De gemiste kansen van “Beter Onderwijs Nederland”

OPINIE - © Marc van Oostendorp eigen werk - BON Beter Onderwijs NederlandWie zou er niet voor beter onderwijs zijn? Ik vermoed dat er weinig mensen zijn die dik tevreden zijn met de status quo en nog minder die vinden dat het wel wat een tandje minder kan allemaal, in het Nederlandse onderwijs.

In dat opzicht is Beter Onderwijs Nederland (BON) goed gekozen, als naam voor de vereniging waarvan de wijsgeer Ad Verbrugge het boegbeeld is. Een club mensen die zeggen dat het nu wel allemaal genoeg is geweest met alle onzin en dat iedereen die van goede wil is, zich eens moet verenigen om een einde te maken aan het gepruts! Laten we desnoods zelf scholen inrichten, en hogescholen! Universiteiten! Laten zien hoe het allemaal beter kan!

Een van hun slogans is trouwens ‘Leve het gezond verstand!’ Wie wil dat niet?

Helaas pakt het zo te zien de laatste jaren allemaal wat anders uit. Het ‘manifest‘ van de vereniging van iets meer dan 10 jaar geleden (minister Maria van der Hoeven werd er nog in aangesproken, hoe zou het met haar gaan?) sprak nog over grootse idealen, al waren ook toen de idealen nog vooral negatief. Het was duidelijk wat men niet wilde – geen managementcultuur, niet het modieuze paradigma van het ‘Nieuwe Leren’ –, maar het was iets minder duidelijk wat men daar dan voor in de plaats wilde.

Zendtijd

De ideeën zijn helaas vooralsnog niet echt gekomen. Ook dat zou misschien niet zo erg zijn, het zou best aardig zijn als er een vereniging was die vooral wat tegenwicht biedt tegen de al vele decennia voortdurende veranderingsdrift in het onderwijsbeleid, maar ik zie eigenlijk ook niet dat dit gebeurt, althans niet op een constructieve manier. Waar het bijvoorbeeld gaat om hét onderwijsschandaal van de afgelopen weken – de bizarre manier waarop het vmbo Maastricht met eindexamenkandidaten is omgegaan – heeft BON zich voor zover ik kan zien, afgezien van wat tweets, niet in het debat gemengd.

De grote kwestie waarop men zich in plaats daarvan liever lijkt te richten is die van het Engels in het hoger onderwijs: BON was de organisatie die een rechtszaak aanspande tegen twee universiteiten die opleidingen in het Engels aanboden. Dat ze die rechtszaak verloren was te voorzien, al was het maar omdat ze zich nauwelijks hadden verdiept in de specifieke situatie van de opleidingen waarover de klacht ging. Het was een hopeloze strijd, die niemand wat heeft opgeleverd.

“Verboden”

En wat belangrijker is: ook als de rechtszaak gewonnen was, was het doel van ‘beter onderwijs’ niet dichterbij gekomen. De achterliggende kwestie is te ingewikkeld voor een paar slogans (‘stop de verengelsing’), een paar loze beschuldigingen (‘cynische universitaire bestuurders zijn alleen uit op zoveel mogelijk buitenlandse studenten’), maar zouden juist gebaat zijn bij een club die hier de nuance zoekt en een manier vindt om de kwaliteit van het onderwijs zo goed mogelijk te borgen, ook in een samenleving die als geheel, en niet alleen in kringen van universitaire bestuurders, intens naar het Engels verlangt.

Bovendien: hoezeer deze kwestie mij persoonlijk ook interesseert, hij lijkt me toch niet echt te liggen in het hart van de problemen van het onderwijs. Daarvoor is het hoger onderwijs sowieso te exclusief.

Naar mijn ervaring is de toon van BON over dit onderwerp ook behoorlijk schril. Ik was vorig jaar een keer bij een debat over het Engels in het hoger onderwijs. Iedereen erkende daar dat het niet nodig is om alles zomaar in het Engels te doen, maar dat het ook onvermijdelijk is om sommige colleges wel in het Engels te geven. Er bestaat in de praktijk vrij grote overeenstemming over de diagnose van het probleem, al weten weinig mensen hoe het moet worden opgelost. Aan het eind nam de vertegenwoordiger van BON in het panel het woord, en zei te hopen dat het zijn kinderen en kleinkinderen niet binnenkort “verboden” ging worden om “Nederlands te spreken op school”, iets waarvan zelfs in de wildste dromen van de naarste onderwijsmanager geen sprake is.

