Pro-ana / Pro Anorexia
Met enige regelmaat biedt Sargasso ruimte voor gastredacteuren. Vandaag een stuk van Gin Hageman. Zij schrijft op haar eigen weblog op zeer eigen wijze over sociale fenomenen, politiek en haar persoonlijke leven. En dit alles in een heel eigen stijl.
De afgelopen weken heeft het onderwerp Pro-Ana de gemoederen op internet danig beziggehouden. Aanleiding vormde een documentaire in het programma ‘Koppen’ op de Vlaamse televisie, waarin pro-ana websites als een nieuwe, onthutsende trend op internet werd belicht. De bezoekersaantallen op Nederlandstalige pro-ana sites stegen binnen één dag explosief, het aantal tegenhangers tegen dit fenomeen ook. Naast de vele berichten van wanhopige tieners die kotstips zochten en hun bewondering uistpraken voor uitgemergelde modellen, kwamen er ook steeds meer berichten van anti-ana’s, die varieerden van goedbedoelde adviezen tot regelrechte scheldpartijen. Eén ding is duidelijk geworden; het onderwerp pro-ana maakt veel emoties los, en niet eens zozeer onder pro-ana’s zelf.
In de vele verhitte discussies die er nu gevoerd worden over pro-ana is het lang niet duidelijk wat er nu precies onder verstaan moet worden. Het verschil tussen anorexia en pro-ana wordt door velen niet begrepen en ook binnen het fenomeen pro-ana zelf zijn er vele gradaties, vormen en extremen. Oorspronkelijk komt de term pro-ana van het Engelse ‘professional anorectic’ en duidde op een sociale beweging die anorexia als een levensstijl in plaats van een afwijking of ziekte ging beschouwen. Pro-ana’s kwamen in verzet tegen de medische en psychologische wetenschappen, zij stelden dat genezing niet nodig was en gingen in tegen bestaande kennis over het menselijk lichaam en voeding. Wat onder pro-ana verstaan moet worden, verschilt echter zeer van persoon tot persoon.
De meest extreme beweging is die van de oorspronkelijke pro-ana’s die extreme magerte als kunst beschouwen, hun levensstijl actief propageren en meisjes en vrouwen actief stimuleren deze levenswijze te volgen. Deze pro-ana is een zelfbewust meisje. Ze heeft graag de controle over haar leven, weet wat ze mooi vindt en laat zich door niemand iets wijs maken.Haar grootste streven is zo min mogelijk te eten. Maar deze pro-ana vindt zichzelf niet ziek, vergis je niet. Ze heeft bewust gekozen voor deze levensstijl en ze is daar ook trots op. Door middel van veelvuldig overgeven, het gebruik van laxeermiddelen en een wel zeer mager dieet probeert pro-ana haar ideale streefgewicht te behalen. Hierbij dienen broodmagere modellen als Nicole Richie en Kate Moss als grote voorbeelden die worden aangeduid als ‘thinspiration’ modellen. In de Verenigde Staten zijn dergelijke pro-ana’s verenigd in cultus-achtige groeperingen die nu via internet over lijken te waaien naar Nederland. De internetsites waar anorexia als nastrevenswaardig beschouwd wordt, komen dwingend over op hun bezoekers. Meisjes en vrouwen die op zoek zijn naar afvaltips worden actief gestimuleerd pro-ana als levensstijl aan te nemen.
Aan de tegenovergestelde kant van het spectrum zijn de pro-ana’s die kampen met eetproblemen, die zich daarvan bewust zijn en die in pro-ana een oplossing zien zelfstandig hun probleem in de hand te houden en houvast vinden bij gelijkgestemde pro-ana’s. Door middel van uitwisselingen met gelijkgestemden op weblogs en webfora proberen deze pro-ana’s de controle te houden over hun eetproblemen, stimuleren de bezoekers elkaar niet af te glijden naar anorexia en vinden de bezoekers steun aan elkaar op mentaal vlak. Op sommige van deze sites wordt zoekenden actief ontraden zich met pro-ana bezig te houden. Door deze pro-ana’s wordt anorexia wel degelijk als een schadelijke ziekte beschouwd.
Voor de leek is het nagenoeg onmogelijk een onderscheid te maken tussen de verschillende vormen van pro-ana, want op beide soorten internetsites wordt mager zijn verheerlijkt, komt men er openlijk voor uit er trots op te zijn al een aantal dagen weinig tot niets te hebben gegeten en spelen de zogenaamde thinspiration en de drang naar perfectie een even grote rol. Nu het fenomeen pro-ana onder geïnteresseerden hand over handtoeneemt, groeit ook de belangstelling onder anti-ana’s. De experts schieten als paddestoelen uit de grond. Anti-ana’s struikelen over elkaar heen met ‘dé waarheid’. Ervaringsdeskundigen, mensen die nauwe banden hebben (gehad) met anorexia-patiënten en volledige leken strijden mét elkaar en tégen pro-ana’s om hun gelijk te halen. Waar de één ervan overtuigd is dat pro-ana’s vooral liefde- en begripvol tegemoet moeten worden getreden, is de ander ervan overtuigd dat de keiharde confrontatie het beste resultaat oogst. De pro-ana logs en fora stromen vol met anti-ana’s die naar hartelust en op impuls betuttelende reacties, bezorgde reacties of zelfs uiterst agressieve reacties achterlaten. Hoe goedbedoeld deze bemoeienis ook is, het wordt niet gewaardeerd onder pro-ana’s. Pro-ana’s voelen zich aangevallen en in een hoek gedrukt, monddood gemaakt en in hun eigen veilige omgeving aangetast. Dit kan als resultaat hebben dat pro-ana’s juist extremen gaan opzoeken, of juist de steun die zij krijgen van andere pro-ana’s mislopen.
Hoewel experts en critici ervan overtuigd zijn dat de aanwezigheid van dit soort internetsites schadelijke gevolgen kan hebben en meisjes ertoe kan aanzetten anorexia te ontwikkelen, blijkt ook dat sommige pro-ana sites juist fungeren als zelfhulpgroepen waarbij door onderlinge sociale controle de ontwikkeling van anorexia wellicht juist tegengegaan wordt.
De hetze die nu ontketend is tegen pro-ana’s kan ook een averechtse werking hebben. Onwetende heelmeesters maken stinkende wonden. Want over pro-ana kan met recht gesteld worden dat niemand de wijsheid in pacht heeft, omdat ook onder pro-ana’s zelf geen overeenstemming over het ‘begrip’ heerst. Een hetze voeren tegen pro-ana’s is mijn ogen onwenselijk. Want hoe afschrikwekkend het fenomeen de anti-ana’s dan misschien mag voorkomen, het gaat hierbij nog steeds over mensen, die recht hebben op hun eigen beslissingen en die wellicht meer gebaat zijn bij een open en eerlijke discussie die mét hen gevoerd wordt in plaats van tégen hen.
Update (2009-05-26): Er is inmiddels een site beschikbaar die zich richt op de andere kant van dit verhaal.
