De Marokkaanse cultuur als zondebok

INTERVIEW - De islam of Marokkaanse cultuur heeft helemaal niets te maken met de benadeelde positie van Nederlandse Marokkanen, stelt historica Nadia Bouras in een interview met Michel Hoebink.

De sociale achterstand van Nederlandse Marokkanen komt niet door hun cultuur, zoals in Nederland vaak beweerd wordt. Het is een gevolg van hun migratiegeschiedenis. Dat stelt de Marokkaans Nederlandse historica Nadia Bouras. ‘Nederlandse politici vegen hun stoepje schoon door de Marokkaanse cultuur de schuld te geven.’

In de jaren tachtig voltrok zich een stille tragedie in de Marokkaanse gemeenschap in Nederland. De Marokkaanse mannen, die in de twee decennia daarvoor naar Nederland gekomen waren, lieten hun gezinnen overkomen. Maar die massale gezinshereniging viel samen met economische recessie. De Marokkaanse vaders raakten massaal werkloos.

Gezinshereniging en economische recessie vormden samen een giftige cocktail, zegt Bouras, die onlangs aan de universiteit Leiden promoveerde op de banden van de de Nederlands Marokkaanse gemeenschap met het land van herkomst Marokko.

‘De voormalige helden, jonge ondernemende avonturiers die een bestaan hadden opgebouwd in het buitenland, vielen van hun voetstuk. Ze kwamen thuis te zitten met hun grote gezinnen waar ze al die jaren niet aan gewend waren en waar hun werkloosheid hun traditionele gezag ondermijnde. Met een werkloze vader en een moeder die net in Nederland was, werd de opvoeding van de kinderen een probleem.’

Marokkanen hadden altijd banden onderhouden met het land van herkomst, maar in de eerste jaren ging de aandacht toch vooral uit naar hun nieuwe leven in Nederland. In de jaren tachtig veranderde dat. ‘De werkloze vaders gingen het verlies aan status compenseren door zich veel meer dan daarvoor te richten op het land van herkomst, de islam en de eigen cultuur.’

In haar proefschrift beschrijft Bouras ook de visie van Nederlandse politici op de band van de Nederlandse Marokkanen met hun land van herkomst. Aanvankelijk zagen die politici een sterke band met het land van herkomst en de eigen cultuur als een factor die integratie bevorderde. Maar vanaf begin jaren negentig sloeg die visie radicaal om. Er heerste toen al tien jaar grote werkloosheid in de Marokkaanse gemeenschap, met alle sociale problemen van dien: slechte huisvesting, achterblijvend opleidingsniveau etcetera. ‘Onder leiding van VVD-politicus Frits Bolkestein werd nu juist gezegd dat cultuur en religie de oorzaak waren van alle ellende. De islam, de Marokkaanse cultuur en de banden met Marokko waren verantwoordelijk voor de sociale problemen van de Marokkaanse gemeenschap.’

Bouras gelooft niet in deze culturele verklaring. ‘Het drama van de jaren tachtig is de oorzaak van de benadeelde positie van Marokkanen in Nederland, niet de cultuur. Met de islam of de Marokkaanse cultuur heeft dat helemaal niks te maken.’

De culturele verklaring was volgens Bouras een manier voor de Nederlandse overheid om de verantwoordelijkheid van zich af te schuiven. ‘Als je sociale achterstand verklaart met een sterke gebondenheid aan de eigen cultuur, dan geef je mensen er zelf de schuld van: Ze passen zich niet aan en daarom zijn ze werkloos. De Nederlandse overheid wast op die manier haar handen in onschuld.’

Volgens Bouras is cultuur noch een obstakel noch een stimulans voor ontwikkeling. ‘Nederlandse politici zijn geobsedeerd door cultuur en etniciteit. Ze zouden er goed aan doen zich gewoon bezig te houden met de sociaaleconomische positie van Nederlandse Marokkanen zonder al die culturele preoccupaties.’

Michel Hoebink werkt voor de Arabische Afdeling van de Wereldomroep. De Arabische versie van dit artikel verscheen op hun website en de Nederlandse versie al eerder op Republiek Allochtonië

  1. 1

    “de oorzaak van de benadeelde positie van Marokkanen in Nederland, niet de cultuur. Met de islam of de Marokkaanse cultuur heeft dat helemaal niks te maken.”
    Helaas ontbreekt een vergelijking met Turken – in een vergelijkbare benadeelde positie – om deze bewering te toetsen.

