Uitleggen

Dit is wederom een gastbijdrage van Jochem Meijer.

In NOVA Politiek van zaterdagavond zei Balkenende dat hij de hypotheekrenteaftrek tot een breekpunt maakte omdat de VVD steeds beweerde dat het CDA niet duidelijk genoeg was. “Als mij zo’n verwijt wordt gemaakt, kies ik voor helderheid. Wij hebben nu aangegeven dat het ons echt menens is.
Ofwel: waar hij eerst nog geen stelling nam in het zwart-wit denken van de breekpunten, laat hij de nuance varen en kiest voor zwart, om duidelijkheid te verschaffen.

Duidelijkheid is ook waar kiezers op wachten, en het CDA kiest ervoor deze te bieden door een extreme positie in te nemen. Dat is nogal een simplistische benadering: alsof duidelijkheid alleen bestaat bij de gratie van een extreem standpunt, tegenwoordig ook wel ‘breekpunt’ genoemd. “We hebben in het coalitieakkoord afgesproken dat we van de hypotheekrenteaftrek zullen afblijven. We hebben een contract met de kiezer”, zei CDA-fractievoorzitter Pieter van Geel hier eerder over.

De handelswijze van Balkenende en co in dit geval doet denken aan de besluitvorming van de PvdA inzake Uruzgan: We hebben ooit iets beloofd, en nu doen we dit omdat we het ooit beloofd hebben. Doodgewone ontwikkelingen, zoals veranderende omstandigheden of voortschrijdend inzicht (o, het is in Uruzgan toch niet zo voortvarend gegaan als we eerst verwachtten, dus we kunnen misschien beter nog even blijven) worden zo uitgesloten.

Ook het CDA kiest dus niet voor de optie duidelijkheid te bieden door een genuanceerdere positie in te nemen, en dit vervolgens te verklaren. Een standpunt dat nog niet helemaal werd gedeeld door de achterban en te zeggen: ja, we moeten meer bezuinigen dan voorzien, dus nu is de hypotheekrenteaftrek daar een mogelijkheid toe.

PvdA en CDA besloten tot een dergelijke motivatie in een periode waarin zij electoraal onder druk stonden, PvdA vooral toen, CDA sinds kort. En onder druk, zoals tijdens verkiezingen, lijken politieke partijen net mensen. Op het hoogtepunt van politieke activiteit en publieke aandacht durven de partijen geen standpunten in te nemen die niet in eerste instantie worden gedeeld door hen aan wie zij hun bestaansrecht ontlenen.

Ergens zit daar wat in, het electoraat overtuigend iets uitleggen kost tijd en participatie van de bevolking. Dat is een onzekere factor: als het mislukt kost het stemmen. Maar moet een standpunt daarom alleen maar hapklaar zijn en overeenkomen met de nog ongefundeerde gevoelens van het potentiële electoraat? En het publiek heeft nu eenmaal altijd een mening. Op de stemwijzer bijvoorbeeld heeft 80 procent van de respondenten een antwoord klaar voor de eerste stelling (De regering moet vele miljarden bezuinigen. Uiterlijk in 2015 moet het tekort op de rijksbegroting zijn weggewerkt). Terwijl ze er tot op dat moment waarschijnlijk nooit echt over hadden nagedacht.

Partijen, politici en bewindslieden zitten dichter bij het vuur. Ze hebben meer tijd en informatie voor handen dan gewone burgers om complexe problemen te doorgronden en een afweging te maken. Dat standpunten op basis daarvan anders zijn dan wanneer je slechts een oppervlakkig zicht op de informatie hebt, is normaal. Een politicus zou dus niet al te veel schroom moeten hebben om een visie te etaleren die nog niet door het electoraat wordt gedeeld. Maar ja, die zetels hè, en dat premierschap. En een goede beslissing? Ach ja…