De wedergeboorte van een politiek talent

Sargasso plaatst gastbijdragen, hieronder volgt een gastbijdrage van Bragg over de ‘wedergeboorte’ van Mark Rutte.

Het was al weer een tijd stil rond Mark Rutte. Zijn laatste wapenfeit was een nogal lachwekkend optreden in het lijsttrekkersdebat na de Europese verkiezingen. Hij claimde toen succes waar hij had verloren en kon niet met zijn handen van Geert Wilders afblijven. Verder blonk hij uit in het communiceren van de VVD strategie in plaats van duidelijk te maken waar zijn partij voor stond. Een week na Prinsjesdag durf ik de stelling aan: de algemene beschouwingen 2009 markeren het Keerpunt Rutte.

Partijen met een consequent verhaal doen het goed in Nederland. De VVD riep bij de eerste tekenen van de economische crisis al om forse bezuinigingen en hervormingen. Die lijn liet de partij los toen de bankencrisis uitbrak, het Liberalisme in het verdomhoekje kwam en Wouter Bos de vrije hand werd gelaten. “Stoor de brandweer niet als het huis in brand staat”, was het motto.

De Europese verkiezingen werden geen ramp voor de VVD, maar een succes was het allerminst. Bovendien reed Rutte het karretje van Europees lijsttrekker Van Baalen in de poep, door de vrijheid van meningsuiting te koppelen aan het “in principe” mogen ontkennen van de Holocaust. Van Baalen hield met zijn sterke optreden de schade beperkt, maar niemand gaf nog een stuiver voor Rutte.

In de (door massamedia beïnvloede) politiek gaat het om boodschap, beeldvorming en leiderschap. Rutte had dat allemaal tegen zich, maar plotseling vond hij zijn vorm terug. Het VVD verhaal is dat er nu maatregelen moeten worden genomen om de crisis aan te pakken en de overheidsfinanciën gezonder te maken. Het kabinet wil eerst een klein jaar lang 20 ambtelijke werkgroepen het bos in sturen om mogelijkheden te onderzoeken. Urgentie versus uitstel; daadkracht versus niets doen… Het zijn krachtige beelden en of ze nu helemaal kloppen of niet, het sloeg aan. Het dramatische optreden van Balkenende speelde de VVD verder in de kaart en Rutte deed iets wat hij in het verleden altijd naliet; hij viel keihard het CDA aan. Zijn motie van wantrouwen leverde kritiek op, maar volgde logisch uit zijn verhaal en getuigde van lef. Het CDA aanvallen heeft de VVD jarenlang niet gedurfd uit politiek strategische overwegingen. Nu deed Rutte het wel en dat leidde ertoe dat de partij eindelijk weer een herkenbare positie innam. Het goede nieuws voor de VVD is verder dat het een klein jaar de tijd heeft om op het stilzittende kabinet in te beuken.

Het zwakke optreden van Wilders was ook een zegen voor de VVD. De ‘kopvoddentaks’ trok dan wel veel media-aandacht, maar miste urgentie en was uiteindelijk een zwaktebod. Wilders spint vooral garen bij een boodschap die zich richt tegen een falende overheid, criminele buitenlanders en een algemeen gevoel van onrecht. Dat koppelt hij vervolgens aan zijn anti-islam boodschap. Die mix van verschillende elementen gaven hem de wind in de zeilen, maar met alleen een anti-islam boodschap loopt hij het risico terug te vallen. Als de VVD haar economische boodschap verbindt aan een deel van de Wilders boodschap over criminaliteit, de falende overheid en het gevoel van onrecht, dan lonkt electoraal succes. In tijden van economische crisis gaat het namelijk uiteindelijk bij verkiezingen om de vertrouwensvraag: aan wie vertrouw je in moeilijke tijden het land en de economie toe? Dat kan in het voordeel van de VVD gaan werken en van Mark Rutte een ‘Comeback Kid’ maken.