Author Archives: Tom van Doormaal
Hoe de overheid achter de buurt aanhobbelt
Kunnen we de energie in de samenleving planmatig gebruiken? Het is de vraag of dat moet. Maar als er een neo-liberale beweging gaande is in de politiek, is een kleinere overheid ons deel. Dat betekent dat in de samenleving meer zelfregulerende mechanismen moeten groeien.
Mensen hebben vaak een rode draad in hun cognitieve en sociale bestaan. “Initiatiefnemers gezocht” was de titel van het congres en de redactie van Sargasso bedacht dat ik er heen moest. Dat was goed gezien. Mijn rode draad begon met coax-kabel aan elkaar knopen in de Bijlmermeer, in de gigantische ruimtes tussen hoge flats. Dan vertelden wij elkaar dat we de relaties tussen mensen verbeterden en vielen in een cynische lachstuip: niet omdat het zo grappig was, maar omdat de ruimte zo totaal vervreemdend was. Sociaal kon je de Bijlmer niet noemen: de globalisering sloeg daar hard toe: talloze culturen en talen, massale immigratie uit Suriname en versnellende migratie de Bijlmermeer uit: richting Purmerend en later Almere. Daardoor was het lastig een sociaal bevredigend bestaan op te bouwen. Met de activisten lukte dat het beste. (meer…)
Toeval is logisch
Het is een Cruyffisme, uit het boekje ‘Toeval is logisch’, van Pieter Winsemius. Cruyff vond dat het Laudrup aan de primitieve woede om te winnen ontbrak en zette hem bij Barcelona aan de kant. Het is een mooie uitdrukking. Het boekje van Winsemius is prima, maar met deze uitdrukking doet hij weinig. Ik zie Mark Rutte en Geert Wilders met modder gooien over hun botsingen in het Catshuis en denk er over na: ooit leek Wilders bezeten van een primitieve woede om te winnen. Maar misschien heeft Mark Rutte er wel meer van. Of is dat ‘framing’ van Wilders, die van zichzelf een lieve underdog maakt, die het tegen de pitbull Rutte moet afleggen?
Winsemius heeft veel gaven en die van het woord hoort er zeker bij. Ooit was hij mijn minister en schreef ik een speech voor hem. Gebruik is dat de voorlichters dan melden wat zij aan de bewindsman hebben doorgezonden en van die tekst wordt vrijwel nooit afgeweken. Soms wordt er wat geïmproviseerd; Gerrit Brokx vlocht er altijd wel een paar grappen tussen. Maar de tekst bleef. Alleen Winsemius was in mijn geschiedenis volkomen eigenzinnig: hij knipte in mijn basistekst, waarvan ik hier en daar nog een alinea hoorde uitspreken. Niet erg voor een ambtenaar, wel opmerkelijk.
In zijn boeken over Cruyff laat hij zich zien. (meer…)
De schrale kleine overheid
Het is bijna een cliché om voor een kleinere overheid te zijn: zoals de demissionaire Rutte zegt, “we moeten de mensen in hun eigen kracht zetten.” De overheid moet kleiner, bedoelt hij, dus de mensen moeten meer zelf doen. Het Congres van Bestuurskundigen, deze week in Utrecht ging over die veranderende verhouding tussen bestuur en samenleving. Wat betekent zo’n uitdrukking? Hoeveel beroep kun je doen op vrijwilligheid?
Het thema van het congres was het benutten van de kracht in de samenleving. Dat kun je nogal uiteenlopend in vraagstellingen omzetten: het woord “participatie” viel me wat te vaak. In veel gemeenten wordt vrij krampachtig getracht de participatie van de burger te vergroten. Maar waarom zou dat precies moeten? Waarom moet de burger persé deelnemen aan een spel waarvan hij de mop niet in ziet? Ik leerde vroeger van mijn docenten dat de burger heus wel participeert, als het maar als zinvol en effectief wordt ervaren. Het woord participatie roept een verdenking op, n.l. dat het vooral een strategie is waarmee vermolmde bestuursvormen zichzelf pogen te legitimeren. (meer…)
Europa en de verkiezingen
Het was de Amsterdamse politicoloog Meindert Fennema, die een onaantrekkelijk beeld voorzag: de oppositie van de PVV en de SP, met hun gemeenschappelijk anti-europese standpunten als voornaamste diskwalificatie. We moeten er nog even op wachten, maar als beide partijen behoorlijk scoren in september, dan dreigt een scheidingslijn in de politiek, met Europa en de euro als de grote verdelers. Dat zal de handelingsvrijheid van een nieuwe regering beperken.
