De kiezer kiest

ANALYSE - Het lukte mij afgelopen zondag niet erg om het gesprek tussen Rick Nieman en Wilders erg boeiend te vinden. De motieven van Wilders zijn te volgen en te begrijpen, maar hij heeft geen oplossingen. Zijn politieke oordeel over de vervreemding tussen de Haagse kaasstolp en de huiskamer klopt ook: maar dat is een verschijnsel zo oud als de democratie en geen sinistere samenzwering van elites.

Het roept toch weer de vraag op wat er aan de hand is in de wereld. Ook na de vorige crisis van 1929 was er een rechtse politieke reactie, vol rancune en nationalisme en vreemdelingenhaat. De geschiedenis herhaalt zich niet, maar vergelijken kan leerzaam zijn. Lodewijk Asscher beval het boek van Philip Roth aan over de samenzwering tegen Amerika. Daarin wint Lindbergh de verkiezingen en niet Roosevelt. Ik trok het uit de kast en kwam er nu wel door heen; tamelijk helderziende en ook griezelige fantasie.

Moeten we bang zijn voor een klimaat, waarin de verkiezingen allemaal in dezelfde richting wijzen? Zijn er tegenkrachten en wat mogen we daarvan verwachten?  Een kleine ronde.

De V.S en Trump

Er is op zijn minst hoop. Het systeem in de V.S. is nogal gehecht aan de Constitution, de scheiding der machten, een mogelijke afzettingsprocedure. In The New York Review of Books beklaagt David Cole zich over de slordige wijze waarop Trump zijn belangen heeft gescheiden van zijn ambtsuitoefening. Hij ziet daar in een duidelijke schending van de regels, die voldoende is. “Treason, bribery, or other high crimes and misdemeanors”, zo staat geschreven. Wat dat precies is, valt niet gemakkelijk te zeggen, zo weten we van de procedures tegen Nixon en Clinton nog wel.

Ook de machtenscheiding komen we al tegen. Er is een onafhankelijke rechterlijke macht, volgens de Grondwet en daarvan dient de uitvoerende macht afstand te houden. Als je geen flauw benul hebt van besturen en je maakt met een paar vertrouwelingen een circulaire tegen inreizende Moslims, dan kom je niet ver met rechter en officieren van justitie die hun vak serieus nemen. In drie instanties is Trump nu teruggefloten.

Een derde reden om niet moedeloos te worden is het verzet tegen een autoritair vandalisme dat niet past in een democratie. Trump benoemt ministers, die geen enkel verstand hebben van het beleid dat ze geacht worden vorm te geven. Betsy deVos is een mooi voorbeeld, omdat zij geen idee heeft van onderwijs dat zij gaat besturen, maar wel miljoenen heeft bijgedragen aan de kas van Trump. Ook aardig: een voormalig hersenchirurg, die zich gaat bezighouden met sociale woningbouw. Robert Reich maakt in bijna dagelijkse blogs gehakt van deze manieren van doen. Ik link naar eentje over minister deVos.

Reich zegt in een blog dat Trump het misverstand illustreert dat een president ook wel een zakenman kan zijn. Het gedragsrepertoire van Trump heeft hem misschien miljonair gemaakt, het zal hem geen succesvol politicus maken. Vijanden hinderen soms bij winstgevende deals, maar altijd bij bestuurlijke deals, want met democratische beperkingen kun je je niet van vijanden ontdoen. Poetin heeft dezelfde stijl, zijn vijanden worden op raadselachtige wijze vermoord.

Duitsland en Martin Schulz

Het kan niet zo opgevallen zijn, maar de voormalige voorzitter van het Europees parlement is bij onze oosterbuur lijsttrekker van de SPD geworden. Zijn cijfers in de eerste week van februari zijn opmerkelijk te noemen: met een spurt van 9% komt hij op een steun van 50% voor een mogelijke rol als bondskanselier. Angela Merkel komt met een verlies van 7% op slechts 34 % uit. (Der Spiegel 06-02-17, pag 24)

Het lijkt mij een opmerkelijke uitslag van de peilingen. Schulz is een verstokte Europeaan, maar een aanvullende vraag laat zien waarom de Duitse kiezer hem wil. De angst voor verbrokkeling in de EU lijkt zeer groot.

De CDU/CSU ligt nog 6% voor op de SPD, maar dat kan veranderen. Overigens: de gewenste coalitie voor de Duitse kiezer is de grote, tussen CDU en SPD dus.

De Groenen en de Alernative fur Deutsland lijden vooralsnog licht verlies.

Frankrijk en Le Pen

Het probleem waar de Franse kiezer ons voor plaatst heet Marine Le Pen. Het FD meldde dat een verkiezing van haar tot een nieuwe Franse Franc zou leiden en een bankroet, waar bij vergeleken het Griekse een bagatel zou lijken, omdat de euro hier aan zou bezwijken.

