Legitimatie van een ingewandenbeslissing

Is dit beleid of heeft u hierover nagedacht? Het is een mooi valstrikje van Gerrit Komrij. Het is  toepasselijk op de beslissingen over militaire acties. Je stort je in een oorlog op basis van een gevoel in de onderbuik, want rationeel zou je het niet doen. Maar we blijven rationele besluitvormings-modellen gebruiken, om te toetsen, te rechtvaardigen, de discussie te sluiten.

Recent is  een evaluatie over de interventie in Afghanistan naar de Kamer gezonden; daarin wordt geprobeerd tot een rationeel oordeel te komen over de Uruzgan missie. Ik heb dat verhaal gelezen en krijg er een uitermate katterig gevoel van. Met ambtelijke taal kun je fundamentele dingen tot  quasi-rationele onzin herleiden. Waarom wij behoefte hebben aan dit soort onzin, begrijp ik niet.

Beslissingen over inzet van de krijgsmacht moeten door ons parlement worden genomen.  Dat gebeurt met een zogenoemde ‘artikel  100’ brief, die het kabinet over een dergelijk plan aan de Tweede Kamer stuurt. Zulke brieven zijn verstuurd over de deelname aan de oorlog in Irak, daarvoor over de interventie in voormalig Joegoslavië, recenter over de deelname aan ISAF  (Uruzgan) en de trainingsmissie Kunduz. De weg naar militaire interventies en besluiten daartoe, zijn bezaaid met bermbommen, die politieke verwoestingen veroorzaken.

Voor wie het een beetje vergeten is: de actie in Joegoslavië werd ingeleid door een campagne in de media voor een militiaire interventie, maar het besluit  bekwam de politici slecht. Een ondoordacht avontuur leverde een bloedbad op in Srebreniça en een symbolisch einde van de regering-Kok, na een Riod rapport van 7000 pagina’s en jaren studie en onderzoek.

Dan Irak, waar de regering Balkenende zich genoodzaakt voelde mee te gaan in de leugenachtige motieven van Bush en Blair voor de oorlog. Uieindelijk werd besloten ook deze besluitvorming te onderzoeken, waarvoor de commissie Davids een rapport leverde. Daarover viel geen regering, maar veel scheelde het niet  en voor de sfeer in de coalitie was het vernietigend. (“de kennis van nu..”)                                 Vervolgens  de besluitvorming rond Afghanistan; die was zo onder druk gezet door de ervaringen in het verleden (Davids) en de druk van de Navo-partners, dat een bedrijfsongeval onvermijdelijk werd en het kabinet Balkenende-Bos in elkaar zakte.

Daarna moest Verhagen natuurlijk wat, als gemankeerde minister van Buitenlandse Zaken; dus werd de politietrainingsmissie bedacht in Kunduz. Daarvoor werd, het valt niet te verzinnen, steun gevonden bij de voormalige pacifisten van Groen Links en de redelijke D66-ers. Het kostte GL een paar zetels, maar dan krijg je ook een mooie missie terug. Inmiddels blijkt de behoefte er aan gering.

Het gedoe rond Davids en de crisis van Balkenende/Bos/Verhagen maakte een einde aan de ISAF missie in Uruzgan, althans onze deelname daar aan.  Nu ligt er een eindevaluatie van de bewindslieden en een brief van vier externe deskundigen. De brief van de ministers Rosenthal en Hillen en Staatssecretaris Knapen is  niet lachwekkend, maar dat is de mooiste kwalificatie die ik er voor heb.

De regering spreekt van “zichtbare resultaten”.De veiligheidssituatie is tussen 2006 en 2010 geleidelijk verbeterd, maar is “fragiel en niet onomkeerbaar”. Het provinciale bestuur functioneert langzaam beter. “Aanzienlijk meer kinderen krijgen beter onderwijs in Uruzgan dan vier jaar geleden. Ook zijn de toegang tot en de kwaliteit van gezondheidszorg sterk toegenomen.” (p.2)

Maar  ook lees ik:

“Vier jaar is niet genoeg geweest om de lokale Afghaanse overheid in staat te stellen volledig zelfstandig voor veiligheid, goed bestuur en ontwikkeling te zorgen. De missie heeft wel een stevige basis gelegd voor de opvolgers en de Afghaanse autoriteiten.”

