Kunst Op Zondag | Caravaggio
Deze week: Hoe kan men in een zoektocht gewag durven maken van de beste schilder ooit? Dat was Caravaggio natuurlijk.
Er doet de boutade ronde dat een waar kunstenaar niet in staat is om een moord te plegen; zijn creatieve geest doet hem vrede nemen met het leven.
Dat moet je niet aan meneer Caravaggio zeggen: hij heeft er eentje in de gore straten van de gore stad Rome neergestoken met het zwaard. Jaja, 1606, het waren strakke tijden. Ik kan me Michelangelo (yep, zo stond het op z’n pas) niet zonder zijn phallus in de hand voorstellen, sinds ik in een Franse stad totaal verrast was een Caravaggio aan te treffen. Vanwege het suffe provinciale karakter was het werk benaderbaar, waarmee ik bedoel: je kon er van alle hoeken en lichtinvallen rondsluipen. En wat zag je? In de gesso had hij (met zwaard, bloedvat of achterkant van penseel?) een tiental grote halen getrokken, curves, strepen en bogen – waarop hij dan kon beginnen schilderen. Niks geen voorstudies, tekeningen of schetskes, allemaal geen tijd of geduld voor. ‘Gewoon’ de modellen neerzetten, krassen trekken waar wat moet komen, en schilderen maar.
Overigens kwam verf niet uit een tube in die hemelse jaren, het werd ter plekke gemaakt. Een mix van pigment (naar schatting had Caravaggio er een stuk of zes), olie en een hars. Ook moet u zich de werkplaatsen van Caravaggio niet voorstellen als een refter waar tenmidst doodse stilte Groote Kunst gemaakt werd. Het zal er veeleer als een lawaaierig salon hebben geweest, waar men binnen of buiten kon al naargelang de meester je smoel die dag kon luchten. Want een arrogante zak moet het geweest zijn: weinigen in de geschiedenis die zich zo bewust waren van hun unieke kwaliteiten als signore C. En dat in een tijd waar de kerk nog goodoldfashioned almachtig was, en zich ook geen hol aantrok van enige kristelijke waarden en normen. Zo was de paus toen een stuk nobeler dan nu: hij raapte een bloedmooie boy van 14 uit de goot, maakte hem kardinaal en rijkste man van de wereld, en dit in ruil voor wat men zou ‘de zwaardgevechten der pretstok’ kunnen noemen. Ook signore C. was zeer waarschijnlijk van de kunne der mannen – het hielp hem vast bij de massa’s erotisch uitgebeelde knapen die de kerkleiders in hun slaapkamers wilden hebben.
Overigens is het eigenlijk dankzij de protestanten dat Caravaggio werd wie hij had kunnen worden: de koele kikkers brachten de contra-reformatie op gang, met de daarbij horende zinnelijkheid, geld, prestige en weelde. Dat Caravaggio dat vertaalde in het modelgebruik van beroemde prostituees of uitschot of bedelaars als heiligen werd hem niet altijd in dank afgenomen maar altijd vergeven, en voor één afwijzing stonden er tien anderen om de werken wel te kopen. Zijn bekendste voorbeeld wat dat betreft moet het verbluffende Madonna and Christ Child with St Anne and Serpent zijn. Woef! Eat your heart out, Dalì!
Nadat hij dus bij een zwaardgevecht een chap had gedood moest hij op de vlucht – tot dan hadden zijn rijke opdrachtgevers en de familie die zich via zijn tamelijk begoede ouders over hem hadden ontfermt hem kunnen beschermen.
Wat volgt is een roadmovie, die hem naar Napels, Sicilië, Malta en de dood terug in Italië bracht. Mijn gokje is dat hij vermoord is geworden, maar de bewijzen daarvoor zullen wel in een foliant met giftige hoeken opgetekend liggen.
Mensen van goede wil: ALS u de kans heeft eender waar een Caravaggio te kunnen zien: GA! Uw kijk op schilderen zal veranderen.
Mijn volgende reis zal me naar Malta brengen, alwaar dit eerste moderne werk der kunstgeschiedenis hangt. Klik hier voor een stukje Youtube met de soms kleffe, soms domme, maar soms geweldige Simon Schama.
Maar bovenal: trek naar Rome en vlieg naar de Jezuietenkerk, daar loopt een nukkige pastoor rond die tegen z’n zin de deur opent, waarna een troepje kunstkenners naar binnen spurt om Het Meesterwerk te aanschouwen. Het hangt op de slechtst denkbare plaats ooit, je kan er niet eens voor gaan staan, er schijnt voortdurend een streep buitenlicht overheen, en het beste: als je het wil bekijken moet je (of een andere omstaander) eerst een halve euro in een gammel bakje gooien en dan floept er een schaarse spot voor 180 seconden lang aan. Hier een klein digitaal afbeeldinkje wat volgens mij de kleur nog het best benadert. Klein digitaal voor ihet Ultieme Geniaal. Alles in dit werk is gestold in wat ervoor mogelijk was en wat erna zou kunnen gebeuren. Uren kan ik nog kletsen over dit doekje voor het bloeden, maar we schakelen vanwege tijdsbestek over naar meneer Wiki.