Het standpunt van de PVV vat ik ruw samen: “grenzen dicht, de gulden terug, geen Brusselse dictaten.” Het is niet mijn visie, maar het heeft een zekere consistentie. Vanuit Amerika roept Wilders ons toe dat we de EU moeten verlaten. Dat is, ondanks de consistentie, een breuk met alle tradities in de Nederlandse politiek. Waarom?
Duitsland stortte Europa en de wereld in de vorige eeuw twee keer in een vernietigende oorlog. De meeste Duitse regeringen na 1945 wilden een sterk Europees verband, waarin de Duitse ambities zouden kunnen worden beteugeld. “Met Moffen moet je Moffen vangen”, zou mijn vader zeggen. Maar het was een achtenswaardige politieke lijn.
Alleen komt de geschiedenis altijd met verrassingen. (meer…)
De uitverkoop van de sociale woningmarkt
Politici die zichzelf prijzen en elkaar bedanken vervullen mij met argwaan. Zeker, het parlement toonde daadkracht en het midden hervond zich. Maar wat is precies de historische ingreep in de woningmarkt?
De hypotheekrente aftrek staat niet meer als een huis. Dat is mooi. Maar hoe verhouden zich de maatregelen op de koopwoningmarkt zich tot die op de huurmarkt? Wie het heeft gehoord, deze week, mag het zeggen. Mijn tenen voelen een grote vijandigheid jegens de sociale woningbouw.
Zie bijvoorbeeld het pleidooi voor nationalisatie van woningcorporaties, van oud projectontwikkelaar Strijland. Het moet niet gekker worden, denk je dan. Woningcorporaties zijn ontstaan als particulier initiatief, van beroepsgroepen, kerkelijke organisaties vakbonden. Zij hadden een eeuw lang steun van alle politieke hoofdstromingen in ons land, als expressievorm van zelforganisatie, emancipatiedrift of soevereiniteit in eigen kring. (meer…)
Vol op het orgel
“Vol op het orgel”, ´kent u die uitdrukking?’ zou dominee Gremdaat zeggen. Het was de reserve van Ab Klink, destijds onderhandelaar van het CDA, in de aanloop naar het kabinet Rutte. Hij zag de risico’s van de beledigende retoriek van Wilders. Klink had het niet zo op de politicus Wilders en dat zat meer in zijn stijl, of juist gebrek daaraan, dan in de inhoud van de PVV.
Niet alleen ingetogen mannenbroeders, maar ook eigen partijgenoten (toen VVD) hadden weinig op met de eigenzinnige grofheid van Wilders. Een andere preferente getuige, Jozias van Aartsen, was fractieleider van de VVD, toen Wilders daar zijn vertrek regisseerde. Frustratie van de fractieleider, wellicht, maar: “Op enig moment zal Wilders je verlaten”.
Dat moment hebben we nu. De PVV heeft een programma met een mengsel van rechtse en linkse posities. De rechtse stellingen zijn gretig omarmd door CDA en VVD, de linkse zijn wat afgekocht, maar niet zo serieus genomen. Door de acceptatie van de rechtse posities is in Nederland een kil klimaat ontstaan en is de internationale reputatie van ons land behoorlijk beschadigd. De linkse sentimenten van de PVV zijn nogal onderschat. (meer…)
Amerikaanse vrouwen en de presidentsverkiezing
Merkwaardig verkiezingsonderzoek: Mitt Romney heeft de meeste steun van getrouwde vrouwen, maar Obama van alleenstaande vrouwen. Dat kan mij langdurig bezighouden. In de Playboy stond ooit een spotprent over een verkiezingscampagne: een ontwerper houdt een affiche op, met de leuze “He’s a sexy bastard”. Maar de kandidaat aarzelt of het werkt. Zou Obama “a sexy bastard” zijn en verklaart dat dit merkwaardige feit? En wat doet Romney dan precies met de gehuwde vrouwen?
