Het politieke lied en de “Liedermacher”
Singer-songwriters zijn er tegenwoordig genoeg, maar eigenlijk zijn ze helemaal niet meer politiek. Het politieke lied wordt haast niet meer gezongen en dat is weleens anders geweest. Zo kende bijvoorbeeld Duitsland in de jaren ’60 tot ’80 van de vorige eeuw heel veel politieke singer-songwriters, of “Liedermacher” zoals zij zich noemden. De meest bekende Liedermacher in Nederland is geloof ik Reinhard Mey, die van het deuntje van Met het oog op morgen, maar hij was niet politiek, dat waren anderen.
Wolf Biermann bijvoorbeeld. Biermann volgde vermoedelijk het in die tijd frequent gehoorde advies “Als het je hier niet bevalt, donder toch op naar Oost-Duitsland” op, want hij ging uit idealistische motieven van West- naar Oost-Duitsland verhuizen. Toch had hij daar later ook kritiek op de politieke machthebbers en dat hebben ze hem niet in dank afgenomen. Toen hij 1976 voor een optreden in West-Duitsland was, kreeg hij te horen dat hij niet meer terug mocht komen naar Oost-Duitsland – “ausgebürgert”:
Later maakte hij in “Die Ballade von den verdorbenen Greisen” onmiskenbaar duidelijk hoe hij over de politieke machthebbers van Oost-Duitsland dacht nadat zijn aanvankelijke idealisme was verdwenen:
Hannes Wader was meer een hardliner. Tot 1991 was hij lid van de West-Duitse communistische partij DKP. In de tijd van generaal Jaruselski en Lech Walesa had hij het tijdens een concert over de hulp die nodig was voor de onderdrukte volkeren op aarde. Daarmee doelde hij natuurlijk vooral op landen in Zuid- en Midden-Amerika, maar een wijsneus uit het publiek riep: “En in Polen!” “Ja,” zei Hannes Wader, “ook in Polen heeft de partij nog veel te doen.” Hannes Wader heeft vele mooie liedjes gemaakt en op de gitaar kan hij best aardig tokkelen. De teksten zijn niet altijd politiek, soms zijn ze het gewoon helemaal niet, maar ik geloof dat bij Hannes Wader ook niet-politiek politiek is, tenminste is dat vroeger zo geweest. Een van zijn bekendste liedjes is het iets minder politiek lijkende “Heute hier, morgen dort”:
Franz Josef Degenhardt is geloof ik een Liedermacher van het eerste uur. Afgelopen november is hij op bijna 80-jarige leeftijd overleden. Een van zijn meest bekende liedjes “Spiel’ nicht mit den Schmuddelkindern” dateert al van 1965… Schmuddel is ook zo’n woord, hoe moet ik dat vertalen? ‘Ongewassen’ treft het in dit verband geloof ik het beste. Speel niet met de ongewassen kinderen. Het gaat over klassenverschillen en ik geloof in het begin ook over zijn eigen jeugdherinneringen. Een telg uit een burgerlijke familie trekt het liefst op met de ongewassen kinderen uit een lagere sociale klasse. Zij hangen altijd bij de konijnenhokken rond, waar zij kaart spelen en bij regen naar de verhalen van rattenvanger “Engelbert dem Blöden” luisteren. Zijn ouders halen hem daar weg door hem een strenge burgerlijke opvoeding te geven. Hij vervreemdt van de ongewassen kinderen en wordt een rijke patser die een leven in luxe leidt totdat hij een auto-ongeluk heeft. Daarna is hij niet meer goed bij zijn hoofd en gaat vervolgens toch weer met de ongewassen kinderen optrekken, nu als opvolger van rattenvanger Engelbert dem Blöden. Toch is het niet meer wat het is geweest. Een van die kinderen gaat hij lastigvallen en dat wordt zijn dood. Kort samengevat. Wie een beetje met de taal uit de voeten kan, vindt het volledige verhaal in het lied zelf:
Ik weet niet waarom zulke liedjes tegenwoordig niet meer gemaakt worden. Aan de ontbrekende actualiteit kan het eigenlijk niet liggen. Schmuddelkinder en rattenvangers zijn er nog steeds, dat lijkt me duidelijk.
Boven aan de lijst hoort natuurlijk “Ton, Steine, Scherben” te staan.
http://www.magistrix.de/lyrics/Ton%20Steine%20Scherben/
Wenn der Wecker um halb sechs
fröhlich sein Liedchen geigt,
und ich mit dem linken Fuß zuerst
aus dem Bette steig,
wenn die erste Zigarette
mir halb den Bart verbrennt,
dann sag ich mir:
“Hätt’ste bloß diesen Tag verpennt!”