Caravaggio carpaccio, het enige goede wat eruit Italie komt zijn de penne diablo en Nastro Azzurro.
Veel te katholiek schilderij voor dit Calvijnjaar. Al dat lellende zondige vlees.
Maar serieus: dit soort schilderijen van heiligen heeft volgens mij wel last van een cultuurkloof. Voor de mensen toen moet meteen duidelijk geweest zijn wat hier gebeurde en wat voor emotionele lading daarbij hoorde. Voor mij als van zijn geloof gevallen liberale protestant is het een hoop onbegrijpelijk gedoe, een soort van absurd homo-erotisch theaterstuk dat wordt opgevoerd. Ondanks het ontegenzeggelijke technische meesterschap raakt het me daardoor toch niet.
Als twee druppels water is dit de vita van Benvenuto Cellini.
Crachàt, van die Carvaggio hebben heel wat meesters het nodige geleerd. Jammer dat ze hier vooral het licht, clair-obscur, hebben overgenomen en niet de wellustigheid en vleselijkheid van hem en andere Italianen.
Rembrandt is eigenlijk een dodelijke saaie kloon van Caravaggio.
Ooit was ik suppoost in museum Boijmans en trof daar een doekske van Cornelisz van Haarlem. De val van Ixion. Je moet het in werkelijkheid zien, hoe dat op je afkomt. Haast indrukwekkender dan Caravaggio.
![]()
http://www.peterspagina.nl/images/HaarlemIxion.jpg>
Grrr, waar is die edit knop gebleven?
Kijk anders hier maar naar dat doek
De toonaangevendheid van die Caravaggio is onmetelijk.
Wellicht had ie hetzelfde effect in the days of yore als de eerste film eind 1800.
Dat van Rembrandt kan ik niet echt beamen maar ik begrijp je punt wel.
Hopelijk krijg ik omtrent Rembrandt gezegd hoe ik hem aanvoel – maar je kan zonder al te veel bij de haren te sleuren, Rembrandt de meester van het licht noemen, en Caravaggio die van het lichaam.
Caravaggio heeft de mythische wereld van licht en donker aaneen kunnen lassen, en dat is weinigen gegeven. Letterlijk he: de schaduwkant kan ieder schilder schilderen, de heldere kant kan ieder schilderen, maar het geloofwaardig samenvoegen van de twee: dat is Caravaggio. Rubens waagde zich er niet eens aan, bijvoorbeeld.
Mooi tip overigens, hangt het in de permanente collectie?
@8: In de tijd dat ik er werkte wel (alweer 20 jaren her), bij de oude meesters natuurlijk.
@7: technisch vraagje: er is wel eens beweerd dat (bijvoorbeeld) de doeken van Rembrandt veel lichter zijn dan wij ze nu vaak zien. Tand des tijds, vuil en stof, etcetera.
Zo zou die Caravaggio nog lichter kunnen zijn dan we hier op internet kunnen waarnemen en het hele verhaal over donker en licht in een ietsjes ander perspectief zetten.
Weet jij hoe dat zit?
Sorry, voor mij blijft Vermeer de allergrootste. Die heeft met zijn werk alle schilders voor hem gedegradeerd tot prutsers.
Peter, dat Rembrandt zo donker is heeft inderdaad met conservering te maken. De mens is altijd tamelijk geliefd geweest, wat hem meermaals op een laagje vernis te staan kwam. En zeker in de 19de eeuw slopen daar al eens bitumen of andere snert in, die meer kwaad dan goed deden. Mara wat Rembrandt nog unieker maakt: zeker met bepaalde werken schilderde als geen ander met heel veel dikte, uiterst pasteus. Men weet eigenlijk nog niet hoe hij daarin slaagde, zonder eeuwen erna te krimpen of van het canvas te vallen.
Maar het effect is wel bijzonder. Ten eerste gaat er gewoon meer stof en vuil liggen op dikke streken verf, en verder is het veel moeilijke om die verf te vervangen bij een diepgaande restauratie, dan bij dun geschilderde werken.
Ik dàcht dat vooral Leda en de Zwaan (uit StPetersburg) het bekendst stond om de totaal andere (vergeelde) kleur dan oorspronkelijk…
Dat begrijp ik moedersmooiste. Er zit een nuchterheid in het werk die iets definitiefs lijkt te hebben.
Mij persoonlijk storen me de extreme braafheid van de onderwerpen, en natuurlijk het feit dat de slimmerd een camera obscura gebruikte.
Eigenlijk ‘trok ie over’ van een projectie, en dat haalt de ‘allergrootste’ wel wat met de voeten op de pragmatische grond.
