Gevangen in het Amsterdamse surveillancenet

Milieucamera’s worden in Amsterdam ingezet om verdachten van andere misdrijven op te sporen. En dit is nog maar het begin. Binnenkort kun je niet meer ongezien door Amsterdam rijden (zie kaart van alle ANPR-camera’s in Amsterdam onderaan). En er ligt mogelijk een heel groot probleem: ben je goed of niet in de ogen van de politie?

Het korps Amsterdam-Amstelland handhaaft sinds 2008 met ongeveer 53 camera’s de milieuwetgeving op verschillende toegangswegen van de stad. Met behulp van kentekenherkenning (ANPR, Automated Number Plate Recognition) controleert de politie of en bepaalde klasse voertuigen de binnenstad binnenrijdt. Als dat toch gebeurt, volgt er automatisch een bekeuring.

Burgemeester Van der Laan heeft vandaag toestemming gegeven om deze milieucamera’s nu ook voor handhaving en opsporing van andere misdrijven en overtredingen in te zetten. Daardoor ontstaat een digitale slotgracht – geen auto gaat meer ongezien de binnenstad in of uit. Maar de plannen gaan verder: geen auto kan zich überhaupt meer ongezien door Amsterdam bewegen zonder bij ieder ritje een paar keer geregistreerd te worden.

De plannen van de Amsterdamse politie zijn namelijk nog maar het begin, afgaande op dit rapport dat onderzoeker Rejo Zenger met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) boven tafel heeft gekregen.

Amsterdam werkt aan een centrale uitkijkruimte, waar niet alleen de honderden gemeentecamera’s kunnen worden uitgekeken, maar ook beelden binnenkomen van Rijkswaterstaat (snelwegen), openbaar vervoerbedrijven en private partijen, zoals de Amsterdam ArenA. Het idee is dat al die beelden voorzien moeten kunnen worden van ANPR-software, zodat het net zich nog nauwer sluit. Ook reeds opgenomen beelden moeten alsnog kunnen worden gescand.

Opmerkelijk is dat het korps ook toegang wil tot de database van Cition, de gemeentelijke parkeerdienst. Die rijdt met een aantal auto’s de stad af op zoek naar foutparkeerders. Daarvoor worden alle kentekens gescand, in totaal zo’n drie miljoen per jaar. De politie ziet hierin een gouden berg aan informatie.

Ook brommers ontkomen niet aan het wakende oog. De ANPR-programmatuur wordt aangepast zodat ook de kleine nummerplaatjes te herkennen zijn.

Hoe werkt ANPR?

De ANPR camera’s zijn in feite gewone camera’s. De beelden worden uitgekeken met speciale software die kentekens herkent en razendsnel langs een lijst met gezochte kentekens legt. Bij een ‘hit’ krijgt de politie een signaal en kan ze een auto aan de kant zetten. Of de gegevens kunnen worden bewaard voor het dossier. Op dit moment ligt er een wetsvoorstel op het ministerie van Veiligheid die het mogelijk maakt om alle hits, van gezochte en onschuldige burgers, vier weken lang te bewaren.

Wat wil de politie met deze data doen?

Boeven opsporen. De politie mag al ingrijpen in geval van heterdaad en voor handhaving van bijvoorbeeld verkeersregels. In Amsterdam wil de politie het middel vooral inzetten voor verstoring van doelgroepen [zoals bijvoorbeeld Hell’s Angels, red]. En hier wordt het een beetje eng. En dat weet de politie ook. Uit het rapport (p14):

,,Het werken met doelgroepenbestanden is onderwerp van discussie. Vanuit het oogpunt van opsporing is het gebruik van dergelijke bestanden niet toegestaan omdat het gaat om bestanden van niet-verdachte personen. Vanuit het oogpunt van informatieverzameling zijn de meningen verdeeld. Mag je informatie verzamelen over personen die geen verdachte zijn maar waarvan bekend is dat zij zich regelmatig schuldig maken aan strafbare feiten (veelplegers)? Volgens het huidige wettelijk kader is dit niet toegestaan.

Vanuit openbare orde oogpunt zijn er wellicht meer mogelijkheden, ook al zijn deze nog niet uitgebreid verkend. Als er sprake is van een groep mensen die regelmatig misdrijven plegen met een grotemaatschappelijke impact, is er ook een openbare orde belang. In het kader van de handhaving van de openbare orde is het mogelijk dat mensen uit deze groep intensiever in de gaten worden gehouden dan de gemiddelde burger. De wenselijkheid hiervan en manier waarop dit dan uitgevoerd zou moeten worden, moet nog worden onderzocht.’’

Die twijfel is bij de burgemeester blijkbaar nu weg. De eerste doelgroepen die Van der Laan en de politie op het oog hebben zijn jeugdcriminelen en overlastgevende taxichauffeurs. Nu zijn we geen fan van beide groepen, maar het lijken me nogal rekbaar gedefinieerde populaties. De politie merkt iemand aan als ‘jeugdcrimineel’ of ‘overlastgevende taxichauffeur’ op basis van de beschikbare data. Als die data niet kloppen, of verouderd zijn, dan heeft de betreffende vermeende crimineel/overlastgever wel een probleem: hij of zij kan zich niet meer normaal door Amsterdam verplaatsen.

Volgens de politie is ANPR een perfect middel om de goeden van de kwaden te onderscheiden. De goeden laat je rijden, de kwaden hijg je continu in de nek. Ik wil voordat dit wordt uitgerold zoals de politie wil echter wel wat meer garanties zien dat de kwaden ook echt tot de kwaden behoren en dat er niet per ongeluk goeden in het net verstrikt raken.

De kaart

Op het kaartje hieronder kun je zien op welke locaties de gemeente Amsterdam in ieder geval een kentekenregistratiecamera heeft staan. Welke camera’s precies van wie zijn is niet geheel duidelijk, maar de Dienst Infrastructuur Verkeer en Vervoer van de gemeente Amsterdam, van wie de data afkomstig zijn, heeft aangegeven deze camera’s te gebruiken voor de registratie van kentekens. Op de lijst stonden ook nog 32 camera’s die niet terug te vinden zijn in het kaartje, de locatie daarvan is niet geheel duidelijk.

Klik hier voor een grotere versie.