  2. 2

    Dit is een interessant, aannemelijk klinkend verhaal dat jammer genoeg een beetje in oppervlakkigheid blijft hangen. Vergelijkend cijfermateriaal zou op zijn plaats zijn geweest om het argument sterker te maken.

    Zo roept onderstaande passage toch een aantal vragen op:

    In de jaren tachtig voltrok zich een stille tragedie in de Marokkaanse gemeenschap in Nederland. De Marokkaanse mannen, die in de twee decennia daarvoor naar Nederland gekomen waren, lieten hun gezinnen overkomen. Maar die massale gezinshereniging viel samen met economische recessie. De Marokkaanse vaders raakten massaal werkloos.

    Vond er inderdaad massale gezinshereniging plaats in de jaren tachtig (vergeleken met jaren zeventig en negentig)? Waarom nu net in dat decennium als de Marokkaanse mannen al ‘in de twee decennia daarvoor’ naar Nederland waren gekomen? Een economische recessie lijkt me daarbij nou niet de meest waarschijnlijke periode voor gezinshereniging.

    En hoe verhoudt de Marokkaanse gezinshereniging (in aantallen en periode) zich met bijvoorbeeld de Turkse? Afwijkingen en overeenkomsten zouden verhelderend kunnen zijn.

    Kortom: van dit verhaal was meer te maken geweest.

  3. 4

    Sociale achterstand = benadeelde positie?
    Benadelen betekent dat iemand anders al dan niet opzettelijk schade toe brengt. Is de positie van Marokkanen opzettelijk beschadigd, of nog gekker, is het weer eens de schuld van iemand anders?

    Als een Marokkaanse jongen zijn school niet afmaakt is dat toch echt zijn eigen schuld.

    Maar die massale gezinshereniging viel samen met economische recessie. De Marokkaanse vaders raakten massaal werkloos.
    Tijdens de recessie raakten heel veel mensen werkloos. Als die Marokkaanse vaders het geld dat ze verdienden hadden gebruikt voor de opleiding van zichzelf en hun familie dan waren ze beter door de recessie gekomen.

    Het onderwaarderen van opleiding is wel degelijk een stukje cultuur. Geen nationale of landscultuur, maar familie- of klassencultuur.

  4. 5

    “Als een Marokkaanse jongen zijn school niet afmaakt is dat toch echt zijn eigen schuld.” klopt, maar dat wordt dan weer geplaatst/verklaard met cultuur, “omdat het in de maroc cultuur zus en zo……verlaten ze vroegtijdig school.” Al die roomblanke maaskantjes die vroegtijdig schoolverlaten doen dat klaarblijkelijk om niet cultureel gebonden redenen. Punt is geloof ik niet dat het iemand anders zijn schuld is maar ook de factor cultuur niet.

    ” Als die Marokkaanse vaders het geld dat ze verdienden hadden gebruikt voor de opleiding van zichzelf “…tja dit is wel een heel erg D66/GL redenatie/denktrant. “Het onderwaarderen van opleiding is wel degelijk een stukje cultuur. “…en in de Marokaanse cultuur wordt opleiding ondergewaardeerd?

  5. 6

    “De voormalige helden, jonge ondernemende avonturiers die een bestaan hadden opgebouwd in het buitenland..”

    “Ze kwamen thuis te zitten met hun grote gezinnen waar ze al die jaren niet aan gewend waren…”

    Het waren dus jonge ondernemender avonturiers MET grote gezinnen?
    Dat beloofdt dan nog wat met al die Poolse zpp,ers die nu hun baan massaal in de bouw verliezen.

  6. 7

    Ik krijg bij dit verhaaltje hetzelfde ongemakkelijke gevoel als bij verhaaltjes a la (Diederik) Stapel een paar jaar geleden. Het glijdt er misschien lekker in maar het is geen wetenschap. Er is geen duidelijke nulhypothese en er wordt ook niet aangegeven door welke feiten de uiteindelijke conclusie onderuit gehaald zou kunnen worden.

