Hoofddoekjes in Volendam

Een bijdrage van GB van Publiekrecht & Politiek.

In PVV-heartland, Volendam, heeft een katholieke scholengemeenschap de regels meteen aangescherpt toen de eerste hoofddoek zich meldde. Het betrokken meisje deed een beroep op de Commissie Gelijke Behandeling, en kreeg daar gelijk. De CGB rekende het de school zwaar aan dat ze pas in tweede instantie met hun katholieke grondslag op de proppen kwam. Dat speelt zo’n grote rol, omdat een school die een onderscheid maakt op basis van een godsdienst dat alleen mag doen als het om bijzonder onderwijs gaat dat die regels nodig heeft voor het verwezenlijken van die grondslag, en als die school die regels ook consequent handhaaft. Een rector die pas bij de Commissie over zijn katholieke grondslag begint, wekt niet echt de indrukt met de verwezenlijking van zijn grondslag bezig te zijn en valt dus niet onder die uitzondering. De PVV in de Tweede Kamer was uiteraard over de zeik, maar Donner en Van Bijsterveldt namen het op voor de CGB.In eerste instantie had de rector gezegd zich te voegen naar het oordeel van de CGB, maar toen hij later begreep dat die oordelen niet bindend zijn kwam hij daar van terug. De hoofddoek bleef verboden en het meisje wendde zich tot de rechter. Je zou zeggen, dat een school die op een dergelijk amateuristische wijze de rechtszaal komt binnenstruikelen binnen niet al te lange tijd weer buiten staat met een veroordelend vonnis aan de broek. Dat was echter niet het geval.

Zonder ook maar een enkel wetsartikel of rechtsbron te noemen vond de betrokken kantonrechter dat hij eigenlijk niet meer te doen had dan een losjes in elkaar gezette redelijkheidstoets aan te leggen. Het oordeel van de CGB werd terzijde gelegd omdat er geen ‘consistentie’ verwacht kan worden van een school die voor het eerst een hoofddoek in het leerlingenbestand heeft. Vervolgens vond de rechter het nog nodig om het meisje de les te lezen: ‘Met inperking van de vrijheid van meningsuiting of met discriminatie op basis van geloof heeft dat niets van doen; met dat standpunt miskent [X] dat zij met haar eis om haar geloofsovertuiging te mogen uiten onvermijdelijk inbreuk maakt op de gevoelens van anderen, die menen het recht te hebben van dergelijke uitingen verschoond te blijven.’ En toen stonden ze weer buiten. De felicitaties van Geert Wilders in ontvangst te nemen – althans de rector dan. Het meisje ging in hoger beroep.

Op zichzelf is het niet ondenkbaar dat een katholieke school geen islamitische hoofddoekjes accepteert, omdat het nu eenmaal een katholieke school is. Dat is het idee van het bijzonder onderwijs. Op dezelfde manier kunnen islamitische scholen zelfs van hun leerlingen verwachten dat ze juist wel een hoofddoek om doen. De rechter moet dan inderdaad de betrokken bijzondere school de ruimte laten die de wet die scholen biedt. Dat is in beginsel niet anders, als een school pas later zijn identiteit ‘hervindt’ of amateuristisch optreedt.

Maar gaat dat hier allemaal op? Ik ben er nog niet van overtuigd. Het recht schrijft meer voor dan waaraan de rechter getoetst heeft, en het gemak waarmee het uitgebreide oordeel van de CGB terzijde wordt geschoven zal in hoger beroep zeker voorwerp van discussie zijn. De ‘consistentie’ die AWGB eist, ziet volgens mij namelijk op een samenhangend beleid ten aanzien van niet-katholieke leerlingen. En daarvan is geen sprake. Het gaat ook niet om een verbod op religieuze hoofddeksels of uitingen in het algemeen, maar om een huisregel die vroeger alleen petjes en nu ook hoofddoekjes verbiedt. Dat is wel consistent als het gaat om het tegengaan van bedekte hoofden, maar met een onbedekt hoofd de les volgen is geen (mij) bekend katholiek voorschrift. Het is best te verdedigen als fatsoensnorm, maar dan gaat het niet meer over de specifieke katholieke grondslag van de school.

Het vermoeden dat het allemaal wel meevalt met die katholieke identiteit, wordt nog eens bevestigd door een interview met de rector. Daar voert hij ter verdediging van zijn beleid aan dat nonnetjes met een kap op de school ook niet in zouden mogen. Wat? Een katholieke school die een non die zich naar de regels van haar orde kleedt de deur wijst? Het zou niet in de Bijbel staan, volgens de rector. Maar de grondslag van zijn school is naar goed katholiek gebruik meer dan de Bijbel; ook de katholieke traditie telt met zoveel woorden mee in de grondslag. En om alle twijfel weg te nemen klapt de rector er nog een keer overheen: kruisjes zijn minder erg dan een hoofddoek, want een kruisje kan je makkelijker onder je kleding verbergen. Maar waarom zou je op een katholieke school je kruisje verstoppen?

Het zijn argumentaties die heel goed passen in een verdediging van een neutrale school. Niet van een katholieke. Daar had de rechter best meer aandacht aan mogen besteden. Er zijn namelijk meer motieven om het op hoofddoekjes voorzien te hebben, zoals Pownews in het Praathuis op de Dijk van Volendam registreerde. Het zou jammer zijn om het bijzonder onderwijs daarvoor in te zetten.