In Amerika vinden de Republikeinen dat armoede je eigen schuld is. Het gaat misschien te ver om Amerika een sociaal-darwinistisch land te noemen, maar wat doet de politiek in een land waar een verplichting je te verzekeren tegen geneeskundige risico’s als ongrondwettig dreigt te sneuvelen? Dat is een onrustige vraag. In het onderzoek van Wilkinson en Picket (The Spirit Level) scoort Amerika slecht op de sociale en lichamelijke volksgezondheid. Een harmonieus Amerika is ook voor de wereld van groot belang.
(meer…)
‘Zonder respect sterft het zelf’
De VARA heeft drie documentaires gemaakt over vrijheid, gelijkheid en broederschap. Woensdag a.s. is de eerste aflevering, de volgende twee staan geprogrammeerd voor de twee dagen daarna. Mijn advies is er goed voor te gaan zitten. Het zijn drie afleveringen van ongeveer 50 minuten elk, maar ze geven op een boeiende wijze aandacht aan de grote politieke en psychologische discussies die de staat van onze samenleving bepalen.
Pleit de VARA voor een nieuwe Franse Revolutie? Dat nu ook weer niet. Wie het fameuze pamflet “Tien over Rood” opslaat, ziet dat al eerder de begrippen van de Franse Revolutie als inspiratie voor sociaal-democraten hebben gewerkt. Het ideologisch strijdmiddel dat tegen de adel en de kerk in 18e eeuws Frankrijk is gebruikt, kan misschien structuur geven aan het noodzakelijke verweer tegen het neo-liberale marktdenken en de mensopvatting die daarmee samenhangt. Zijn de sociaal-democraten dan in de war en hoe erg is dat?
De historicus Judt situeert het probleem van de socialisten in 1989: “The failure and the collapse of the Soviet Union undermined not just communism, but a whole progressive narrative of advance and collectivisation.” Daar zit iets in: de val van het communisme ondermijnde het vooruitgangsgeloof van de linkse wereld. (meer…)
Doorstromingsheffing
Dit kabinet stelt “orde op zaken”, maar op de woningmarkt nog even niet. Het voorstel over het kooprecht voor huurders kan als ondoordachte onzin worden afgedaan. Wat er in het Catshuis is verzonnen over de hypotheekrente is nog even geheim, dus de woningmarkt lijkt nog een maanlandschap, dor en levenloos. Maar over de extra huurverhoging voor de scheefwoners is verwarring: de helft van de woningcorporaties ziet er wel iets in.
De formulering in het regeerakkoord luidde: “De doorstroming op de huurmarkt wordt bevorderd door voor huurders van een gereguleerde woning met een huishoudinkomen van meer dan 43.000 euro een maximale huurstijging van inflatie+ 5% toe te staan.” (Concept Regeerakkoord VVD-CDA, 30 september 2010, p.46)
Dat was op zich een boeiende streep door parlementaire discussies over inkomens, huurniveau en doorstroming. Daarmee werd bedoeld dat mensen die voldoende verdienden naar duurdere woningen zouden verhuizen. Nooit kon er iets op dit gebied; en dan ineens wordt er iets mogelijk gemaakt dat er op lijkt. Dat is opmerkelijk.
(meer…)
De inspiratie van Diederik Samsom
Niet vaak gebeurd: een nieuwe partijleider, die ook een eigen inhoudelijk kleur probeert te geven aan het politieke discours. Een speech en een presentatie van “keuzes voor de toekomst van Nederland”: toen mijn printer ophield met ratelen lagen er 56 pagina’s in het bakje. Dat is op zijn minst een stevig gebaar naar de achterban en de wereld.
Ik vind dat lovenswaardig, al zeg ik er onmiddellijk achteraan dat ik al jaren lid ben van zijn politieke vereniging. Dat ik welwillend gadesla wat de nieuwe PvdA-leidsman doet, is dus niet vreemd. Maar ik ben ook een autonome denker, dus ik wil ook een oordeel over de inhoud geven. En de oplettende lezertjes begrijpen het al: dat valt nog niet zo mee.
(meer…)
