De paarse eeuwigheid

ANALYSE - In een politiek landschap met twee grote partijen, geen drie, zou de toekomst er wel eens heel erg paars uit kunnen zien.

Goed, een regeerakkoord ligt er nog niet (dat duurt nog rustig één of twee maanden), maar de verhoudingen tussen “coalitie” en “oppositie” in de Tweede Kamer zijn deze week onmiskenbaar duidelijk geworden. PvdA en VVD kunnen bogen op een solide meerderheid van 79 zetels, geen gedoogkaartenhuis. Zolang zij het eens zijn – en dat zijn ze, waar zijn die onderhandelingen anders voor – maken ze samen de dienst uit, al doet de oppositie nog zoveel ‘briljante voorstellen’.

Bovendien, wat is die oppositie nou helemaal? Twee populistische schreeuwlelijken op de flanken: SP en PVV. Twee getuigenispartijen op vestzakformaat: SGP en Partij voor de Dieren. En dan de eens in de zoveel tijd terugkerende ouderenpartij, 50Plus heet-ie deze keer. Van deze clubs vallen weinig ‘briljante voorstellen’ te verwachten – ze zullen vooral hun inmiddels bekende riedeltjes afdraaien: minder marktwerking, weg met de EU, prijs de Heer, lief zijn voor de dieren en kom vooral niet aan de pensioenen. Gaap.

Blijft over de serieuze oppositie: CDA, D66, ChristenUnie en GroenLinks. De coalitie van het Lenteakkoord, minus de VVD. Dit vrolijke viertal heeft een amendement ingediend op het Herfstakkoord, maar veel kans van slagen heeft het niet. Rekent u maar even mee: dertien zetels van het CDA, plus twaalf van D66, vijf van de Christenunie en vier van GroenLinks is… 34 zetels. Al zal deze “kernoppositie” waarschijnlijk nog wel vaker gaan samenwerken, dit is geen blok dat een vuist kan maken. Zeker niet als je bedenkt dat GroenLinks en het CDA hun wonden nog aan het likken zijn na dramatische nederlagen.

Die nederlaag van het CDA zat er al een hele tijd aan te komen, maar interessant is ze wel, vooral als je naar de lange termijn kijkt. De teloorgang van het CDA, twee jaar geleden al enthousiast ingezet, lijkt niet tijdelijk, maar blijvend. Het is misschien een beetje voorbarig om op basis van twee verkiezingsuitslagen grote conclusies te trekken, maar hoe zou het CDA zich in hemelsnaam nog terug moeten knokken? De sociaal-christelijke kant op? Dan onderscheidt het zich in niets meer van de ChristenUnie – een partij die ik in de nabije toekomst nog wel groter zie worden dan het CDA. Of juist over rechts? In die vijver varen de megatrawlers van de VVD; het CDA moet wel met iets heel bijzonders komen, wil het bij die partij nog kiezers weghalen. Vaag door het midden? Dat werkt niet meer, zo is de laatste paar jaar gebleken.

Als het grote CDA van vroeger echt niet meer terugkomt, heeft dat vérgaande gevolgen voor de coalitiepolitiek in Nederland. Wat het CDA (en nog langer geleden de KVP) damals zo succesvol maakte als machtspartij, was dat het door zijn comfortabele middenpositie met de duvel en z’n ouwe moer kon samenwerken. Wat voor keten er ook gesmeed werd, steeds waren de christen-democraten een onmisbare schakel. Alleen het CDA kon links dan wel rechts aan een meerderheid helpen.

In een politiek landschap waarin het CDA niet meer goed is voor veertig of vijftig Tweede Kamerzetels, maar slechts voor dertien, komt die rechtse meerderheid er niet, en die linkse al helemaal niet. Dat betekent dat PvdA en VVD nog wel eens heel wat vaker tot elkaar veroordeeld zouden kunnen worden, hoe ver ze inhoudelijk gezien ook uit elkaar staan.

Wie weet staat er in 2040 in de geschiedenisboeken dat de kabinetten-Balkenende en het eerste kabinet-Rutte een tijdelijke oprisping waren tussen de paarse kabinetten die sinds 1994 steeds ons land geregeerd hebben.

Foto Flickr / Klaus Hiltscher

  1. 1

    Ik weet dat de mens een natuurlijke voorkeur heeft voor symmetrie (in dit geval links-rechts), maar het is compleet misplaatst om de SP in de hoek van de PVV te zetten als populistische schreeuwlelijken en niet tot de serieuze oppositie te rekenen.

