Net een toverbal

Cover van het boek Salomon Kroonenberg - Waarom de hel naar zwavel stinkt“Binnenkort verkrijgbaar”, meldt de site van Salomon Kroonenberg bij zijn nieuwste boek ‘Waarom de hel naar zwavel stinkt’, die als ondertitel heeft meegekregen ‘Mythologie en geologie van de onderwereld’. Dit is onjuist. Het boek is inmiddels gewoon verkrijgbaar en ik zou zeggen: ga het verkrijgen.

Salomon Kroonenberg kunt u kennen. U hoeft daarvoor geen geologie gestudeerd te hebben in Delft of Wageningen, u had hem kunnen zien liggen in boekwinkels (De menselijke maat (haalde in de sargassolijst van beeldbepalende boeken de 169ste plek), Stop de continenten!, Luisterboek Aarde en Klimaat), of aan kunnen treffen in uw favoriete (dag-)bladen en blogs (Intermediair, Natuur en Techniek, Geografie, NRC, De Standaard, Elsevier, Trouw, Opinio.nl, Elmundo.com e.v.a.). De man is geen Maarten van Rossum, maar wordt geregeld geïnterviewd (Intermediair, Volkskrant, Onze Wereld etc).

Kroonenberg is, met andere woorden, niet alleen een belangrijke wetenschapper, maar ook een mediafiguur met een aardige staat van dienst. Het is daarom des te merkwaardiger dat zijn naam in het sargief, op die ene vermelding in de boekenlijst na dus, niet voorkomt. Toeval? Of systematisch genegeerd omdat hij bekend staat als klimaatscepticus, die de menselijke invloed op het aardesysteem relativeert?

Zijn nieuwste boek, dat dus inmiddels gewoon verkrijgbaar is, en wat ik iedereen die is geïnteresseerd in geologie, geschiedenis en literatuur van harte kan aanbevelen, neemt geen wetenschappelijke positie in. Althans, niet zo prominent als De menselijke maat. Het leest eerder als het reisverslag van een man die als volwassene de plekken bezoekt waar hij als kind over las; allemaal plekken die te maken hebben met zíjn onderwerp: de onderwereld. Waar astrologen het paradijs bestuderen, moeten de geologen naar het vuur, de zwavel en de duisternis van de hel, beschrijft hij in het inleidende eerste hoofdstuk. Hij trekt de parallellen tussen de beschrijvingen van talloze schrijvers uit het veelal klassieke verleden – het evangelie, Homerus, Vergilius, Dante, Verne – die hij als kind verslond en reist als volwassen geoloog naar de beschreven plekken toe om als fysisch geograaf de geologie van de hel in kaart te brengen. Kroonenberg beschikt over een gevleugelde pen, en de lezer vliegt met hem mee door de boeken van zijn jeugd (hij had op het gymnasium in Middelburg alle talen, dus dat zijn er heel wat). De fascinatie van een jongen en het nieuwsgierige oog van een bezeten wetenschapper – de combinatie is aanstekelijk. Kroonenberg mag dan ruim in de zestig zijn, wie dit boek leest concludeert dat hij nog altijd die jongen van zeventien is die op de maand durende (!) Romereis al in de 27 kantjes tellende brief naar huis een ‘onbeholpen tekeningetje van de Antro della Sibilla’ bij Cumae maakte. Kennelijk zat het beschrijven van de aarde er bij Kroonenberg al vroeg in.

Het boek maakt hongerig naar zelf te reizen, langs vulkanen en door grotten – om af te dalen naar het middelpunt der aarde. Kroonenberg’s boek valt op meerdere manieren te lezen als een reisbeschrijving: als geologisch handboek door de mythologie, als geografische beschrijving naar bestaande plekken op aarde, en als metafysische reis van een oudere man die door de plekken uit zijn jeugdboeken te bezoeken in zekere zin terug kijkt op zijn leven. Gewapend met kompas, en hamer, daalt Kroonenberg niet alleen af in de geschiedenis van de aarde, maar ook in die van hemzelf. En net als de geografische en geologische zoektocht is ook dat een feest. Kroonenberg is erudiet maar niet hautain en hij geeft talloze literaire bronnen zonder dat het vervelend wordt. Hij weet natuurlijk al veel van de plekken die hij bezoekt, maar hij houdt de spanning in alle lijnen vast, zodat het boek leest als een echte ontdekkingstocht. Daarbij is het boek geschreven in een trant die voor iedereen goed te volgen is; u hoeft echt niet de Odyssee te kunnen citeren of een calciet van een haliet te kunnen onderscheiden om het boek plezierig te kunnen volgen. Wie naar de hel kijkt door de ogen van Salomon Kroonenberg ziet onvervangbaar ecosysteem met een pijlloze geschiendenis en vraagt zich af waarom we dit gebruiken als supermarkt voor grondstoffen en als tapijt om afval onder te vegen.