Guten Morgen!
Wenn ich mich dann aufrapple
und ab zur Arbeit geh
und schon aus der Ferne
meine Firma seh,
den freundlichen Kasten
aus Klinkerstein,
dann sag ich mir:
“Mann, wird das heute wieder fein!”
Guten Morgen!
Wenn ich dann da bin
und vor der Stechuhr steh
und mal wieder ‘n roten Druck
auf meiner Karte seh,
wenn der Alte mich anmacht:
“Panzer! Sie sind schon wieder zu spät!”
Dann sag ich mir:
“Sei froh, wenn bei dir noch was richtig geht.”
Guten Morgen!
Wenn ich in der Frühstückspause
mein drittes Brötchen verschling
und in Gedanken schon wieder
meine Feile schwing,
wenn der Alte mich fragt:
“Panzer, wie geht’s denn so?”
Dann sag ich mir:
“Setz dich erstmal ‘ne Stunde aufs Klo.”
http://www.youtube.com/watch?v=fAGqwO_qNXU
Ook goeie morgen!
Natuurlijk, Ton, Steine, Scherben. “Sklavenhändler” en zo. Bedankt.
Tom Morello, Ani DiFranco, Billy Bragg, toch zo een paar hedendaagse politieke singer-songwriters die ik kan noemen. Of gaat het specifiek over Duitsers?
Dit is ook een hele sterke, maar in het engels:
The nine till five polution blues – http://www.youtube.com/watch?v=r7v5Uy8fxsg
Just left school, nice and clean
Power tool man machine
Steady job, nine to five
Wonder if I’m still alive
I’m completely bored
Nationally insured
Life is not so hard
When they stamp your card
My armpits smell my breath is bad
I look like hell I feel so sad
Rotten fruit between my toes
In my suit I decompose
Standing on my own
My flesh comes off the bone
My boiled potato brain
Tells me that I’m sane
Soon be old, when I die
Another mold, a new supply
See no future, no escape
Mother nature changing shape
The day that I was born
A number on a form
Said that I’d arrived
And must be utilized
9 to 5 pollution blues
Only got my soul to lose
Wish I didn’t have to choose
Standing in a dead man’s shoes
Ik weet niet of het specifiek over Duitsers gaat, maar ook Su noemt slechts 40+ers.
Vraag me wel eens af of engagement bij de generatie van na 1990 überhaupt nog bestaat.
Waarom zou het alleen over Duitsers moeten gaan? In dit verband wist ik toevallig iets over de Duitse Liedermacher en daarom heb ik erover geschreven. Ik kan me voorstellen dat bijvoorbeeld Frankrijk op dat gebied een nog veel rijkere traditie heeft, maar daar weet ik niet zo veel van en daarom heb ik daar niet over geschreven.
Wikipedia verwijst o.m. naar L’Internationale.
Lohues & the Louisiana Blues Club “Nils Holgersson Blues”
Waorumme bennen de nachten hier zo licht?
Scherm die kassen af man…
’t is ja gien gezicht
Middernacht, de vogel zingt zien hoogste lied
Dat al dat licht veur al die rozen is
Ach, dat wet zo’n vogel niet
Van Meppel tot Meppen Dld.
Van Assen tot an Ootmarsum
We hebben allemaol plezier
Van die paar verlichte kassen
De lieve, lieve ganzen
Ze bennen volledig in de stress
Ze bennen desoriënteerd,
Nog nooit zo in de warre west
Van Beilen tot an Nordhorn
Stadsknaol tot an Slagharen
We hebben allemaol plezier
van die oranje licht pilaren
Waorumme bennen de nachten hier zo licht?
Omdat veuruutgang veur de meesten
zich puur op geldverdienen richt
Zelfs in de VS deden ze mee:
Quicksilver Messenger Service – What about me
http://www.youtube.com/embed/OUszp9QFmq4?autoplay=1&loop=1
You poisoned my sweet water.
You cut down my green trees.
The food you fed my children
Was the cause of their disease.
My world is slowly fallin’ down
And the airs not good to breathe.
And those of us who care enough,
We have to do something…….
(Chorus)
Oh…….oh What you gonna do about me?
Oh…….oh What you gonna do about me?
Your newspapers,
They just put you on.