    Ook als je er op een andere manier naar kijkt klopt het niet helemaal: sociale achterstand zou niet door cultuur worden veroorzaakt, maar voor een groot deel is “sociale achterstand” cultuur, het komt vaak op hetzelfde neer al zijn het verschillende woorden, net zoals iemands lichaamsomtrekken bijna samenvalt met met diens gewicht als je de goede omrekeningsfactoren gebruikt. Als je een TV hebt die groter is dan je boekenkast dan ís dat cultuur én duidt het op een zekere achterstand, en als je dat niet als “achterstand” zou willen benoemen dan is deze weigering ook cultureel van aard. Als je niet van afbeeldingen (schilderijen, foto/film, beeldhouwwerken etc) houdt dan ís dat cultuur en tévens sta je dan op een achterstand wat betreft kunstgeschiedenis en -interpretatie, niets aan te doen. Het is volstrekte onzin om dan het een uit het ander te willen weg-verklaren zoals het artikel lijkt te doen.

  7. 8

    @7 – Als het een Marokkanenprobleem is, zul je toch eens moeten verklaren waarom je in de VS hetzelfde ziet/zag bij zwarten en immigranten.

    De Chinese mafia, Italiaanse mafia, Ierse mafia, Joodse mafia, Russische mafia (en dat min of meer in volgorde van aankomst).

    En waarom je in alle wereldsteden met een verpauperde onderklasse drugscriminaliteit, straatroof, prostitutie en wetteloosheid aantreft.

  8. 9

    #5 Al die roomblanke maaskantjes die vroegtijdig schoolverlaten doen dat klaarblijkelijk om niet cultureel gebonden redenen.

    De term cultuur is hiervoor te breed en te onduidelijk. Daarom maakte ik ook het onderscheid tussen ‘nationale of landscultuur, en familie- of klassencultuur’. Met klasse bedoel ik bijvoorbeeld traditionele arbeidersgezinnen. Er moet een bepaald vertrouwen in het nut van opleiding zijn in de omgeving waarin je opgroeit en je moet goede voorbeelden kunnen zien.

    Die ‘roomblanke maaskantjes’ kunnen best in een soortgelijke omgeving opgroeien.

  9. 11

    Gelukkig hebben we nog Joost Niemöller die weet te melden dat alles de schuld is van een ‘genetische component’ bij ‘de’ Marokkanen.
    En even voor de duidelijkheid: bovenstaande opmerking is sarcastisch bedoeld.
    Joost Niemöller, Julius Streichertje der Lage Landen.

  10. 12

    “gewoon bezig te houden met de sociaaleconomische positie van Nederlandse Marokkanen zonder die culturele preoccupaties”
    Waarom dan een culturele beschrijving als “hun werkloosheid hun traditionele gezag ondermijnde”?

    Die “jonge ondernemender avonturiers” zijn geworven door werkgevers op zoek naar goedkope arbeid niet echt avontuurlijk/ondernemend.

  11. 13

    De ondernemers uit de jaren ’70 en ’80 kozen voor zo laag mogelijk opgeleide, weinig ontwikkelde fabrieksarbeiders uit Turkije en Marokko. Eenmaal hier aangekomen integreerden ze niet want waren massaal hier vanuit eenzelfde achtergrond binnen gekomen. Ze zochten dus eenzelfde woonomgeving op waardoor ze nooit echt deel uitmaakten van deze samenleving. Neem daarbij dat de woningen waarin ze terecht kwamen vaak rond de 80 m2 waren en ze vanuit hun religie veel kinderen namen en van daaruit is het recept ontstaan van Marokkaanse jongeren in achterstandwijken zonder toezicht van ouders. Vanaf 2001 zijn ze een paria in Nederland, terwijl ze op pijnlijke manier op vakantie in Marokko horen dat ze geen Marokkanen zijn. Ze horen dus nergens bij behalve hun kameraden die ook op straat opgroeiden. Zie hier het recept voor ellende. Hoe dit op te lossen? Geen idee, ik denk dat het moet beginnen vanuit de eigen gemeenschap…

  12. 14

    @Prediker #8 Waarom je over “verpauperde onderklasse” spreekt is me onduidelijk. Die gassies van die grensrechter zijn hoogstwaarschijnlijk hier geboren, waren 15 en 16 jaar oud en zaten gewoon op school, net zoals al hun niet-Marokkaanse klas- en schoolgenootjes. Als je op die leeftijd al “verpauperd” bent in Nederland dan kan dat alleen maar komen door invloed van je ouders (en hun cultuur/geloof) en de buurt, vanwege hoe ze je hebben opgevoed en wat ze je hebben verteld en wat ze geloven etcetera. Kortom: vanwege hun cultuur.

