De Partij
Sargasso geeft regelmatig ruimte aan gastbijdragen. Eén email naar de redactie met in een attachment een postenswaardig stuk is vaak voldoende. Vandaag plaatsen wij een bijdrage van David Rietveld en Arno Bonte. Deze tekst verscheen ook op David’s eigen weblog.
Onderstaand stuk schreef ik samen met Arno Bonte. De bedoeling was om het naar een opiniepagina te sturen, maar omdat we allebei in de begrotingsbehandeling zaten is dat er niet van gekomen. Ter lezing en vermaak plaats ik het dus maar even op de website, ook als een soort van antwoord op deze reactie van Saskia Terwel (beter laat dan nooit…)
Wie ‘de partij’ zegt, roept beelden op van communistische partijcongressen, stoffige zaaltjes met dito aanwezigen of achterkamertjes. Nee, de politieke partij mag al lang niet meer op warme belangstelling rekenen. Integendeel: als men iets nieuws wil beginnen noemt men het bij voorkeur géén partij. Wilders is nog steeds aan het puzzelen hoe hij verder wil, en Verdonk verklaarde ronduit dat ze ‘geen partij, maar een beweging’ oprichtte. Het verschijnsel politici zonder partij, die zonder programma en partijorganisatie meedeinen op de wispelturige kiezersgunst, betekent op lange termijn een aantasting van de democratie.
Zes jaar geleden betoogden we in de Volkskrant dat politieke partijen beter verdienden. We namen dat letterlijk en pleitten voor meer subsidie voor politieke partijen. Onder verwijzing naar de opkomende Lijst Pim Fortuyn maakten we duidelijk dat partijen een cruciale rol vervullen in het scouten, selecteren en opleiden van mensen. Bij de LPF ontbrak het daar aan, en dat is één van de oorzaken geweest van het vroege einde van die partij.
De les die daaruit getrokken lijkt te zijn, is om maar helemaal geen partij op te richten. Hoe minder (lastige) leden, hoe minder ruzie, lijken de politieke spindocters te denken. Ook gevestigde politieke partijen durven niet meer voor het instituut partij op te komen, waarmee het nieuwe organisatiemodel voor de politiek een beweging met eenhoofdige leiding lijkt te zijn geworden.
Dat is niet goed. Politieke partijen zijn onmisbaar – en hun afwezigheid ondenkbaar – in een democratie. Naast de eerdergenoemde taken als werving, selectie en vorming spelen ze een cruciale rol in het articuleren van belangen. Daarnaast zijn ze in een consensusdemocratie onmisbaar om draagvlak te creëren voor compromissen. Wei bij het lezen van deze zin een nare smaak in de mond krijgt nodig ik uit voor het navolgende gedachte-experiment.
Stel nu eens dat de politieke partijen worden opgedoekt. Elk persoon dat de electorale wind mee heeft begint voortaan zijn of haar eigen beweging. Allen pakken hier en daar wat zetels, maar geen van allen haalt een meerderheid. Tegelijk is het vertrouwen van de kiezer zodanig aan het individu gebonden dat elk compromis direct een vertrouwensbreuk is. Concreter: ziet u Rutte, Wilders en Verdonk in één kabinet zitten? Wij voorlopig nog niet.
Dit zal zich des te meer wreken op regionaal en lokaal niveau. De ‘bewegingen’ lijken voorlopig weinig op te hebben met verkiezingen die níet op landelijk niveau zijn. Logisch, want om daar aan mee te doen heb je een partij nodig. Een vereniging met democratische procedures die zijn vertegenwoordigers aanwijst en nadenkt over het te voeren beleid. Als dat op lokaal niveau ontbreekt, terwijl in het landelijke parlement deze bewegingen luidruchtig aanwezig zijn zal dat het aanzien van de politiek en vertrouwen in de democratie niet bevorderen.
Een partij is niet alleen goed voor de democratie maar ook voor de continuïteit van een politieke beweging. Als Wilders en Verdonk meer willen zijn dan eendagsvliegen in de parlementaire geschiedenis, dan zullen ze moeten investeren in een partijorganisatie, wetenschappelijk bureau en kaderopleidingen.
Wilders en Verdonk zouden er beter aan doen zich te voegen naar de Nederlandse kernwaarden van schikken en plooien, en het democratische gevecht op alle niveaus, ondersteund door een democratische vereniging, aan te gaan. Vanzelfsprekend geldt ons pleidooi voor ruimere ondersteuning van politieke partijen ook voor hen.