  1. 1

    Het komt bij mij over als een jongensboek, of is het ook iets voor meisjes?
    En hoe doet hij dat, geen wetenschappelijke positie innemen?
    Gaat het ook over Doktor Faustus van Thomas Mann of verwacht ik dan te veel?

  2. 2

    Ik wordt hier een beetje kriebelig van en schaam mij ietwat voor mijn luie zelf. Kroonenberg heeft niet alleen alle talen maar ook alle bètavakken gestudeerd op het Gymnasium in Middelburg! Echt jammer dat zo’n man daarna in Delft is blijven hangen.

  3. 4

    Hij is niet in Delft blijven hangen; Hij heeft jaren als geloog/ptroloog in Suriname gewerkt, en daarna als hoogleraar Geologie in Wageningen, totdat zijn leerstoel werd weggesaneerd. Toen pas is hij naar Delft gegaan.

    Overigens spreekt hij ook nog een aantal talen, zoals Russisch, die hij niet op het Gymnasium heeft geleerd.

    Hij blijft overigens een onverbeterlijke klimaatscepticus, zie bv deze recente boekbespreking door hem.

  4. 5

    ” Het is daarom des te merkwaardiger dat zijn naam in het sargief, op die ene vermelding in de boekenlijst na dus, niet voorkomt. Toeval? Of systematisch genegeerd omdat hij bekend staat als klimaatscepticus, die de menselijke invloed op het aardesysteem relativeert? ”

    De zoekfunctie werkt niet op de comments.
    herhaaldelijk is er over Kroonenberg gereageerd.

    Kroonenberg schakelt tussen ‘rate’ en ‘state’ in z’n vergelijkingen tussen klimaatverandering in geologisch (+ archeologisch + mythologisch) verleden en het heden met >6 miljard mensen.
    Dat maakt hem een klassieke geoloog, met klassieke fouten in de redenatie.

    Klimaatalarmisten maken zich zorgen om de staat waarnaar Systeem Aarde op weg is, door klimaatverandering. Het gaat ze niet primair om de snelheid, maar de toestand waarnaar we op weg zouden zijn. Die is nog niet door mensheid gekend. Bovendien is de natuur op de huidige aarde ‘met een boel mensen’ gevoeliger geworden voor klimaatverandering dan die aarde ooit ‘met maar een beetje mensen’ was.

    Hij is geroemd om zijn werk in Suriname en Rusland en voor de aandacht die hij weet te trekken voor geologie, voor zijn zorg voor promovendi, om zijn redactionele vaardigheden, om zijn onderwijs etc. Hij is niet geroemd om zijn bijdrages aan de kennis van geologische klimaatverandering. Zijn publieke rol daar in is omstreden. Zijn kennis van zeespiegelstijging is ook niet up to date. Zijn eigen werk daarin is in de Kaspische Zee. Die doet niet mee met zeespiegelstijging. Zijn pragmatische punt is: Focus niet op CO2 in de grond pompen, maar verbeter de veiligheid tegen natuurrampen wereldwijd. GeoIngenieursgroothandel TU Delft en Wageningen zijn daar blijer mee dan klimatoligisch, meteorologische en geologisch georienteerde instituten. Maar vanuit pragmatiek kan ik daar ook niet tegen zijn. Maar dat zou je om andere redenen moeten beslissen, dan om de reden dat actuele klimaatverandering een hype en niet significant zou zijn.

  5. 7

    Hij zat op onlangs in Boeken, met Wim Brands. Volgens mij wordt dat seizoen nog herhaald, zie uw online TV-gips.

    Salomon for Zomergast !?