They never tell you
The whole story.
They just put your
Young ideas down.
I was wonderin’ could this be the end
Of your pride and glory?
I work in your factory.
I study in your schools.
I fill your penitentiaries.
And your military too!
And I feel the future trembling,
As the word is passed around.
“If you stand up for what you do believe,
Be prepared to be shot down.”
And I feel like a stranger
In the land where I was born
And I live like an outlaw.
An’ I’m always on the run……………………..
An Im always getting busted
And I got to take a stand……..
I believe the revolution
Must be mighty close at hand…………………..
I smoke marijuana
But I cant get behind your wars.
And most of what I do believe
Is against most of your laws
I’m a fugitive from injustice
But I’m goin’ to be free.
Cause your rules and regulations
They dont do the thing for me
And I feel like a stranger
In the land where I was born
And I live just like an outlaw.
An’ I’m always on the run.
‘t Klink allemaal akelig actueel.
‘zelfs in de VS deden ze mee’ -
het vreemde is juist dat in de VS (en Europa, dus ook Duitsland), ‘counterculture’ de grote moneymaker was. Woodstock, al die zogenaamd maatschappijkritische hippe gasten werden geplugd zoals tegenwoordig BlingBling.
Een prima band zoals Blood Sweat & Tears verloor z’n contract omdat ze op een soort vriendschapstournee gingen naar de USSR. Waren ze op eigen initiatief gegaan dan was het prima geweest, nu heulden ze met het establishment omdat de tournee door het ministerie van buitenlandse zaken georganiseerd was.
Ik durf zelfs te betwijfelen of al die gasten werkelijk zo geëngageerd waren, maar gewoon opportunisten.
De breuk is nergens zo duidelijk als in de HipHop. De moord op 2Pac was de scheiding. ‘GangstaRap’ van Public Enemy etc. ging over maatschappelijk onrecht, 2Pac sleepte er nog allerlei complottheorieën bij over Illuminatie en NWO, sindsdien (althans wat er doordringt tot de mainstream) gaat het alleen nog maar over Bling & Ho’s.
De niggers hebben zich af laten schepen met spiegeltjes en kraaltjes.
Bruce Springsteen z’n nieuwe album komt eerdaags uit, en die durft nog wat te zeggen. En misschien maakt één nummer van Springsteen meer los dan 1000 OWS-manifestos. Want rednecks luisteren ook naar die kanjer.
FDJ – Sag mir, wo du stehst…
http://www.youtube.com/watch?v=tyShCNbsplI
Sag mir, wo du stehst,
Sag mir, wo du stehst,
Sag mir, wo du stehst,
Und welchen Weg du gehst!
Zurück oder vorwärts; du musst dich entschließen!
Wir bringen die Zeit nach vorn Stück um Stück.
Du kannst nicht bei uns und bei ihnen genießen,
denn wenn du im Kreis gehst, dann bleibst du zurück
Sag mir, wo du stehst,
Sag mir, wo du stehst,
Sag mir, wo du stehst,
Und welchen Weg du gehst!
Du gibst, wenn du redest, vielleicht dir die Blöße,
noch nie überlegt zu haben wohin.
Du schmälerst durch Schweigen die eigene Größe.
Ich sag Dir: Dann fehlt deinem Leben der Sinn.
Sag mir, wo du stehst,
Sag mir, wo du stehst,
Sag mir, wo du stehst,
Und welchen Weg du gehst!
Wir haben ein Recht darauf dich zu erkennen,
auch nickende Masken nützen uns nichts.
Ich will beim richtigen Namen dich nennen,
und darum zeig mir dein wahres Gesicht.
Sag mir, wo du stehst,
Sag mir, wo du stehst,
Sag mir, wo du stehst,
Und welchen Weg du gehst!
(Hartmut König & Oktoberklub)
Verschrikkelijk, bijna net zo erg als mars-muziek.
Ja hehe maar er worden goede vragen gesteld:
Wir haben ein Recht darauf dich zu erkennen,
auch nickende Masken nützen uns nichts.
Ich will beim richtigen Namen dich nennen,
und darum zeig mir dein wahres Gesicht.
“Er war Liedermacher und FDJ- und SED-Funktionär in der DDR.” Maar de tekst had natuurlijk ook van een lied van de Hitlerjugend kunnen zijn.
Lesbian Seagull:
http://www.youtube.com/watch?v=4BaKOluofCA&feature=related
Peter Paul and Mary
versie van: This Land Is Your Land
http://www.youtube.com/watch?v=qUnvjYH9wK4
Wir wollen unseren alten Kaiser Wilhelm wieder haben!