Ook de Franse politieke realiteit is niet stabiel. Le Pen voert de peilingen redelijk stabiel aan, maar achter haar is veel beweging. De tweede ronde zal zij wellicht bereiken, maar grote delen van de kiezers zullen in de tweede stemronde vermoedelijk niet op haar stemmen. Wie wil kan zoeken bij “sondages elections presidentielles”.

Résultat du sondage “Rolling” Ifop pour Paris Match, iTélé et Sud Radio (10 février 2017) :

Premier tour :

  • Marine LE PEN : 26%
  • Emmanuel MACRON : 21%
  • François FILLON : 18%
  • Benoît HAMON : 14,5%
  • Jean-Luc MELENCHON : 10,5%
  • François BAYROU : 5,5%
  • Nicolas DUPONT-AIGNAN : 2%
  • Yannick JADOT : 1,5%
  • Nathalie ARTHAUD : 0,5%
  • Philippe POUTOU : 0,5%
  • Jacques CHEMINADE : 0%

Second tour :

  • Emmanuel MACRON : 64%
  • Marine LE PEN : 36%

Mijn beeld: de kans dat Marine Le Pen in de tweede verkiezingsronde wint, lijkt mij niet groot.

Nederland en Wilders

Blijft over: Nederland en Wilders. In mijn inleiding gaf ik al aan dat ik zijn onrust snap: Wilders ziet een bevolkingsexplosie in Afrika en vreest de stroom van vluchtelingen en vindt de grensbewaking ondermaats. Dat is te begrijpen.

Met de oplossingen van de PVV heb ik minder: 400 grensposten weer inrichten (en de kustlijn?), de gulden terug, uit de EU, moskee en Koran verbieden. Het staat haaks op alle tradities waardoor wij juist groot zijn geworden als klein land: tolerantie, openheid, handelsbetrekkingen.

Nu komt daar de tirannie van de verkozen despoot in de V.S. bij, die de EU graag opgelost ziet in de concurrerende natiestaten van de vorige eeuw. De Duitse kiezers zijn niet gek: zij willen niet terug naar de animositeit met de Fransen en ook niet naar die met de Russen. Dat lijkt mij een hele geruststelling.

Wilders heeft nog meer gelijk: ook ik zie het gedoe op de vierkante meter als stompzinnige jacht op de kiezersgunst. De beloofde miljarden vliegen je om de oren. Het siert Asscher dat hij zich daar in grote lijnen aan onttrekt.

Maar de eenvoudige hoofdvragen mogen en moeten gesteld worden: wat kost het, grenzen dicht en uit de euro? De Duitsers geven het juiste antwoord aan de bedreigingen van Trump en zijn vriend Poetin: een sterker Europa. De kiezer kiest, met ons stelsel is niets mis. Of, zoals de politicoloog Tom van der Meer schrijft: “Niet de kiezer is gek.”

Het moet nog blijken, maar er lijkt me nog geen reden om een brede populistische stembusrevolte te vrezen.

  1. 1

    Trump benoemt ministers, die geen enkel verstand hebben van het beleid dat ze geacht worden vorm te geven.

    1. Scott Pruitt wilde het departement van milieubeheer, waar hij nu hoofd van is, afschaffen.

    2. Betsy DeVos vindt het openbare schoolsysteem maar niks en is er nu de baas van.

    3. Rick Perry, idem als Pruitt, was voor afschaffing van het energieministerie.

    4. Een neurochirurg (die, als je hem hoort praten, vooral operaties aan zijn eigen pan lijkt te hebben verricht) zet je natuurlijk op huisvesting.

    5. Voor de National Endowment for the Arts vraag je natúúrlijk de Grote Acteur die uit stilstand tien meter de lucht in kan hoppen*, Sylvester Stallone (die beleefd bedankte voor de eer).

    6. De minister van justitie is na minder dan een maand al opgestapt omdat hij (i) van toeten noch blazen weet en (ii) daarover liegt en de vice-president keihard mee laat liegen.

    7. Een leger Wallstreet-figuren op zo’n beetje alle economische en financiële posities in het kabinet.

    Al deze ranzige benoemingen zijn toch een hele grote dikke middelvinger naar zo ongeveer iedereen, een ontzettend grote Fuck You, niet alleen naar ‘the establishment’, maar zo’n beetje naar de hele wereld? Zo’n beetje van: kijk mij eens Mad Max wezen?

