Bram, Hero en de papegaaien

COLUMN - De electorale logica achter hard asielbeleid VVD

Pas na anderhalve week praten was de VVD bereid tot een compromis over bed, bad en brood. De partij profileert zich met hard asielbeleid, getuige ook haar voorstel vorige maand tot sluiting van de EU-grenzen. Het lijkt een klassiek gevalletje na-apen van de PVV. Leidt die tactiek tot de bedoelde electorale resultaten?

“Hopelijk geen loze belofte. Ik stel voor snel de PvdA lozen en met ons uitvoeren!” PVV-leider Geert Wilders is de enige partijleider die wel wat in het VVD-plan tot grenssluiting ziet. Dat is geen toeval. De VVD is de afgelopen jaren steeds meer met de PVV op één lijn komen te zitten met betrekking tot immigratie en integratie. Ook al blijven er verschillen, de VVD lijkt in te zetten op een tactiek van imitatie van de PVV.

De gelijkenis met 24 jaar geleden dringt zich op. In 1991 beweerde toenmalig VVD-leider Frits Bolkestein dat “de islam” op gespannen voet zou staan met een aantal beginselen van de liberale samenleving. Zulke uitspraken werden tot dan toe vrijwel uitsluitend opgetekend uit de mond van Hans Janmaat, de leider van de Centrumdemocraten. Hoeft geen doelbewuste imitatie door Bolkestein te zijn geweest, maar leek er wel op.

De hardere VVD-lijn past in een Europawijd patroon. Sla bijvoorbeeld de partijprogramma’s er maar op na. Voorbeeld: in de 15 Europese landen waar sinds 1945 onafgebroken verkiezingen zijn gehouden besteedden de VVD plus zusterpartijen gemiddeld 0,4% van hun programma aan kritiek op het ideaal van de multiculturele samenleving – tot 20 jaar geleden. Sindsdien ligt dat gemiddelde hoger (2,4%). Imitatiegedrag? Zou kunnen.

Imitatietactiek lijkt vooral ingegeven door concurrentieoverwegingen. In drie landenvergelijkende onderzoeken – van Tarik Abou-Chadi, van Kyung Joon Han en van mij – is bewijs gevonden voor ‘besmetting’ door anti-immigratiepartijen. Hoe meer electoraal gewin voor die partijen, des te meer de andere partijen anti-immigratie worden. Misschien is de VVD langzaam ‘besmet’ geraakt na PVV-zeges en recente peilingen.

Heeft zulke imitatietactiek het beoogde effect? De opzet van imitatie, zo is de gedachte, is om kiezers van de anti-immigratiepartij te ‘stelen’ door dezelfde beleidsstandpunten in te nemen. In een invloedrijke studie stelt Bonnie Meguid dat kiezers zouden overlopen naar een gevestigde partij zodra gevestigde partijen de standpunten van de anti-immigratiepartij overnemen. Meguid meent hier ook enig bewijs voor te vinden.

Daar geloof ik niks van. Anti-immigratiekiezers die op de PVV hebben gestemd gaan niet zomaar naar de VVD. Daar is meer voor nodig dan louter imitatie. In mijn boek stel ik dat het stelen van kiezers alleen werkt als de anti-immigratiepartij geen invloed (meer) heeft op beleid. Bijvoorbeeld als de partij wordt geboycot. Meguids bewijs voor effect van imitatie blijkt dan ook niet robuust – behalve aangaande partijen die worden geïsoleerd.

Dat is geen nieuwe stelling. In een studie uit 2006 over Duitse en Oostenrijkse partijen sprak David Art al het vermoeden uit dat een combinatie van imitatie en isolatie effectief was tegen “rechts populisme.” En Teun Pauwels weet de nederlaag van Vlaams Belang in 2009 aan een combinatie van het cordon sanitaire rondom de partij plus het kopiëren van haar beleidsvoorstellen door twee rivalen, de N-VA en de Lijst Dedecker.

Wat wel nieuw is in mijn boek, is dat ik verklaar waarom die combinatie effectief is, dat ik niet alleen kijk naar anti-immigratie- maar ook naar communistische partijen, dat ik me baseer op observaties in 15 landen sinds 1944, en dat ik bovenstaande ideeën rigoureus toets. Dit resulteert in (experimenteel en non-experimenteel) bewijs dat genoemde partijen stemmen verliezen als ze tegelijkertijd worden nageaapt en gemarginaliseerd.

Na-apen en marginaliseren, kan dat samengaan? Zeker wel. Bolkestein deed dat bijvoorbeeld. Enerzijds verwoordde hij in 1991 “dezelfde zorgen als Janmaat,” zoals UvA-hoogleraar Jean Tillie schrijft in zijn boek Gedeeld land. Anderzijds behandelde Bolkestein Janmaat als verstotene: “U hebt zichzelf buiten de discussie geplaatst. Een dialoog tussen ons is onmogelijk.” Bolkesteins tactiek wordt algemeen als succesvol beschouwd.

In de huidige situatie is dus cruciaal in hoeverre kiezers verwachten dat Wilders invloed gaat hebben. Zolang de PVV geïsoleerd lijkt zullen haar in 2012 verloren kiezers niet gauw terugkeren. Op deze kiezers jagen de papegaaiende partijen. Er is een kleine kans dat die kiezers Bram Moszkowicz of Hero Brinkman als serieus alternatief gaan zien. Via de harde lijn poogt de VVD dit wellicht voor te zijn en die kiezers aan zich te binden.