  13. 15

    @14: Typisch dat mensen die de schuld geven aan culturele aspecten het sociaal-economische weer aan de kant schuiven zonder daar naar om te kijken. Alsof er geen wijken in Nederland zijn waar kinderen in armoede opgroeien. En nee, niet alleen de gekleurde wijken.

    http://www.nrc.nl/nieuws/2012/05/15/een-op-de-tien-nederlandse-kinderen-groeit-op-in-armoede/

    Met woorden als ‘hoogstwaarschijnlijk’ geef je al een indruk van wat je graag wilt zien – problemen gerelateerd aan een cultuur.

  14. 16

    @16: gassies die hier geboren zijn, zijn voor een belangrijk deel beïnvloed door de Nederlandse cultuur. Hoogstwaarschijnlijk moeten we die cultuur dus de schuld geven, want dit is niet in Marokko gebeurd. Als we dat soort waanideeën moeten geloven, tenminste…

  15. 18

    Bouras gelooft niet in deze culturele verklaring. ‘Het drama van de jaren tachtig is de oorzaak van de benadeelde positie van Marokkanen in Nederland, niet de cultuur. Met de islam of de Marokkaanse cultuur heeft dat helemaal niks te maken.’

    Totaal mee oneens. De Islam is een anti-multiculturele godsdienst. Meer dan 10 soera’s in de Koran die het verbieden om vriendschappelijke banden aan te gaan of te onderhouden met niet-moslims. Zoiets gaat dan niet integreren, maar raakt achtergesteld.

    Voorbeelden. India/Pakistan ooit één land. Noord Soedan en Zuid Soedan. Bosnië en Servië. Wijken in Brussel, Parijs, Londen. En de Islam werkt nergens. Binnen de Islamitische cultuur is geen één uitvinding gedaan. Kijk eens om u heen. Alleen maar westerse uitvindingen. Die koran bevat ook nog een keer exact dezelfde fouten als oud Griekse en Romeinse wetenschappen.

    Overal waar een hoge concentratie is van moslims, splitst het zich op één of andere manier af van de rest van de samenleving. Ontstaan er problemen. De meeste Marokkanen noemen zichzelf moslim. Het heeft weldegelijk met de Islam te maken.

  16. 19

    “India/Pakistan ooit één land”
    Vooral: ooit één kolonie. Voor de verovering door de Engelsen was het niet één land. En bij de onafhankelijkheid werd het ook weer direct gesplitst. Nonsens dus.

    “Bosnië en Servië”
    Eh… pardon? Het conflict in het voormalige Joegoslavië begon met Slovenië, dat zich afscheidde van Joegoslavië. Het werd voortgezet met de oorlog tussen Kroaten en Serven, die na de onafhankelijkheid van Kroatië verder uit werd gevochten in Bosnië. Een heel aparte interpretatie van dat conflict heb je.

    PS: Nederland en Duitsland: ooit één land. Nederland en Spanje ook. Maar als je maar selectief genoeg in de geschiedenis shopt, kun je de islam overal de schuld van geven. Dan moet je niet verder kijken dan je neus lang is, natuurlijk.

  17. 20

    Er is één uitvinding gedaan binnen de Islamitische cultuur. Tijdreizen. Iedere cultuur die gedomineerd wordt door de Islam gaat 1400 jaar terug in de tijd.

    Heel moslims hun leven, wordt hen verteld hoe groot hun Allah is én dat zij de beste zijn. Wanneer ze dan om zichheen kijken, dan blijkt het tegendeel waar te zijn. Zoiets zorgt voor jeugdtrauma’s en een minderwaardigheidscomplex. Daarnaast uit zoiets zich in agressie tegen de samenleving die wel werkt, de westerse samenleving. Nederlandse vrouwen bijvoorbeeld die worden uitgescholden voor hoer, omdat ze geen hoofddoek dragen.