    * Volgens meneer Storm uit Debiteuren Crediteuren

  2. 2

    Geheel eens: de lijst laat overigens zien wat de inzet van Bannon is en was: het bestaande systeem vernielen.
    Dat was ook de belofte waarop Trump gekozen is. Het bestaande systeem zou een poepie ruiken. Dat lukt heel aardig.
    Inmiddels is Generaal Flynn ontslagen en lijkt de chaos alleen maar groter te worden. Als je het systeem wilt vernielen, kun je er beter niet in kruipen. Dat weten hele generaties van revolutionairen.
    Het valt immers op je. De rechters, de bondgenoten, de pers, uiteindelijk ook de partijgenoten. Het tempo waarin de junta Trump vijanden maakt is professioneel hoog.

  3. 3

    @1: Dolkomisch, toch? Hebben niet veel mensen op Trump gestemd omdat zij eerst en vooral tegen ‘de elite’ wilden stemmen? Welnu, precies die elite zit nu zelf op het pluche, zonder daarvoor politieke marionetten te hoeven inkopen. Wel rottig, natuurlijk, voor de meerderheid die niet op Trump gestemd heeft.

  4. 6

    Het is wel lastig. Huidige ministers komen vaak uit de ambtenarij en zijn gewend aan het ambtelijk denken en hoe ze zich moeten uiten zonder schade te veroorzaken. Een vriend die een hoge ambtenarenpost heeft vertelde eens dat hij vóór een vergadering wordt ingelicht welke standpunten hij inneemt en hoe hij eventuele vragen moet beantwoorden. Dit zorgt dat het ambtelijke proces niet wordt verstoord en dat geeft naar buiten toe vertrouwen.

    Het probleem is dan wel dat er voornamelijk in ambtelijke oplossingen wordt gedacht. Problemen worden opgelost door doelgroepsubsidies of verhogen of verlagen van belasting of premies. Werkeloosheid wordt bestreden door het maken van een banenplan, uiteraard gesubsidieerd. Niet het bevorderen van bedrijvigheid maar het verbeteren van de sollicitanten. De vraag naar arbeid wordt niet bevorderd maar de kwaliteit van het arbeidsaanbod.
    Het Europese parlement wil de werkeloosheid bestrijden door Europese subsidies aan infrastructurele werken. Belastingen op te brengen door werkenden die daardoor meer belasting betalen, minder overhouden waardoor er vraaguitval komt en de crisis wordt versterkt.

    Een zakenman zou wel eens met oplossingen kunnen komen die niet ambtelijk, maar wel effectief zijn. Ik ben alleen niet zeker of trump zo’n zakenman is.

  5. 9

    @4: ik schreef dat Asscher zich daar in grote lijnen niet aan bezondigt: 100 miljoen is bescheiden, minder in elk geval dan de miljarden waar andere fractieleiders mee jongleren. Hij kent de waarde van het geld.
    @5: dat er wat aan de hand is, ontken ik geheel niet. Maar mijn punt is de systeemvijandigheid van de populisten en hun gebrek aan vakmanschap. Kijk naar de rel rond Flynn, het ontslag van de bewindsvrouw, die al een maand gelden rapporteerde aan het Witte Huis, waardoor ook Trump op de hoogte was. En de cijfers in Duitsland, die suggereren dat de kiezers geen trek hebben in loze praat en ondoordachte oplossingen. Het lijkt er op dat Trump ook zo werkt op onze PVV aanhang. (- 5)
    @6: mensen moeten geld hebben om producten te kunnen betalen; er zijn nog wel meer aspecten aan Trump’s visie. Maar de kern is dat er een goed onderscheid wordt gemaakt tussen ambtelijke uitwerkingen en politiek. Mijn stelling is inderdaad dat er meer gedacht moet worden in politieke wensen en dat de uitwerking daarvan iets is voor ambtenaren.
    Dat vind ik dodelijk aan het gedoe met miljarden: wat is het idee, wat werkt, voor welk probleem? Is een paar miljard een automatische route naar beter onderwijs?
    Is ons onderwijs niet goed dan? Wat is er precies mis? Los je dat op met geld? Door strooien met miljarden krijg je geen goede discussie.

  6. 12

    @11: Dat staat voor alternatieve johan. Die naam is gekozen toen er op een bepaald blog een johan was die klaagde dat ik zijn naam gebruikte. Sindsdien ben ik niet de reguliere johan maar de alternatieve Johan, of kort AltJohan.

    Ik draag die naam al minstens 4 jaar, ver voor dat ik van alt-right gehoord had. Het is bijna niet te geloven, maar ik heb die naam opgedaan – als ik me goed herinner – op het blog van Anja Meulenbelt.