Zo houden anti-immigratiekiezers voorlopig invloed op het asielbeleid. Met of zonder Wilders.

  1. 1

    In een studie uit 2006 over Duitse en Oostenrijkse partijen sprak David Art al het vermoeden uit dat een combinatie van imitatie en isolatie effectief was tegen “rechts populisme.”

    Ik zie niet in hoe het letterlijk kopieren van rechts populisme dit rechts populisme effectief kan tegengaan. Volgens mij verspreid je het rechts populisme dan juist.

  2. 2

    Ik krijg zeker op een dag als deze, toch wel een bittere smaak in de mond, wanneer ik geconfronteerd word met de moderne nazi-varianten in de politiek:

    Op de hoek van de straat staat een PVV VVD’er,
    ’t Is geen mens, ’t is geen dier, ’t is een farizeeer.
    Met een pamflet in de hand, staat hij/zij daar te venten.
    En verkoopt het liberalisme, voor slechts enk’le centen.

    Vrij naar:

    Op de hoek van de straat staat een NSB’er,
    ’t Is geen mens, ’t is geen dier, ’t is een farizeeer.
    Met de krant in de hand, staat hij daar te venten.
    En verkoopt zijn Vaderland, voor slechts enk’le centen.

  3. 3

    Na-apen en marginaliseren, kan dat samengaan? Zeker wel. Bolkestein deed dat bijvoorbeeld. Enerzijds verwoordde hij in 1991 “dezelfde zorgen als Janmaat,” zoals UvA-hoogleraar Jean Tillie schrijft in zijn boek Gedeeld land. Anderzijds behandelde Bolkestein Janmaat als verstotene: “U hebt zichzelf buiten de discussie geplaatst. Een dialoog tussen ons is onmogelijk.” Bolkesteins tactiek wordt algemeen als succesvol beschouwd.

    Dat is geen succes als je verwerpelijke ideeën overneemt. Het doel is niet de PVV te vernietigen, maar hun abjecte gedachtegoed waarin hokjesdenken, discriminatie en haat de hoofdrol spelen.

    Sterker nog: liever Wilders die met enge plannetjes komt dan een partij die daadwerkelijk kans maakt dit soort ideeën ten uitvoer te brengen. Uitsluiting zonder imitatie, dus. Laat hem maar nutteloze stemmen trekken en op de zijlijn roepen.

    https://youtu.be/DzF01Z15gI0?t=26m7s

  4. 5

    @0: “wel nieuw in mijn boek is dat ik verklaar waarom die combinatie effectief is … ook naar communistische partijen”
    – zonder voorbeelden blijft deze bewering in lucht hangen.

  5. 6

    Er zit geen electorale logica achter het huidige asielbeleid, maar gewone huis tuin en keuken logica. We kunnen eenvoudig niet iedereen in de wereld met een lager welvaartsniveau dan bij ons in Nederland herbergen. Financieel niet, qua huisvesting niet en qua sociaal draagvlak niet. Als je geen massale volksverhuizing wilt uit de armere landen zit er niets anders op dan een streng immigratiebeleid te voeren. Dat de Islamitische cultuur niet helemaal strookt met liberale Ideeën lijkt me al helemaal geen uitleg nodig te hebben, zelfs de PvdA komt af en toe in verlegenheid met besluiten van hun Islamitische partijgenoten.

    Het is een misverstand te denken dat de VVD met de PVV concurreert, de meeste PVV kiezers komen van de SP en de PvdA. De oude PvdA wijken hebben namelijk de meeste immigranten opgevangen en Henk en Ingrid waren er niet altijd even blij mee dat hun Oerhollandse spruitjeswijk veranderde in een multiculti circus. Niet voor niets heeft Wilders bijna het hele sociaal economische programma van links overgenomen, en niet voor niets is de SP altijd heel stil als het om immigratie gaat, die weten dat ook.

    Om te weten wat PVV’ers van de VVD vinden, moet je de reacties op PVV sites als Elsevier en de Telegraaf maar eens lezen, Rutte en de VDD zijn hun grootste vijand. Je kan het ook zien aan de zetelwissels bij verkiezingen en prognoses, die schuiven vooral heen en weer tussen SP/PVDA en PVV enerzijds en D66/CDA en VVD anderzijds, zelden tot nooit andersom. bij moties staat Wilders daarbij veel vaker zij aan zij met Roemer dan met Rutte, voor de VVD heeft het dus geen enkele zin in die vijver te gaan vissen.

  6. 7

    Een asielbeleid gericht om deze mensen op te vangen in landen als Roemenië, Bulgarije, Slovenië, Kroatië, dit zijn ook landen die bij de EU horen en waar plaats genoeg is. Waarom moet alles toch richting Nederland, Denemarken, Duitsland? Het zijn geen economische vluchtelingen, begrepen van de VVD dat dit niet meer kan. Dus zorg voor een eerlijke spreiding .Met de macht van de VVD in de EU kunnen zij dit toch wel regelen. Zijn ook voorstander van het vernieuwde rekenmodel zodat we weer honderden miljoenen meer mogen afdragen. Nou Henk NSB mentaliteit past toch erg goed bij de VVD hoor. Wat denk je van de kliklijnen. Klikken of er geen sigaretje wordt opgestoken in een kroeg, VVD. Kliklijn of iemand met een bijstandsuitkering geen hekje schildert van de buren, VVD. Klikken en elkaar verraden toch echt VVD beleid. Oh ja wacht even geldt niet voor bankiers en ander tuig van de financiële maffia, naar goed liberaal gebruik moet er wel verschil blijven.