Hoe ‘verbeteringen’ groepen kan uitsluiten

Uiteraard zijn we allemaal verontwaardigd als groepen in onze maatschappij worden gediscrimineerd of zelfs uitgesloten, maar waarom sluiten we onze ogen als we dit dagelijks veroorzaken? ‘OV-man‘ werkt bij de RET en stoort zich aan zogenaanmde technische verbeteringen die echter groepen uitsluiten.

Een aantal jaren geleden stapte een oudere mevrouw in de bus en legde het hele assortiment strippenkaarten bij de chauffeur op zijn betaalplankje. ,,Haal er maar tussen uit wat ik je schuldig ben jongen, want ik snap het toch niet meer.” Die mevrouw zal beslist niet meer met het openbaar vervoer reizen, want tegenwoordig kan zelfs het eigen personeel geen touw meer vastknopen aan de tarieven en de producten.

De nieuwste uitvinding was het antwoord op alles. De OV-chipkaart was de nieuwe zegen die over Nederland werd uitgerold. Voortaan ging alles automatisch en dat was dus veel makkelijker. Het gaf de mogelijkheden van prijs- en productdifferentiatie waarmee de klant meer keuze kreeg, een eis als je je als een marktpartij dient te gaan gedragen.

De mogelijkheden zijn eindeloos: voortaan kunnen mensen van 62,4 jaar uit een bepaalde wijk op zonnige dagen tussen 10 en 11 reizen tegen een gereduceerd instaptarief. Vandaar dat bijzonder veel persoonlijke informatie moet worden gegeven, anders kunt u immers aanbiedingen mislopen en dat zou voor u erg jammer zijn. Als klant heb je het ook moeilijk, omdat twee keer hetzelfde traject rijden een ander bedrag van je tegoed kost.

Daarnaast worden alle foute verwerkingen door de apparatuur of misinterpretaties van combinatieritten (reizen op abonnement binnen zone en saldo daarbuiten of reizen met verschillende vervoerders) in het nadeel van de klant uitgelegd en kosten die ritten ineens 4 euro of een veelvoud bij overstappen.

Ik weet uit ervaring met mijn geestelijk gehandicapte zoon hoe gemakkelijk de procedure verkeerd kan worden begrepen of uitgevoerd en zelfs als de apparatuur zegt: “probeer opnieuw” kan het weer 4 euro kosten. Men kan dus op grond van de verhoogde kosten worden uitgesloten of zelf moeten besluiten tot uitsluiting.

Het gesloten instapsysteem met poortjes zorgt echter voor nog meer uitsluiting. Er zijn poortjes die spontaan reizigers aanvallen door met kracht te sluiten bij passage. Iemand met een grote tas zal door de poortjes worden aangevallen omdat die wordt gezien als 2 personen. Probeer maar eens door de poortjes te komen met een huisdier of een klein kind aan je hand en dan heb ik het nog niet eens over de schoolklassen die vroeger nog met de metro meekonden.

Nee, je ogen gaan pas echt open als een lichamelijk gehandicapte vraagt of je hem wilt helpen omdat je vanuit een rolstoel nu eenmaal grote moeite hebt de poortjes ongeschonden te passeren. Ook een slechtziende heeft het met de poortjes niet getroffen omdat niet valt uit te leggen waar de kaart gehouden moet worden en wat er op het schermpje valt af te lezen.

Naast akkoord voor toegang staat hier ook de reden waarom geen toegang wordt verleend en kun je zien hoeveel er nog op de kaart staat om niet plots voor een gesloten poortje te komen staan. Ook niet eenvoudig is het opwaarderen met een aanraakscherm op alle verkoopautomaten en de toegang tot je bankpas, waardoor ook het vragen van hulp onmogelijk is geworden.

Over het algemeen zie je dat vooral kwetsbare groepen zijn aangewezen op het OV, zij hebben geen auto en kunnen vaak niet anders. Het is daarom extra zuur om te zien dat juist zij slachtoffer worden van dit soort maatregelen.

Niet alleen het openbaar vervoer sluit op deze wijze mensen uit voor deelname aan het maatschappelijk verkeer, maar het wordt veel groepen onmogelijk gemaakt die niet over een HBO-opleiding of meer beschikken.

Veel zaken met de gemeente moeten worden geregeld via onduidelijke websites met onbegrijpelijke DigID waarvan de krant weet te vertellen dat die zijn gekraakt en onbetrouwbaar zijn geworden.

Er is geen loket meer om dingen te (laten) regelen bij gemeente, bank of postkantoor en elke week zien we berichten over de wolven die op internet op uw gegevens en geld loeren, dus weet goed wat u doet! Dit schrikt veel mensen effectief genoeg af om ze buiten te sluiten.

We laten steeds meer mensen in de kou staan en ondertussen hebben we wel besloten dat we infantiel taalgebruik en ongenuanceerde “oneliners” als norm aanhouden, omdat Jip en Janneke het anders niet meer schijnen te snappen en we die mensen niet willen en mogen uitsluiten.

Het lijkt wel of we hebben besloten dat we voor grote groepen mensen ons best niet meer doen om ze erbij te laten horen, mogelijk omdat het teveel geld gaat kosten. Dan wordt vergeten, dat elk systeem een andere groep uitsluit en we straks nog maar een kleine groep overhouden die overal gebruik van kan maken.

Oh ja; en waarom hebben we dit allemaal gedaan? Toen we bij de metro nog een open instapregime hadden hielden we intern cijfers bij van de hoeveelheid zwartrijders die door controleteams werden aangetroffen; in 2006 en 2007 waren dat 3,2 en 3,0 %..

In 2008 is een officiële meting gedaan voor de OV-chipkaart en kwamen we op meer dan 10 % uit. Toeval wil, dat de meting werd gedaan toen je met een bibliotheekpasje toegang tot de  metro kreeg. Gelukkig hebben we, dankzij de gesloten instap, dit terug weten te brengen tot 3,5 %.