@11: Dank. En dan nu terug naar Carvaggio: penseelde dus anders dan Van Rijn, maar moet ook C’s werk, los van verkeerd opgestelde lampjes, anders doorzien worden vanwege tand des tijds, of heeft dat werk er geen last van?
En als de tijd zijn doeken wel heeft verdonkerd, zouden de lichtere orginelen dan een minder dramatische impact hebben?
“Er zit een nuchterheid in het werk die iets definitiefs lijkt te hebben.”
Dat is nu net voor mij het verschil tussen Rembrandt, Hals en Holbein en zo iemand als Caravaggio. Caravaggio is Spielberg: onovertroffen vakwerk, maar leeg spektakel. Terwijl Rembrandt en Holbein zelfs in het zoveelste portret van een rijke pief een diepe menselijkheid weten te leggen.
Nog ivm Van Gogh : zie spamfilterrr en check #54 sub (klikmelink) …
Veel minder Peter, hij schildere veel dunner, eigenlijk volkomen zonder impasto. En ik ben ervan overtuigd dat zij werk er zou op verbeteren, zelfs al is het niet zo dramatisch verkleurd als Rembrandt. Van die laatste zouden we in sommige gevallen erg schrikken denk ik.
Martijn: ja, euh. We begeven ons natuurlijk op het glibberige pad der smaken en verschillen.
Vooreerst zullen Rembrandt, Hals en wellicht Vermeer het werk van Caravaggio aanbeden hebben. Voor Caravaggio heerste het manierisme – ik denk dat dat reeds genoeg argument is om de openbaring die C. teweegbracht te duiden.
Holbein is ook ongelofelijk, zoals ik in een later KOZ nog wel vurig zal onderstrepen.
Noteer overigens in het licht van de KOZ (mijn versie) dat ik probeer een soort objectiviteit te vinden in kunstbeschouwen. Met als enige doel het hopelijk beetje openen van ogen en de manier waarop ze kunst bezien, en het weg te trekken van het subjectieve.
Er bestaat geen leger spektakel dan opera, wat tegelijk zo ontroerend kan zijn. De essentie van schilderkunst ligt niet enkel in persoonlijke appreciatie me dunkt, maar in een poging het subjectieve te objectiveren en omgekeerd.
soit.
Come and see next times. Ik hoop dat (mijn versie van) de KOZ pas na enkele tientallen afleveringen
zijn waarde zal beginnen tonen.
“Er bestaat geen leger spektakel dan opera, wat tegelijk zo ontroerend kan zijn.”
Daar kan ik dan ook niks mee. Het zal persoonlijk zijn, maar het is denk ik toch ook cultureel. Hoewel ik zeer liberaal hervormd ben opgevoed – we gingen nooit naar de kerk – en zelfs dat magere geloof al op de basisschool heb afgeschud, heb ik er toch een nogal blinde vlek voor alles wat naar katholieke overdadigheid zweemt en een voorliefde voor streng minimalisme aan overgehouden.
(Ik vraag me af of het andersom werkt. Ik ben dus atheïst en heb niks met de islam, maar zie wel veel schoonheid in het strakke geometrische vorm van de moskeeën en hun decoraties en zelfs in de rituelen – toen de koning van Saudi-Arabië doodging, was er geen rouwperiode, want het was juist feest dat hij naar de hemel was gegaan, iets dat protestanten bedacht zouden kunnen hebben – en vraag me af of die Limburger Wilders misschien ontgaan.)
euh… er bestaat niemand die zich meer bulderlacht met de fratsen van kerkelieden, maar wat daar afgebeeld staat is toch maar een modegril, onderwerptechnisch? Als de kerk de enige was die betaalde voor opdrachten van schilders, dan schilderde je kerkdingen, toch? Er was gewoon geen optie.
Je kan hun heiligen afbeelden als devote zoetjes zoals iedereen vòòr Caravaggio, of je kan het doen zoals hem: wellusting, hoofden afhakkend, vragen om gepijnigd te worden, kindjes opvoeden door op een slang te leren trappen, … noem maar op.
Dat er een grondioos verbluffend realisme is ingeslopen, door bedelaars en prostituees als heiligen af te beelden – let wel, bekende hoeren hé, pakweg Xaviera Hollander ofzo als moeder Maria, – dat is toch lachen?
Maar zijn grootste inhoudelijk verdienste ligt in zijn totdantoe ongekende weergave van de naakte, franjeloze en botte realiteit.
Dat, waarde Martijn, zou met alle historsiche parameters indachtig, een féést voor je minimalistische beleving moeten zijn.
Je moet toch toegeven: onmogelijk Vermeer zonder Caravaggio??
#16 loopt alvast gelijk met “dixit Dillemans” (klikmelink)
@20: Sammy de Van Gogh-adept? Die kunst wil maken die je als een pantservuist in het smoel raakt? Die Dillemans?