Blijven verrassen

De zaterdagcolumn van Felix Rottenberg uit de papieren editie van het Parool verschijnt iedere zondag, maandag of dinsdag op Sargasso.

De opdracht aan minister Rita Verdonk voorlopig geen uitgeprocedeerde asielzoekers uit te zetten, heeft grote politieke betekenis. Het laat zien dat in de nieuwe Tweede Kamer een krappe maar unieke meerderheid is, zonder het CDA, die de sociaalrechtvaardige as genoemd kan worden. Dit zet druk op de kabinetsformatie.

Het heeft in CDA-kringen de vreugde over de verkiezingsuitslag behoorlijk getemperd. Ongemak is ervoor in de plaats gekomen, en onzekerheid. CDA’ers in de Raad van State en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid schieten hun collega’s van de PvdA aan: “Wij zullen het in hoge mate samen moeten doen, dat is belangrijk om vast te stellen, toch?” Heel lastig, heel moeilijk, noemen CDA’ers een coalitie met de SP. Zo’n kabinet brengt geen stabiliteit, vinden ze, alleen al door het bekrompen denken van de SP over Europa en de internationale verhoudingen.

Iedereen kijkt de kat uit de boom. PvdA en SP hebben informeel nog geen diepgaande gesprekken gevoerd. Op een vrolijke manier ontlopen zij elkaar.

De vraag is: hoe ver reikt de moed van Wouter Bos en Jan Marijnissen? De SP-leider beschikt over een uitstekende kennis van de politieke geschiedenis van de laatste dertig jaar. Hij zal zich maar al te goed herinneren hoe D66 na de comeback van Hans van Mierlo altijd de verliezende partij was in kabinetsformaties.

Marijnissen zal ook beseffen dat de progressiefste regering die Nederland ooit heeft gekend, het kabinet-Den Uyl, alleen tot stand kon komen door de wijze en listige manoeuvres van informateur Jaap Burger. Zijn brieven aan de onderhandelende fractievoorzitters zijn gebundeld in een boekje van Gerda Brautigam. Er staan wenken en adviezen in die Bos en Marijnissen 33 jaar na dato nog steeds van pas kunnen komen. Ze moeten vooral informateur Rein Hoekstra blijven verrassen. Bijvoorbeeld door de mogelijkheid aan te reiken dat een regeringscoalitie van PvdA, SP en CDA een zogenoemd extraparlementair karakter kan krijgen. Dit kan door een beperkt regeerakkoord op te stellen, dat vier essentiële doorbraken mogelijk moet maken:

• Een royaal generaal pardon voor asielzoekers en illegalen;
• Twee ministeriële commissies die voor de zomer met uitvoerbare
oplossingen komen voor de financiering van de AOW en de beperking van
de hypotheekrenteaftrek;
• Een langdurig investeringsprogramma voor de zorg en de aanpak van
achterstandswijken;
• Het overdragen van bevoegdheden van het ministerie van Onderwijs aan
steden en regio’s.

Met zo’n akkoord binnen bereik is het niet ondenkbaar dat de SP een ongewone stap zal zetten en onafhankelijke ministerskandidaten zal voordragen, om dat extraparlementaire, brede karakter van een kabinet te benadrukken. Dus Pieter Winsemius op Volkshuisvesting en Integratie (!) en de voorzitter van de Academie voor Wetenschappen, Frits van Oostrom, als minister van Onderwijs.

Dat is dan meteen ook een oproep aan het CDA en de PvdA: benoem kandidaten van buiten het partij-establisment. Deze kabinetsformatie kan in Nederland iets losmaken: de druk van een meerderheid van Kamerleden die zich verenigt rond een aantal belangrijke sociale thema’s biedt mogelijkheden. Maar dat vraagt wel om atypische onderhandelingen. Het is aan Bos en Marijnissen die af te dwingen.

Felix Rottenberg
Columnist Het Parool en associate-redacteur VPRO Tegenlicht.

  1. 1

    Felix, de noodzakelijke sfeer van vertrouwen krijg je op deze manier geheid niet. Deze taktiek is een garantie om het CDA keer op keer in de gordijnen te jagen. Als dat de bedoeling is zijn er snellere manieren om met andere coalities aan tafel te krijgen. Het land moet wel bestuurd worden, door een stabiel gevormd kabinet. Juist nu om extra-parlementair te werk te gaan zal eventuele steun van niet-kabinetspartijen doen verdampen.