    Ik durf zelfs te beweren dat de SP de meest serieuze oppositiepartij is.

  2. 2

    Na twee alinea’s weet je dat er niets zinnigs meer kan komen. Het zijn meestal de simpele zielen die komen met dit soort platitudes. Ze praten elkaar dan ook allemaal na.

  3. 3

    Twee populistische schreeuwlelijken op de flanken: SP en PVV. Twee getuigenispartijen op vestzakformaat: SGP en Partij voor de Dieren.

    Wat is dit stukje nou helemaal: vier stereotypes om vooral geen argumentatie nodig te hebben.

  4. 4

    Als toelichting op @1:
    Andere partijen die voor die titel in aanmerking komen zijn:
    – Daadwerkelijk populistische schreeuwlelijken (PVV)
    – Vlees-noch-vis middenpartijen die geen serieuze ideologische bezwaren kunnen hebben tegen een middencoalitie, maar alleen jaloers zijn op het pluche (CDA, D66, deels GL, deels CU).
    – Te klein, ondanks mogelijke legitieme ideologische bezwaren uit groene of religieuze hoek (deels GL, deels CU, PvdD, SGP)

  5. 5

    Van de ‘Over Ons’-pagina: Sargasso is onbeschaamd progressief en kosmopolitisch, maar vindt dat meningen ondergeschikt moeten zijn aan feiten.

    De laatste tijd lees ik echter steeds vaker stukjes met enkel slecht onderbouwde meningen, waar de feiten nauwelijks nog van invloed zijn. Bovenstaande ‘de paarse eeuwigheid’ is wederom zo’n stukje.

  6. 7

    Interessant om te zien dat iedereen over de – inderdaad niet heel genuanceerde – typeringen in de tweede alinea heen valt. Niemand gaat in op het punt wat ik wilde maken, namelijk dat zonder een sterk CDA de PvdA en de VVD nog wel vaker op elkaar aangewezen zullen zijn.

  7. 8

    @7: De PvdA heeft, in tegenstelling tot de VVD, een heel wankele basis. Het zal veel afhangen van de komende jaren en hoe Nederland het zal doen in de crisis in hoeverre zij de huidige kiezers kunnen binden. Teveel schurken tegen de VVD kan zo de SP de wind in de zeilen geven. Tegen 2040 verwacht ik dat wij tegen een totaal verschillende werkelijkheid zullen zitten kijken.

  8. 9

    @8: Ongetwijfeld. Zo ver kunnen we natuurlijk ook niet de toekomst in kijken – vandaar de ‘wie weet’. Ook ik denk dat de VVD beter zal varen bij een paars kabinet dan de PvdA; hun achterban is flexibel en pragmatisch, en erg gevoelig voor mooie woorden als ‘landsbelang’ en ‘verantwoordelijkheid’. PvdA-kiezers zijn over het algemeen wat ideologischer ingesteld, en sommigen van hen zullen inderdaad overlopen naar de SP (of naar GroenLinks, maar dat lijkt nu heel ver weg) als de paarse wijn hen iets te waterig smaakt.

  9. 10

    @9: Dat ben ik niet met je eens. De VVD is alles behalve pragmatisch. Ze hebben zich de laatste jaren juist ontpopt als star en dogmatisch. Vandaar ook hun gebruik van grote woorden zonder veel inhoud.

  10. 11

    @7: Als je voor dat je dat punt begint te maken met zulke rampzalige alinea’s aankomt, dan halen we dat punt niet. Mensen haken na een bepaalde hoeveelheid onzin af, bij mij was dat al na twee alinea’s. Ik kon het misschien opbouwender verwoorden, maar ik denk dat je hier ook wel lering uit kunt trekken.

  11. 13

    Als de Christenunie groter wordt dan het CDA, waarom zou de Christenunie dan ook niet de rol van het CDA als coalitiepartij kunnen overnemen? D’r zit in de CU ook een linker- en rechtervleugel, en die jongens zijn net zo flexibel als het CDA. Alleen hebben ze een imago dat ze meer uit de klei zijn getrokken. Duh.

  12. 14

    Een Kunduz-middenpartij is ook heel wel denkbaar.

    CDA. GL. D66. En CU zit daar dichtbij.

    En PvdD moet een nieuwe naam krijgen.