    Ik kan die oude blog van Meulenbelt (toen nog onder de SP-vlag) niet meer terugvinden, wel de volgende post waar mijn toen nog “alt. johan” naam in voorkomt.

    http://paulusjansen.sp.nl/weblog/2007/07/20/vrouwen-voorwaards-in-de-strijd/

    toch nog meer teruggevonden:

    http://www.anjameulenbelt.nl/weblog/2008/04/14/nog-steeds-een-land/

  7. 14

    @10: het “jullie” zegt wel iets over jouw wereldbeeld. Ik hoor kennelijk bij de sinistere samenzwering van elites, die door de stoomwals van Trumps overwinningen zal worden vernietigd?
    Ik moet ook wel grinniken om “de uitvoering van de verkiezingsbeloften”; er is nog geen meter muur gebouwd, de regeling met reisbeperkingen voor moslims uit een paar landen is nu al drie keer door rechters onderuit gehaald, de ‘bevriende’ Russen krijgen door dat ze chaoten en dilettanten aan de macht hebben geholpen: tel uit je winst.
    Ga eens ergens op in: ik beweer dat commercieel onderhandelen niet werkt in een omgeving, waar je niet de ene partner eindeloos door de andere kunt vervangen. Dat je selectief moet zijn met het scheppen van vijanden zal Trump nooit leren.

  8. 15

    @10: Hm. Of in 180-graden draaien zonder enige concessie te krijgen als het gaat om China – nou nou wat een winnaar! Als die gast echt met de Russen heeft gekonkelefoesd, dan mag ‘ie van mij in de diepste kerker.

  9. 16

    Belangrijkste probleem met Wilders vind ik niet eens dat zijn “oplossingen” onuitvoerbaar of onbetaalbaar zijn. Nee, Wilders ondermijnt de fundamenten van de rechtsstaat. Dus zaken als gelijkheid van burgers, vrijheid van meningsuiting (waar hij zegt voor te zijn, maar in feite tegen is) en onafhankelijke rechtspraak.

    Allemaal pilaren van de democratie en dus van onze normen, waarden en cultuur. Wilders beweert daar voor op te komen, maar doet precies het omgekeerde.

  10. 17

    @16: Het CDA wil de vrijheid van meningsuiting juist ‘inperken’ (niet heel veel, daarom ook tussen aanhalingstekens, maar wel de usual, ergerlijke CDA-shit: godslastering, majesteitsschennis). Daar zijn ze heel open in. Daarnaast zijn er allerlei partijen die er juist voor zijn om dat wat Wilders zegt, wat meer expliciet te verbieden. Wat je met ‘gelijkheid van burgers’ bedoelt weet ik niet, maar volgens mij ga je moeite hebben om een concreet voorbeeld uit Wilders’ stal te vissen. ‘Onafhankelijke rechtsrpaak’ – dat gaat volgens mij over die benoeming van een rechter voor het leven. Ik vind dat een redelijk voorstel, op zich. Ja, het druist tegen de Nederlandse cultuur in, somewhat, maar he – het is 2017. Benoemingen voor het leven zijn echt niet meer van deze tijd.

  11. 18

    @16: natuurlijk doet hij dat: “neprechters’, nepparlement. Maar dat wil niet zeggen dat je zijn onrust niet kunt begrijpen. Ik kan me voorstellen dat wakker liggen voorkomt over de eindeloze bootjesvlucht over de Middellandse Zee. Houdt dat op? Is de gemeenschappelijke grensbewaking van de EU afdoende?
    Die vragen mogen gesteld worden.
    Maar zijn nationalisme is verwoestend voor onze tradities van openheid, handelsbetrekkingen en rechtsstatelijkheid. Zijn pleidooi bij het vermaledijde “minder” proces was potsierlijk: de rechters moesten aan de goede kant in de geschiedenis gaan staan, zoiets zei hij. Vrijheid van meningsuiting? Ja, vooral voor hem zelf, maar niet voor onwelgevallige meningen: Paul Frissen moest ontslagen worden, want hij vond iets dat Wilders mishaagde.

  12. 19

    @17: Hij wil expliciet minder rechten voor moslims. Hij wil artikel 1 van de grondwet afschaffen. Dat is het fundament onder een vrije, democratische samenleving.

    En over de rechtspraak: zie @17. Neprechters, D66-rechters. Hij suggereert partijdigheid en legt daarmee een bom onder de onafhankelijke rechtspraak.

  13. 20

    Ex minister Robert Reich maakt verzet-blogs. Die van 13 februari is een helder overzicht van de risico’s: Trump is geen competente manager, het Witte Huis is een chaos, de agencies willen niet langer ongefilterde informatie geven, omdat zij vrezen dat het Witte huis door Russische Hackers is gecompromitteerd.
    Reich vindt dat onthutsend: als de opperbevelhebber niet meer krijgt wat hij hebben moet, is de kans op tragische fouten heel groot. Luister naar de kleine man: hij wordt een grootheid in het verzet tegen de grootste vergissing die de Amerikaanse kiezers ooit hebben begaan.

    https://www.youtube.com/watch?v=zLL3-d8NjRE