Rumoerig protest

Het enige andere grote gebied waarop BON zich begeeft is die van Curriculum.nu, de instantie die bezig is na te denken over de inhoud van het basis- en het middelbaar onderwijs. Volgens BON wordt men daar te veel gedreven door idealen zoals die van het Nieuwe Leren: de inhoud moet niet worden opgedeeld in de traditionele schoolvakken, leerlingen moeten worden gestimuleerd om zelf op onderzoek te gaan.

Ik weet te weinig van onderwijskunde om te kunnen zien hoe begeerlijk of afstotelijk dat Nieuwe Leren is, en men kan er natuurlijk best kritisch over discussiëren. Wat ik zie is dat de sectie Nederlands van Curriculum.nu juist goed werk doet, maar misschien is dat omdat die groep nu juist niet bestaat uit mensen van allerlei disciplines, en omdat zo’n beetje iedereen het er wel over eens is dat er echt iets moet gebeuren met het moedertaalonderwijs.

Maar als we dan even aannemen dat het Nieuwe Leren een zeer slecht idee is en dat Curriculum.nu waar het andere vakken betreft vergeven is van het Nieuwe Leren, dan nog stelt het teleur dat BON op geen enkele manier bezig lijkt met het vinden van een alternatief voor deze plannen. Waarom komt het niet met een eigen opzet van een Curriculum? Waarom kunnen na 12 jaar de contouren van dat ‘beter onderwijs’ niet eens worden uitgezet.

Goed onderwijs, beter onderwijs is waarschijnlijk dé oplossing voor tal van maatschappelijke problemen van dit moment. Een goede, constructieve vereniging waarin verschillende groepen zich verenigen achter een heel belangrijk ideaal  scharen, is hard nodig. Ik zou me er graag bij scharen: een maatschappelijk platform die een echte denktank kan zijn waarin allerlei maatschappelijke lagen zich verenigen om erover na te denken hoe het onderwijs, inderdaad, ‘beter’ kan worden. BON is dat momenteel niet. Hopelijk herpakt het zich om toch weer toe te werken naar dat ideaal.

Dit artikel van Marc van Oostendorp verscheen eerder hier.

  1. 1

    Goed onderwijs, beter onderwijs is waarschijnlijk dé oplossing voor tal van maatschappelijke problemen van dit moment.

    Daar heb je wel een punt, maar zien we op dit moment nou juist niet een trend in tegenovergestelde richting, waarbij thema’s met maatschappelijke impact worden gemeden als de pest uit angst voor extreemrechts te worden versleten?

  2. 2

    Belangrijkste is dat er jongens en meisjes worden opgeleid tot het uitstromen met een bruikbaar diploma, zodat ze beslagen ten ijs komen op de arbeidsmarkt. Dat geeft helemaal niets met niet of wel Engels te maken.

    Dat begint met minder vroegtijdige schoolverlaters, minder vakopleidingen of studierichtingen waar nauwelijks werk in is, en meer ouderwetse discipline op school.

  3. 3

    @2: “Het” bedrijfsleven kan wel klagen dat het onderwijs zo slecht op hun praktijk aansluit, maar als ik kijk naar wat dat bedrijfsleven zelf aan het onderwijs bijdraagt, kom ik niet veel verder dan een gesuikerde schoollunch van Unilever. Misschien moet ik beter kijken.
    Niettemin kan “men” wel eens beter kijken hoe men de jeugd warm maakt voor waar behoefte aan is. Ik zie nu nog opvallend veel opleidingen die primair aan lijken te sluiten op de belevingswereld van de jeugd om maar zoveel mogelijk leerlingen binnen te harken. Hebben we echt zoveel gamedesigners op mbo-niveau nodig?

    Boven alles dient de (door makelaarsinstincten gedreven) fusiedrift te stoppen. Als het anno nu -om wat voor reden dan ook- op de ene school niet meer wil lukken moet een scholier zo’n beetje naar het andere uiteinde van de provincie voor een tweede kans. Splits die leerfabrieken op. Elk kind is anders, alleen domme bakstenen komen uit een mal.

