donderdag pontificaal op de voorpagina werd afgedrukt. Wat verbergt Bos? Hij kan niet hardop zeggen: Van Hulten was vanaf dag één niet wat ik verwachtte. Te jong, onervaren, wel een talent, maar niet als strateeg of crisismanager in de machinekamer van dit gekkenhuis. Hij liep me vaak voor de voeten, met idiote interviews. Hij verkwanselde ook snel zijn gezag en mobiliseerde daarmee alle intriganten die in een politieke partij rondlopen. Daarbij was zijn kennis van de hoofdpijndossiers te mager. Bij de AOW-discussie maakte hij Marcel van Dam nóg bozer, toen de Armeense kwestie ons ontregelde, compliceerde hij die nog meer. Hij kostte ons tijd in plaats van dat hij leverde. We moesten echt van hem af, zo simpel is dat. Maar dat kan Bos allemaal niet hardop zeggen. Vandaar de pruillip, daarmee zet je je mond op slot. Dertig jaar geleden, in de gloriedagen van Joop den Uyl, was Ien van den Heuvel PvdA-voorzitter. Ze was een aardige vrouw, die moedig vooraan liep bij de politieke strijd voor het recht op vrije abortus. Maar als partijvoorzitter was ze niet gemeen genoeg en miste ze snelheid.

Dat geeft onherroepelijk problemen: onzekerheid, angst en verkramptheid nemen toe. Van den Heuvel werd een brokkenpiloot die, als ze het moeilijk kreeg in een interview in het radioprogramma De Rooie Haan, een tekst van Bertold Brecht declameerde. Den Uyl, premier én partijleider, zorgde ervoor dat Van den Heuvel nooit hoefde af te treden. Als ze een driftbui kreeg, vroeg hij één van zijn adjudanten, Wim Meijer bijvoorbeeld, of die haar wilde kalmeren. Maar Den Uyl beschermde haar onder alle omstandigheden. Die tijden zijn voorbij, de politiek is nog veel harder geworden. De snelheid van informatie-uitwisseling door internet en mobiele telefonie maakt dat zelfs de beste politieke hardlopers worden verslagen. Voldongen feiten volgen elkaar te snel op. Bos was te moe en overbelast om ook nog eens bijles aan een bedrijsleidertje zoals Van Hulten te geven. De sloop van de partijvoorzitter was al lang ingezet en dan worden de kleine geesten wakker, de onderkruipers die in alle handboeken over politiek en macht staan beschreven.

Natuurlijk meldt zich dan een dag later al een opvolger: een mislukt Kamerlid, een derderangs netwerkertje uit Amsterdam, een imitator van Cees Grimbergen, die met een microfoon door zaaltjes holt en zich netwerkconsultant noemt. Wijsheid is geboden, het is een cliché, maar daar draait het om. De PvdA zoekt sinds de neergang van Den Uyl wanhopig naar een duurzame progressieve koers. Maar de ambitie bestuurlijke macht uit te oefenen is groter dan de ambitie door te denken. Daardoor struikelt de ene na de andere partijvoorzitter. Daarin is de PvdA geen uitzondering. In Frankrijk, België en Duitsland verlaten om de zoveel maanden partijvoorzitters voortijdig hun functie, bij de liberalen, bij de christendemocraten en natuurlijk bij de ouderwetse socialisten. De enkeling die overleeft, is niet alleen sneller en wijzer dan de andere, hij of zij kan het spel om de macht relativeren. En dat geeft ruimte om de denkers en de doeners bij elkaar te houden.

  1. 1

    Van Hulten deed mij aan als een Bos met (nog) minder politiek gewicht. Welwillend, maar te oppervlakkig, te weinig bezieling of een werkelijk doorleefd idee waar je het om doet. Wat dat betreft vind ik Tichelaar een goede indruk maken. Met alleen high-brow gestudeerde jongens als Bos, hoe goedbedoeld ook, is de PvdA ten dode opgeschreven.

  2. 3

    Maar nu we het toch over het relativeren van het spel om de macht hebben. Wat is eigenlijk de positie en functie van een partijvoorzitter? Kan iemand me dat uitleggen?

    Ik denk niet dat het de ‘gemiddelde Nederlander’ veel uitmaakt wie er partijvoorztter is en dat deze crises in de PvdA de ‘gemiddelde Nederlander’ koud laat. Ik relativeer dus het belang van het spel om het partijvoorzitterschap bij de PvdA.

  3. 5

    Ik heb Ruud Koole altijd als een goede voorzitter beschouwd. Goed dat hij er weer zit. (Helaas tijdelijk.) Jammer dat op Buitenhof weer de gefrustreerde Peper, oud-burgemeester van Roterdam, genaamd de zonnekoning, opdraafde met Peter van Ingen die meestal voorspelbaar en oninteressant interviewt. Ik kon het niet opbrengen om te kijken. Ik hoop dat Jouke de Vries zich kandidaat stelt. Hij was na paars ook een van de 4 kandidaat-partijleiders (naast Bos, Klaas de Vries en Van Nieuwenhoven). Hij durft zelfstandig te denken en heeft zich, hoop ik, ook verder ontwikkeld na de paarse periode. Rottenbergs suggestie voor een Wim Meyer als zielmasseur klinkt wel grappig. Misschien een Klaas de Vries als therapeut?

  4. 7

    @2. Cpt. Iglo.

    Beetje een dooddoener je opmerking.

    Alsof de column die Rottenberg heeft geschreven alleen mogelijk zou moeten zijn indien hij zelf een succesvol politicus was geweest. Kritiek is niet alleen besteed aan de succesvollen. Indien dat zo zou zijn zouden sargasso wel kunnen sluiten en studenten geen wetenschappelijke discussie meer kunnen aangaan met een hoogleraar aangezien die per definitie meer bagage meedraagt, ect..ect…

  5. 8

    Wat ik me kan herinneren: het allereerste interview dat ik van Van hulten kan herinneren geeft ie alleen maar af op de negatieve pers. Het eerste interview! Dat kun je niet eens meer slechte strategie meer noemen. Toen wist ik al dat Van Hulten geen lang politiek leven beschoren zou zijn. En de PvdA top waarschijnlijk ook.

  6. 9

    @SalonSocialist: Hee heee, ik ben succesvol hoor :-P

    Maar het slaat inderdaad nergens op om op die wijze iemand af te kraken. Sterker nog, juist sommige moeizame ervaringen in het leven maken een mens rijker en beter in staat situaties in te schatten.
    Mensen die nooit mislukkingen hebben meegemaakt zijn saai want ze hebben niet genoeg dingen geprobeerd.

    Oh, en volgens mij moest Felix indertijd terugtreden om gezondheidsredenen als ik me goed herinner.