    Het voorbeeld van de vier punten, m.u.v. #3 misschien, is ook geen lokkertje voor het CDA. En zeker na de taktisch onhandige motie over de uitzettingen zal de leider van de grootste partij zich wel twee keer bedenken om dit soort wegen in te slaan.

    Beetje kansloze exercitie, naar mijn bescheiden mening.

  2. 2

    Ook – misschien juist – voor zo’n experiment is een basis van vertrouwen nodig. Klinkt cliché en zweverig. Het gaat erom dat de drie er zin in hebben. Elkaar wat gunnen, zodat het geen territoriumgevecht wordt. Ik vraag me af of de geesten daar rijp voor zijn.

    Bovenstaand voorstel gunt weinig aan het CDA. Welke CDA-er voegt een mooi puntje toe?

    Vb. nog een commissie erbij die bedenkt hoe je de vrijheid van onderwijs hoog kan houden en kan combineren met gemengde scholen?

    Of: we doen weer vier jaar niks aan milieu?

  3. 3

    Beste Felix, wederom piest de PvdA (en zijn cornuiten) kompleet naast de pot (om maar naar een plastische verwoording te grijpen). De meest minimale meerderheid wordt mis-interpreteerd als vermeende nieuwe politieke realiteit en misbruikt om een politiek controversieel onderwerp af te dwingen.

    Daarnaast is het punt totaal niet relevant voor Nederland, slechts een opgelazen scheet uit de darmen van links Nederland en verheven tot een soort Heilige Graal van politiek handelen.

    Ik ga voor het gemak maar even voorbij aan het sfeerbederf dat het in de onderhandelingen voor een nieuw kabinet kan/zal veroorzaken.

    Het lijkt mij dat de sfeer van strijd- en breekpunten de noodzaak van het stellen van de juiste prioriteiten weer overschaduwt… Maar dat kenden we al van uw club (zeventiger jaren)

    Felix, ga je schamen!

  4. 4

    Wat Felix Rottenberg schrijft doet zijn achternaam eer aan. Realiteitszin is ver te zoeken.
    Navelstaren viert in het schrijven hoogtij, de situatie t.o.v. Den Uil is totaal niet met elkaar te vergelijken. We hebben de Euro, energievoorziening is europees en buitenlandsbeleid zal meer europees worden.
    Hierover hoor of zie je niets, samenwerking op europees niveau is een vereiste om te overleven, niet je terugtrekken in een schuilkeldertje.

  5. 5

    En dan ook weer die naieve HBO-neiging, altijd zo contraproductief als de pest. De beste wetenschappers van hun werk afhalen en manager (minister, professor) laten worden.

  6. 6

    Deze column toont idd. weinig realiteitszin. Ik ben het zelden eens met Marcel van Dam, maar wat deze vanochtend op de radio zei klopt:
    1. Wouter Bos speelt met vuur en maakt een blunder (mijn woorden) door een generaal pardon te forceren buiten de onderhandelingen om
    2. een coalitie tussen CDA, PvdA en SP komt alleen tot stand indien dit volledig wordt dichtgetimmerd, tot in alle hoeken en gaten. Het CDA wil voorkomen voortdurend vanuit links in de flank te worden verrast. Dit wordt alleen maar duidelijker door het gedrag van Bos rondom de paronregeling.
    3. Rottenberg stelt zelfs een pardon voor voor alle illegalen?! Dream on.

  7. 8

    Wat is in godsnaam het voordeel van het overdragen van verantwoordelijkheden van het ministerie van OC&W naar “steden en regio´s”? Daar krijg je toch alleen maar meer burocratie mee?

  8. 10

    @NetteHeer: gaat u toch vissen vangen op de Alblasserwaard met uw kleinkind en uw werphengeltje. Politiek is macht, als er een meerderheid is voor een sociaal rechtvaardig kabinet, waarom dan nog onderhandelen met het sexueel-onderontwikkelde CDA, dat liever met de pedo-fascisten-vriendin Verdonk een kabinet vormt hoe dan ook en daarmee vieze spelletjes speelt. Hupsekee, aan de kant met die fascisten handel, en een politiek correct kabinet dat zich alleen nog maar bezig houdt met het herstellen van de sociale waardigheid in Nederland: Generaal pardon, onderwijs, zorg, sociale cohesie, etc. ala Paars maar dan op sociaal gebied.

  9. 12

    @TRS: de kamer heeft geenzins een generaal pardon afgedwongen of willen afdwingen, het is enkel een stop in het uitzettingsbeleid tot er een kabinet is wat eventueel kan overgaan to generaal pardon.