  4. 4

    @3.

    Te grote scholen splitsen vanwege die jongen die altijd buiten de boot valt … Er zijn betere argumenten, gewoon meer keuze voor ieder kind bijvoorbeeld.

  5. 5

    @4: Maar de uitval is wel fors toegenomen.
    Het was nooit mijn bedoeling geweest om dertig, veertig jaar geleden een trendsetter te worden (gestart op atheneum en uiteindelijk na negen jaar verdeeld over zes scholen (van Maastricht tot Amsterdam!) het Havodiploma gehaald). De sluiproutes van toen zijn inmiddels dichtgekit.

  6. 7

    Ik ben een high school drop out (ook begonnen op het Atheneum haha…pas jaren later weer terug naar school gegaan). Dat kon toen nog, jaartje vormingsschool waar ik 2 dagen in de week naartoe moest om nix te leren en klaar. Dat is nu wel andere koek. Kinderen worden vanaf de 1e schooldag gevolgd en de leerplichtambtenaren zitten bovenop spijbelaars.

    Dat Nieuwe leren trouwens, dat is toch gewoon de Montessori-methode? Beetje bull shit om dat breed in het onderwijs uit te rollen. Voor sommige kinderen vast heel goed, maar andere kinderen hebben baat bij wat meer discipline. Terug naar iets meer maatwerk lijkt me wel verstandig; het zogenaamde passend onderwijs is vaak gewoon te zwaar voor een reguliere school. Ik ben ook voorstander van kleinschalig onderwijs, max 25 kinderen in een klas. Zoveel fijner voor zowel docent als leerlingen. Ik zou wel benieuwd zijn naar een kosten-batenanalyse voor de lange termijn. Waarbij dan ook de “zachte” kosten worden meegenomen; de werkdruk van docenten, de druk op leerlingen die niet mee kunnen komen én op de leerlingen die daardoor minder aandacht krijgen en wat heeft dat voor invloed op het verdere levensverloop van die mensen.

    Wat betreft het Engels in het hoger onderwijs; prima, maar een docent moet wel verplicht op Engelse les. Dat verdomde steenkolenengels is niet alleen niet om aan te horen, maar zorgt ook voor misverstanden. En een scriptie in het Nederlands moet te allen tijde mogelijk zijn, behalve natuurlijk bij een specifiek Engelstalige studie.

  7. 8

    Het grootste mankement van onderwijs is dat je het tot je adolescentie moet doen. Maar wat is een diploma 30 jaar later nog waard? Moeten drop outs daar hun hele leven aan zelfkant van de maatschappij voor betalen? Goed onderwijs moet beschikbaar zijn voor iedereen.

  8. 9

    @8: Tja, ik heb de kans gekregen om via mijn werkgever talloze cursussen en opleidingen te doen. Daar ben ik zeer dankbaar voor.

    Ik vind het eerlijk gezegd een beetje raar dat je op zo jonge leeftijd al fundamentele keuzes moet maken. Ik koos ook een soort van pretpakket, 3 talen, geschiedenis, economie en aardrijkskunde geloof ik. Wist ik veel wat ik daarmee moest, alleen dat ik wel wat met taal en geschiedenis had. O en ik deed extra curricular computerlessen, want dat vond ik wel rete-interessant (begin jaren ’80, misschien had ik toch wel een vooruitziende blik haha).
    Eerlijk gezegd vind ik dat er zo lang mogelijk een zo breed mogelijk curriculum moet gelden, waarbij je vanaf een jaar of 14 bepaalde vakken kunt laten vallen die je totaal niet liggen. En daarna vooral veel inkijkjes bij verschillende bedrijven en beroepen.

    Maar het belangrijkste is inderdaad dat je na je schooltijd kunt blijven leren. Maar die taak is voor de werkgever, niet voor de scholen.

  9. 10

    @8: beschikbaar èn betaalbaar.
    Als het in Cuba, Kenia en Peru wel kan, waarom moet het hier voor de cursist zo godverdomde duur zijn?

    En kan iemand me eens alsjeblieft vertellen waarom in deze steeds turbulenter wereld een kind al op zijn veertiende moet beslissen wat het later gaat worden, want vakkenpakket profiel.