  18. 21

    @Pedro. China en de Oeigoeren en er zullen vast wel een aantal staten in Rusland zijn die zich graag willen afscheiden om de sharia te kunnen invoeren. Ten slotte is het voor iedere moslim een plicht om het kalifaat na te streven. Ein Reich of NWO. Met Übermensch regels voor moslims en untermensch regels voor degenen die geen moslim zijn (pact van Omar).

  19. 22

    @20: klokken en klepels, maar geen enkel goed argument.

    @21: zoals ik al zei: lekker selectief shoppen. Ik ben blij dat je mijn gelijk nog een keertje komt bewijzen.

  20. 24

    @22: Selectief shoppen is het niet (Rusland en Tsjetsjenië, waar de Tsjetsjenen in het verleden al vaker poogden om een Islamitische staat uit te roepen, hetzelfde in China met de Oeigoeren). In onze grote steden met een hoge concentratie moslims in Europa is er steeds meer sprake van Islamitische enclave vorming. Daar waar moslims willen afwijken van onze gebruiken en leefregels en de sharia willen invoeren. Zie ook..
    http://www.brusselnieuws.be/video/httpuploadtvbrusselbe121102petitieislampaflv
    Zoiets noem ik sluw landjepik. Ga dan in een Islamitisch land wonen.

  21. 25

    De Islam is een anti-multiculturele godsdienst. Meer dan 10 soera’s in de Koran die het verbieden om vriendschappelijke banden aan te gaan of te onderhouden met niet-moslims. Zoiets gaat dan niet integreren, maar raakt achtergesteld.

    @18 – Behalve dan dat juist Marokkanen wél veel omgaan met andere etniciteiten. Neem die voetbalclub, de Buitenboys, die onlangs in het nieuws kwam vanwege het doodschoppen van die grensrechter.

    Dat is een gemengde club, met Hollanders, Marokkanen, Antillianen.

    Ook (kick)boksverenigingen, waar nogal wat Marokkaanse jongens op zitten, zijn gemengd.

    Volgens criminoloog/socioloog Hans Werdmölder komen er meer conflicten voor met Marokkaanse jongens dan met bijvoorbeeld Turkse juist omdat Marokkanen geïntegreerder zijn en dus meer in contact komen met de Nederlandse cultuur.

    Blijkbaar houden Marokkanen zich dus niet aan die islamschema’s en interpretaties van jou (waarom zouden ze ook, je hebt er immers geen zak verstand van).

  22. 26

    Dan is die criminoloog een grote grapjas, want dat zou betekenen dat hoe meer moslims in aanraking komen met mensen die dit niet zijn, hoe vaker er conflicten ontstaan. Dat noem ik geen integratie, maar botsingen met een andere cultuur.

    http://www.trouw.nl/tr/nl/4492/Nederland/article/detail/3355639/2012/11/29/Marokkanen-zijn-Marokkaanse-overlast-spuugzat.dhtml

    Interessant om te lezen, dat die moeders het uitschelden van Nederlandse meiden dan ook vergoeilijken (beetje lachwekkend over doen), omdat die geen hoofddoekje dragen.
    Zoiets lijkt mij een prima reden om die hoofddoeken te verbieden én de grenzen voor Marokkaanse moslims te sluiten. We horen ons niet te laten discrimineren in eigen land.

  23. 27

    Waarom toetste Bourras haar centrale hypothese(n) en (voorlopige) conclusie(s) niet expliciet aan controle-groepen? Dat is toch methodologisch-wetenschappelijk verplicht? Schuwde ze die tests uit angst voor de waarheid? Kende ze impliciet die waarheid?

    Want als het waar is, en ik geloof het, dat e.g. allochtoon-Turkse jongens in NL w.b. maatschappelijk wangedrag beduidend lager dan hun Marokkaanse companen scoren, is dat ene feit al voldoende om de stelling van Bourras integraal te verwerpen.

    Met haar studie heeft die Bourras dan geen bijdrage geleverd tot beter begrip van het probleem van het Marokkaanse wangedrag, maar is zij er met haar thesis deel ván en medeplichtige áán dat afschuwelijke probleem geworden.

    @ 26 Een uitstekende afstraffing van c 25.