    Mijns inziens is het eerder het CDA wat op zoek is naar draadjes om maar geen kabinet te hoeven vormen met SP, PvdA.

  10. 13

    De formatie is helemaal niet zo moeilijk, maar dan moet het CDA (lees Balkenende) wel willen. En nu heb ik eerlijk gezegd het idee dat JP de formatie het lieftst tot mei volgend jaar wil rekken om zo het regeerakkoord van 4 jaar geleden volledig uit te voeren voordat ‘links’ de boel voor hem verziekt.

  11. 16

    TRS: Goh echt? Vandaar dat ze zo snel aan het formeren en druk coalitie aan het vormen zijn. Vandaar natuurlijk ook dat Balkenende zoveel kritiek heeft op de Kamer… zij demissionair, de Kamer dus ook?

  12. 17

    “sociaalrechtvaardige as”

    Nou, wat sociaalrechtvaardig om al die asielzoekers een pardon te verlenen. Wie krijgen dan een pardon en wie niet? Wat oneerlijk tegenover bijvoorbeeld al die asielzoekers die zich aan de regels hielden en daardoor het land recent zijn uitgezet.

    Tuurlijk moeten we rechtvaardig omgaan met iedereen. Maar ‘zomaar’ vanuit het pluche een algemeen generaal pardon uitvaardigen? Links moet eens niet zo generaliseren.

    Het lijkt allemaal zo ‘aardig’ en sociaal correct, maar vraag aan een kind of ie spruitjes wil eten of een lollie. De linkse partijen zijn bezig lollies uit te delen. Leuk voor de korte termijn…

  13. 18

    Wat niet zo handig lijkt aan die motie van Bos is dat het Balkenende een kans geeft voor open doel te scoren: met die linksen kan ik niet samenwerken, I am not amused. Zag ik trouwens niet zojuist op teletext, dat JP de kamer de les leest en ze vertelt waar ze zich mee moeten bezighouden? Hij ontwikkelt zich tot een nieuw soort dictator, met de Bijbel in de hand, wat we trouwens gewend zijn van dictators, al was het bij Saddam de Koran. Het lijkt mij niet zo gek te denken, dat Balkenende binnenkort, na wat gerotzooi, net als de vorige keer tot de conclusie komt dat hij alleen met zijn maten van de VVD een regering kan vormen, ook al zegt iedereen dat dat niet kan. Bij Balkenende wel, dat zagen we al eerder.

  14. 19

    @TRS: nee, er is mede over gedebateerd maar de motie verhaalt specifiek alleen over het stoppen van uitzetting tot het nieuwe kabinet er is (waarbij er vanuit gegaan wordt dat er een generaal pardon zal komen).

    Het vertroebeld wel de discussie enorm omdat de indruk wel gewekt wordt dat er meteen op het generaal pardon is afgestormd. Maar het punt is alleen dat de kans groot is dat een nieuw kabinet tot een generaal pardon zal willen komen (of de kamer het zal willen afdwingen) en de asielzoeker die daaronder valt nu in de tussentijd peentjes moet gaan zweten of dat kabinet nu al geformeerd is.

  15. 22

    @TRS: kan de motie zelf zo snel niet terug vinden, voorlopig even hier: “In die motie wordt de regering één verzoek gedaan, namelijk om in afwachting van de definitieve behandeling van een pardonregeling geen onomkeerbare beslissingen te nemen en stappen te zetten” Aldus André Rouvoet. Bron. Elke meestemmende partij heeft dit ook vrij duidelijk op haar site geplaatst.

    Zal nog even verder zoeken ..

  16. 23

    @CiNNer ea: Ik heb de motie even uit Parlando gevist en op Sargasso gezet zodat iedereen de oorspronkelijke tekst kan nalezen:
    http://www.sargasso.nl/parlando/KST103483.rtf

    Slot deel is als CiNNeR zegt:
    verzoekt de regering in afwachting van de definitieve behandeling van deze pardonregeling door de nieuwe Tweede Kamer, ten aanzien van deze groep geen onomkeerbare beslissingen en stappen te nemen,

  17. 26

    @TSR: dat viel meteen vorige week al op, er is vrijwel geen media te vinden die niet te kort door de bocht heeft bericht hierover (gek genoeg klopte RTL4 met vlagen wel). Evenals Balkenende en Verdonk overigens.

    Jammer want ik denk dat half Nederland daarom slecht geinformeerd is waar het nu eigenlijk om gaat.