    @9: Alfa-informatica anno toen was toch niet veel meer dan tekstverwerken onder DOS? Van die vier cursusbijeenkomsten was ik een keer onverhoeds verhinderd, een keer de docent en een derde keer deden de spullen het niet…

  10. 11

    @9:

    Maar het belangrijkste is inderdaad dat je na je schooltijd kunt blijven leren. Maar die taak is voor de werkgever, niet voor de scholen.

    Dat vind ik dus niet; werkgevers hebben een hoog ik vind jou wel en ik vind jou niet lief gehalte. Verder staan er een hoop mensen aan de kant die zich graag zouden laten omscholen maar dat is onmogelijk vanuit de bijstand.

    @10: beschikbaar === betaalbaar.

  11. 12

    @11.

    Te veel laten afhangen van de werkgever, hij is zelfs verplicht tot bijscholing op het werk, en anders doe je zelf je mond open.

    Vanuit de bijstand kan je wel laten bijscholen, heb ik zelf mogen doen, dus dat is onzin.

    Denk vooral in beperkingen, kom je verder mee in je leven!

  12. 13

    @12: maximaal mbo-niveau, en geloof me: ze kunnen heel slecht cursussen en trajecten inkopen.

    @8 @10 @11: veel cursussen zijn alleen betaalbaar voor bedrijven die de kosten weg kunnen boeken. In NL ben je zo drie mille kwijt voor twaalf avonden. Hier in Limburg ‘vluchten’ dan ook veel cursisten naar een Belgische Syntra-opleiding, die tenminste betaalbaar is. “Beschikbaar” mag dus niet alleen het bestaan van de cursus inhouden, maar ze moet ook betaalbaar en bereikbaar zijn.

    In de late jaren ’80 heb ik al eens uitgerekend dat als we met een man of drie, vier een universitair docent evenveel privé-uren zouden inhuren als er contacturen in het collegerooster waren: dat hij dan een heel aardig uurloon zou opstrijken en wij toch veel goedkoper uit zouden zijn dat wat we toen dankzij Deetman en Ritzen aan collegegeld kwijt waren. In Aken zou dat toen DM50,- per semester zijn geweest, ik heb daar toen serieus over nagedacht.

  13. 14

    @12:

    Te veel laten afhangen van de werkgever, hij is zelfs verplicht tot bijscholing op het werk, en anders doe je zelf je mond open.

    Een werkgever is verplicht alle noodzakelijke scholing te geven voor het uitvoeren van je functie en echt niets meer. Dus geen scholing tot het verbeteren van je arbeidsmarktpositie. Jij verkoopt gebakken lucht.

    Vanuit de bijstand kan je wel laten bijscholen, heb ik zelf mogen doen, dus dat is onzin.

    Vertel ff welke wettelijke regeling er daartoe is zodat anderen die dat nu niet voor elkaar krijgen zich ook kunnen laten omscholen. Meer dan een VCA certificaat krijg je hier bij de soos niet. Jij hebt dus of heel veel mazzel gehad, of je zat in een speciale regeling of jij hebt te veel fantasie.

    @12:

    “Beschikbaar” mag dus niet alleen het bestaan van de cursus inhouden, maar ze moet ook betaalbaar en bereikbaar zijn.

    Daarom ook de ===, wat voor iemand niet betaalbaar is is dus voor diegene ook niet beschikbaar.

  14. 15

    @14.

    O ja joh, gebakken lucht …en fantasie. zelfs met een VCA certificaat sta je sterker op de arbeidsmarkt. Cursussen voor mbo3 werken en leren zijn niet verschrikkelijk duur. Heb je wel minimaal vereiste.

    Er is een bepaling als jij kan aantonen dat het jouw positie op de arbeidsmarkt kan verbeteren, beter gezegd jouw uitstroom uit de uitkering kan bewerkstelligen, je daarvoor vergoeding kan vragen bij de soos, zo heeft een vriendin dat gedaan. Dat krijg je niet zomaar, daar moet je wel die ambtenaren voor overtuigen.

    En je kan altijd zelf nog een LOI opleiding doen. Als je normaal leeft met je uitkering heb je altijd wel wat over.

  15. 16

    Ad Verbrugge’s idee van ‘goed onderwijs’ is dat studenten zijn wartaal bewonderend neerpennen en letterlijk weten te reproduceren.