  24. 28

    Flikker nou toch op met je ‘moslims’. Dat boeren zich klemzuipen in keten, is dat soms ook ‘gereformeerd’?

    Interessant om te lezen, dat die moeders het uitschelden van Nederlandse meiden dan ook vergoeilijken (beetje lachwekkend over doen), omdat die geen hoofddoekje dragen.

    Als we dan toch voor verbieden pleiten, zou het misschien beter zijn om reaguurders die niet kunnen lezen, te verbieden om te reageren.

    Het gaat om één moeder die aan het woord komt in dat hele artikel, en dit is wat ze zegt als de verslaggeefster haar confronteert met het gedrag van haar zoon (en vooral een vriendje van haar zoon) ten opzichte van meisjes bij de supermarkt.

    Geconfronteerd met het gedrag van háár zoon, kan ze desalniettemin een lach niet onderdrukken. “Was het echt zo erg?”, vraagt de 38-jarige moeder van drie. Wellicht heeft de verslaggeefster niet gezien hoe die meiden zich gedroegen? “Er wonen heel wat slechte meisjes in deze wijk hoor”, vergoelijkt ze het gedrag van haar eerstgeborene.

    Die moeder heeft het dus helemaal niet over een hoofddoek, leugenaar.

  25. 29

    @ 28: ‘Die moeder heeft het dus helemaal niet over een hoofddoek, leugenaar.’

    Daar heeft die moeder het natuurlijk wel over! Man, ben je nou zo dom.

  26. 30

    @26: @28: Een paar korte grepen uit dat artikel.

    “Badr leegt in één teug zijn blikje en begint harder en agressiever te praten. “Waarom staan ze dan uren voor de spiegel voordat ze boodschappen gaan doen? Om er mooi uit te zien, toch? Dat doen ze voor jongens en als ze niet versierd willen worden, dan moeten ze maar een hoofddoekje omdoen. Moslimmeisjes, daar hebben we wel respect voor.”

    én

    “Geconfronteerd met het gedrag van háár zoon, kan ze desalniettemin een lach niet onderdrukken. “Was het echt zo erg?”, vraagt de 38-jarige moeder van drie. Wellicht heeft de verslaggeefster niet gezien hoe die meiden zich gedroegen? “Er wonen heel wat slechte meisjes in deze wijk hoor”, vergoelijkt ze het gedrag van haar eerstgeborene.”

    Nah, vertel eens waar het daar niet over het dragen van hoofddoekjes gaat.(?) En de Marokkaanse gemeenschap is als een dorp.

  27. 31

    @30 – Een hoop blabla om de aandacht af te leiden van wat je schreef in #26:

    Interessant om te lezen, dat die moeders het uitschelden van Nederlandse meiden dan ook vergoeilijken (beetje lachwekkend over doen), omdat die geen hoofddoekje dragen. (nadruk van mij)

    Met het meervoud “moeders” wek je de suggestie dat het om meer dan één vrouw gaat. Dat is geen toeval: meerdere moeders lijken een stuk representatiever dan één moeder. Je wilt het doen voorkomen alsof Marokkaanse moeders er in het algemeen zo over denken, en daar heb je “moeders” voor nodig, niet één moeder.

    Vervolgens leg jij ook nog eens een redenering in de mond van die ene (!) moeder, dat het gedrag van haar zoon tegenover meisjes bij de supermarkt niet zo erg is omdat Nederlandse meisjes geen hoofddoekje dragen.

    Dat heeft ze echter in de verste verten niet gezegd. Ze heeft die hele hoofddoek niet genoemd.

    Je bent dus een welbewuste propagandist, die met leugens je xenofobie en anti-moslimsentimenten probeert te verspreiden. Ik kan er niks anders van maken.

  28. 33

    @24: nog meer selectief shoppen maakt je argumenten er niet beter op. ETA, IRA, FARC, de Kroaten, Timorezen, enz, enz enz. Allemaal groepen, die in de laatste decennia om onafhankelijkheid of afscheiding hebben geroepen of gestreden. Jij kiest er echter voor om selectief alleen gebeurtenissen uit te kiezen waar een bepaalde groep mensen bij betrokken is. Dat is dus wel degelijk selectief shoppen.