Dit lied wordt nog regelmatig gezongen op Duitse feesten.
… en een enkeling krijgt daardoor dan al snel het gevoel ‘er niet echt bij te horen’.
Die Gedanken Sind Frei
http://www.youtube.com/watch?v=gmwTa9qRq0o
Friderich Grosse-Hohenfriedberger Marsch
http://www.youtube.com/watch?v=TUqioqkHIUs
Ik begrijp niet goed waarom je de tweede link hebt geplaatst. Wil je dat even uitleggen?
Ja is vaag maar als reactie op wir wollen unser Kaiser Wilhelm wieder haben van Kyra.
Dan liever Frederik de Grote, die de beroemde Hohenfriedberger mars componeerde.
Nou, ben ik blij dat ik even gevraagd heb.
Wat het met dat lied over Kaiser Wilhelm is, de enkeling die het een keer op een bruiloft hoorde en toen het gevoel kreeg ‘er niet echt bij te horen’ was ik in werkelijkheid zelf. Kyra weet dat en maakte daar een grapje over, dat is alles. Overigens waren het verder allemaal aardige mensen op die bruiloft. Alleen de muzikanten waren een beetje, nou ja, onnozel.
Johan heeft een voorkeur voor muziek die anders is dan de mijne.
Mea Culpa
Ik weet het. Word altijd net iets te enthousiast als het over Duitse taal en liederen gaat.
sorry. Ik heb nog een hele trits aan duitse protestzangers en liederen in gedachten maar zal ze achterwege laten.
Ach ja die gute alte Zeit toen er nog een antifascistische Schutzwall was en weemoed naar het Wald waar plannen gesmeed werden rond het kampvuur in strijd tegen de atoom transporten en industrie.
@027 Het lied van Kaiser Wilhelm wordt pas ingezet als er flink wat drank geconsumeerd is, voor middernacht waagt men zich er niet aan…
:)
Das gibts nur einmal, das kommt nicht wieder…
http://www.youtube.com/watch?v=70XO7OaJSc8&feature=related
Als (bekentenis) ex-stijdcultuurmuzikant (lang, lang geleden) was ik aangenaam verrast dat liedjes als Zwart-wit ( Frank Boeijen) en Iedereen is van de wereld (Thé Lau) ineens erg populair werden. Terwijl ik dacht dat Bots, Armand en de oude Boudwijn de Groot wel definitief tot een vergetelheid behoren, waar je hooguit enigzins glinmlachend naar terugkeek(luisterde).
In de Nederlandse rapcultuur (waar ik weinig van weet)wordt, dacht ik, nog wel eens een “kritisch lied” gemaakt. Helemaal weg is het dus niet.
maar even een repost want met al die lappen tekst raakt je reactie gauw zoek.
@Harm 006
‘zelfs in de VS deden ze mee’ -
het vreemde is juist dat in de VS (en Europa, dus ook Duitsland), ‘counterculture’ de grote moneymaker was. Woodstock, al die zogenaamd maatschappijkritische hippe gasten werden geplugd zoals tegenwoordig BlingBling.
Een prima band zoals Blood Sweat & Tears verloor z’n contract omdat ze op een soort vriendschapstournee gingen naar de USSR. Waren ze op eigen initiatief gegaan dan was het prima geweest, nu heulden ze met het establishment omdat de tournee door het ministerie van buitenlandse zaken georganiseerd was.
Ik durf zelfs te betwijfelen of al die gasten werkelijk zo geëngageerd waren, maar gewoon opportunisten.
De breuk is nergens zo duidelijk als in de HipHop. De moord op 2Pac was de scheiding. ‘GangstaRap’ van Public Enemy etc. ging over maatschappelijk onrecht, 2Pac sleepte er nog allerlei complottheorieën bij over Illuminatie en NWO, sindsdien (althans wat er doordringt tot de mainstream) gaat het alleen nog maar over Bling & Ho’s.
De niggers hebben zich af laten schepen met spiegeltjes en kraaltjes.
Bruce Springsteen z’n nieuwe album komt eerdaags uit, en die durft nog wat te zeggen. En misschien maakt één nummer van Springsteen meer los dan 1000 OWS-manifestos. Want rednecks luisteren ook naar die kanjer.
op YouTube Springsteen’s ‘The Ghost of Joan Toad’ (oid) – die van Grapes of Wrath. Die met die solo van Tom Morello van RATM – filmpjes posten lukt me toch niet meer.