Als je deze conclusie verbindt met het oordeel “fragiel en niet onomkeerbaar”, dan is de taal van de brief artistiek en creatief te noemen. Die ‘stevig basis’ is dus ook ‘fragiel’; dat kan niet allebei. Is er geen secretaris- generaal, die durft te roepen dat zulke contradicties niet aan het parlement mogen worden gepresenteerd?

De commissie oordeelt positief over conclusies in de evaluatie, vinden de bewindslieden. Maar dat is toch echt niet te volgen. Die commissie toetst aan zes kwaliteitscriteria en toont zich daarin meer dan kritisch: (die brief is door tussenkomst van de bewindslieden aan de kamer gestuurd.)

Onafhankelijkheid: “aanvullende externe gegevensbronnen waren slechts beperkt beschikbaar…” Objectiviteit:  “In veel gevallen bleek dat voor essentiële aspecten van de evaluatie geen of onvoldoende op Uruzgan toegespitste informatie beschikbaar of bruikbaar was.”                   Transparantie: “Voor de aanvang van de missie zijn echter geen bruikbare maatstaven geformuleerd om tot een beoordeling van de missie te komen.”                                                                                        Validiteit:  Het gemis  “van tevoren vastgestelde indicatoren voor de resultaatgebieden veiligheid, goed bestuur en sociaaleconomische ontwikkeling maakt een adequate evaluatie problematisch.” Betrouwbaarheid: “het evaluatierapport vermeldt en verklaart de tekortkomingen (beperkte gegevensbronnen) en beperkingen (attributievraagstuk) van deze evaluatie.”                             Bruikbaarheid: “De kwaliteit van de aanbevelingen (geleerde lessen) is op hoofdlijnen redelijk, maar de formulering is niet altijd voldoende specifiek.”

De commissie geeft volgens mij  eerlijk aan dat het woord evaluatie eigenlijk ongeoorloofd is. De commissie gaat onverdroten voort met inhoudelijke kanttekeningen bij de methodologische kwaliteit, die er evenmin om liegen. Vervolgens adviseert de commissie voor de artikel 100 brieven een paar verstandige, maar wel wijd open staande deuren:

Doelstellingen realistisch en concreet formuleren, en die vertalen in relevante resultaatindicatoren, samenhang tussen doel-aanpak-middelen onderbouwen, enzovoort.

Ik neem het verhaal serieus, het onderwerp en de behandeling daarvan in het parlement ook. Maar het is rationele kletskoek. Als wij ons in een oorlog storten, wordt er nooit een helder doel geformuleerd, dat in relevante resultaatindicatoren kan worden omgezet. Laten we niet doen of dat wel zo is: besluiten om oorlog te voeren zijn de irrationeelste, die er zijn. Daarom komt er ook zoveel politiek gedonder van. Evaluaties achteraf kunnen alleen maar concluderen dat het resultaat in geen enkele verhouding staat tot de offers in geld, mensen en geluk.

Op 20 oktober 2010 schreef ik hier over het TLO-rapport, waarin de inzet van Nederland wordt beoordeeld.  Daarin staat o.a. dat ‘er geen criminelen meer zijn in Afghanistan, want die hebben zich bij de politie aangesloten’. Dat is een zure, ironisch grol, maar de constateringen over vroedvrouwen en onderwijs voor meisjes wint er door aan kracht. De Afghanen hoeven niet aan onze normen te voldoen op het vlak van bestuur of burgerlijke orde. Maar progressie op het vlak van gezondheid en vrouwenrechten zijn universeel. En bijdragen aan de moderniteit zijn na een halve generatie al niet meer terug te draaien. Humanitaire inzet heeft zin: maar het rationaliseren van oorlog is onzin.