Tom Joad (z’n geest dan)
You can’t move the product without a face
You can’t be the boss without a bureaucracy
Culturcide
zie youtube: watch?v=MFt7j-bpYEg
(de link wil anders niet verschijnen)
Als er iets of iemand door-en-door nep is, dan is het wel de faker die zich ‘The Boss’ laat noemen. Yuck.
Bij de meeste bands van de Woodstock-generatie heb ik er weinig twijfels over dat ze werkelijk geengageerd waren.
http://www.youtube.com/watch?v=LBdeCxJmcAo
Bij Bruce Springsteen wel.
maar ik durf te twijfelen aan de impact van hippieshit heden ten dage.
het engagement van zo’n Bono, daar durf ik over te twijfelen.
En ik hoop dat je m’n comments niet persoonlijk opvat. Ik ben nou eenmaal van het eindeloos de andere kant van de medaille te bekijken. En juist de mensen tegen te spreken die me het meest dierbaar zijn. Gasten die je niet serieus neemt hoef je ook niet op in te gaan.
Waarom zou ik?
Overigens ben ook ook geen fan van Bono.
Van hem wel: http://www.youtube.com/watch?v=kX70HiOl0V4
hij werd al genoemd Tom Morello
http://www.youtube.com/watch?v=dxk3c_SbWMg
Wat tekst betreft niet erg virtuoos maar wel effectief.
om nog maar even op Bruce S. te komen, en ‘the ghost of Tom Joad’ –
is een filmpje van met wonderbare solo (niet persé mooi, maar erg aparte ‘gitaarbehandeling’) van Tom Morello.
Ook een versie van RATM, met overigens hele andere muziek, niet bepaald de ‘campfire’ sfeer. En erg heftig filmpje. En de ultieme akoestische ‘campfire’ versie van Springsteen natuurlijk.
Men walkin’ ‘long the railroad tracks
Goin’ someplace there’s no goin’ back
Highway patrol choppers comin’ up over the ridge
Hot soup on a campfire under the bridge
Shelter line stretchin’ round the corner
Welcome to the new world order
Families sleepin’ in their cars in the southwest
No home no job no peace no rest
The highway is alive tonight
But nobody’s kiddin’ nobody about where it goes
I’m sittin’ down here in the campfire light
Searchin’ for the ghost of Tom Joad
He pulls prayer book out of his sleeping bag
Preacher lights up a butt and takes a drag
Waitin’ for when the last shall be first and the first shall be last
In a cardboard box ‘neath the underpass
Got a one-way ticket to the promised land
You got a hole in your belly and gun in your hand
Sleeping on a pillow of solid rock
Bathin’ in the city aqueduct
The highway is alive tonight
But where it’s headed everybody knows
I’m sittin’ down here in the campfire light
Waitin’ on the ghost of Tom Joad
Now Tom said “Mom, wherever there’s a cop beatin’ a guy
Wherever a hungry newborn baby cries
Where there’s a fight ‘gainst the blood and hatred in the air
Look for me Mom I’ll be there
Wherever there’s somebody fightin’ for a place to stand
Or decent job or a helpin’ hand
Wherever somebody’s strugglin’ to be free
Look in their eyes Mom you’ll see me.”
The highway is alive tonight
But nobody’s kiddin’ nobody about where it goes
I’m sittin’ downhere in the campfire light
With the ghost of old Tom Joad
Lukt mij niet eens om een link naar een YT-filmpje te plaatsen, maar mocht het je interesseren dan lijkt dat me niet zo moeilijk te vinden.
Ook mooie liedjes over Tom Joad (personage uit ‘the grapes of wrath’) van Woody Guthrie trouwens.
http://www.youtube.com/watch?v=mzRbeHyIomk
http://www.youtube.com/watch?v=pIEHCSHa98k&feature=related
Heb ook een versie op The Essentiel Bruce S. staan,disc 2.
Niet acoustisch,wel bijna.
Linton Kwesi Johnson niet vergeten
http://www.youtube.com/watch?v=uwDnb_u1-kg&feature=fvwrel
November j.l. overleed op tachtigjarige leeftijd Georg Kreisler.
Georg Kreisler – Kapitalistenlied
(youtube) watch?v=fkaYbUcqFU8
Zie ook ‘Wir sind alle Terroristen’, ‘Schützen wir die Polizei!’ enzovoorts.